मोदीले किन भने ? सुन नकिन्नुस्, तेल कम खानुस्

२९ वैशाख, काठमाडौं । प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी आइतबार तेलङ्गानाको भ्रमणमा थिए। हैदरावादमा उनले एक सरकारी समारोहमा धेरै विकास परियोजनाहरूको घोषणा गरे। सिकन्दरावादमा एउटा जनसभालाई पनि सम्बोधन गरे।

सिकन्दरावादमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै मोदीले जनतासँग विदेशी मुद्रा बचाउन अपिल गरे। यसका लागि उनले धेरै उपायहरू पनि बताएका छन्। प्रधानमन्त्री मोदीले यस क्रममा एक वर्षसम्म सुन नकिन्न र खाने तेलको प्रयोग कम गर्न अपिल गरे।

कंग्रेसले प्रधानमन्त्री मोदीको बयानको निन्दा गरेको छ। कंग्रेसको भनाइ छ कि मोदी अर्थतन्त्र बचाउनका लागि आपत्कालीन कदम चाल्नुको सट्टा जनतालाई नै समस्यामा पारिरहेका छन्।

प्रधानमन्त्री मोदीले जनसभामा भने, ‘सप्लाई चेनका यी समस्याहरूबीच पछिल्लो दुई महिनादेखि नै हाम्रो छिमेकमा यति ठूलो युद्ध चलिरहेको छ। यसको असर पुरै संसारमा परेको छ र भारतमा त झन् गम्भीर असर परेको छ।’

‘भारतसँग ठुला-ठुला तेलका कुवाहरू छैनन्। हामीले आफ्नो आवश्यकताका पेट्रोल, डिजेल र ग्यास यी सबै धेरै ठूलो परिमाणमा संसारका अन्य देशहरूबाट मगाउनुपर्छ। युद्धका कारण पुरै संसारमा पेट्रोल, डिजेल, ग्यास र मलको मूल्य धेरै बढिसकेको छ। मूल्य आकाशिएको छ। छिमेकी देशहरूमा के भइरहेको छ भन्ने कुरा त पत्रिकाहरूमा आइरहेकै छ।’

मोदीले भने, ‘भारत सरकार यस युद्धको पछिल्लो दुई महिनादेखि देशवासीहरूलाई यस सङ्कटबाट बचाउन लगातार प्रयास गरिरहेको छ। नागरिकहरूमाथि बोझ नपरोस् भन्नका लागि सरकारले सारा बोझ आफैँले आफ्नो काँधमा उठाइरहेको छ।’

सुन किन्नेबारे के भने ?

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले ‘सप्लाई चेन’ को हवाला दिँदै भने, ‘सप्लाई चेनमा लगातार सङ्कट बनिरह्यो भने हामीले जतिसुकै उपाय गरे पनि समस्याहरू बढ्दै जान्छन्। त्यसैले अब देशलाई सर्वोपरि राख्दै, हामी एकजुट भएर लड्नुपर्छ। देशका लागि मर्नु मात्रै देशभक्ति होइन, देशका लागि बाँच्नु र देशका लागि आफ्नो कर्तव्य निभाउनु पनि देशभक्ति हो।’

‘यस्तै खाने तेलको पनि कुरा छ। यसको आयातका लागि पनि धेरै ठूलो परिमाणमा विदेशी मुद्रा खर्च गर्नुपर्छ। हरेक खानामा तेलको प्रयोगमा केही कमी गरे त्यो पनि देशभक्तिको काम हो। यसबाट देशसेवा पनि हुनेछ र देहसेवा पनि हुनेछ। यसले देशको ढुकुटीको स्वास्थ्य पनि सुधार्नेछ र परिवारका सदस्यहरूको स्वास्थ्य पनि सुधार्नेछ।’

प्रधानमन्त्री मोदीले विदेशी मुद्रा बचाउने सन्दर्भमा जे-जस्ता बाटाहरू अपनाउन सकिन्छ, ती अपनाउनुपर्ने कुरा गरे।

उनले भने, ‘सुनको खरिद अर्को एउटा पक्ष हो जसमा धेरै विदेशी मुद्रा खर्च हुन्छ। एउटा समय थियो जब सङ्कट आउँदा मानिसहरूले देशहितका लागि सुन दान दिन्थे। आज दानको आवश्यकता छैन तर देशहितका लागि हामीले यो तय गर्नुपर्नेछ कि वर्षभरि घरमा कुनै कार्यक्रम भए पनि हामी सुनका गहना किन्ने छैनौँ।’

‘सुन किन्ने छैनौँ। विदेशी मुद्रा बचाउनका लागि हाम्रो देशभक्तिले हामीलाई चुनौती दिइरहेको छ र हामीले यसलाई स्वीकार गरेर विदेशी मुद्रा बचाउनुपर्नेछ।’

कंग्रेसको निन्दा

कंग्रेस महासचिव केसी वेणुगोपालले इरान-अमेरिका युद्ध भएको तीन महिना बितिसक्दा पनि प्रधानमन्त्री मोदीलाई भारतको ऊर्जा सुरक्षा कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने कुरा अझै निर्क्यौल गर्न नसकेको बताएका छन्।

वेणुगोपालले एक्समा लेखेका छन्, ‘यो अत्यन्तै शर्मनाक, गैरजिम्मेवार र पूर्ण रूपमा अनैतिक छ कि प्रधानमन्त्री यस वैश्विक सङ्कटबाट हाम्रो अर्थतन्त्रलाई बचाउन कुनै आपत्कालीन योजना बनाउनुको सट्टा आमनागरिकलाई नै समस्यामा पारिरहेका छन्।’

उनले थपे, ‘जब चुनाव र तल्लो स्तरको राजनीति नै प्रधानमन्त्रीको एक मात्र प्राथमिकता बन्छ, तब यसको अन्तिम परिणाम एउटा आसन्न आर्थिक विनाश नै हुन्छ।’

मोदीको आग्रह थियो, ‘प्रधानमन्त्री र उनको सरकारले हामीसँग इन्धनको पर्याप्त भण्डार होस् भन्ने सुनिश्चित गर्न सबै आवश्यक व्यवस्था गर्नुपर्छ र उनको खराब योजनाका कारण कुनै पनि नागरिकले कुनै पनि किसिमको समस्या भोग्न नपरोस्।’

सुनको मूल्य किन बढ्दै छ ?

इरानसँग अमेरिका र इजरायलको युद्धबीच सेयर बजारदेखि कच्चा तेल, सुन-चाँदी र रुपैयाँसम्म हरेक कुरामा ठूलो उतारचढाव देखिएको छ।

सुनको ऐतिहासिक वृद्धि २०२५ मा नै देख्न पाइएको थियो। त्यतिबेला सुनको मूल्यमा ६० प्रतिशतभन्दा बढीको उछाल आएको थियो। सुनको मूल्य बढ्नुका पछाडि धेरै कारणहरू भए पनि ती सबै एकअर्कासँग जोडिएका छन्।

अमेरिका-इजरायल र इरान युद्धका कारण उत्पन्न भूराजनीतिक तनावले विश्वमा अस्थिरता बढिरहेको छ। यस्तो समयमा लगानीकर्ताहरू जोखिम मोल्नुको सट्टा परम्परागत सम्पत्तिमा लगानी गरिरहेका छन्। भूराजनीतिक तनावकै कारण डलरको प्रयोग पनि घटिरहेको छ र सुनमाथिको निर्भरता बढाइँदै छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका नीतिहरूका कारण सेयर बजारमा धेरै पटक धक्का लागेको छ। यसले गर्दा लगानीकर्ताहरू अब सुन-चाँदीजस्ता बहुमूल्य धातुहरूमा लगानी गरिरहेका छन्। हालैका भूराजनीतिक तनावका कारण सुनको मूल्य बढेको छ।

अमेरिकाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई पक्राउ गरेपछि सुनको मूल्य बढ्यो। ट्रम्पले ग्रिनल्यान्डलाई आफ्नो अधीनमा लिने कुरा पनि उठाए।

सुनको मूल्य बढ्नुको पछाडि केन्द्रीय बैङ्कहरूको भारी खरिद वास्तवमै सबैभन्दा ठुला कारणहरूमध्ये एक हो। सन् २०२२ देखि लगातार यो ‘ट्रेन्ड’ बलियो हुँदै आएको छ र सन् २०२५ मा यो अझ तीव्र भयो, जसले गर्दा सुनको मूल्यले रेकर्ड स्तर कायम गर्‍यो।

केन्द्रीय बैङ्कहरू (जस्तै चीन, पोल्यान्ड, टर्की, भारत, कजाकिस्तान आदि) सुनलाई ‘रिजर्भ एसेट’ को रूपमा बढाइरहेका छन्। उनीहरूले यसो गर्नुको कारण अमेरिकी डलरको प्रभुत्व घट्दै जानु हो।
यसको असर पनि सुनको मूल्यमा परेको छ।