कस्तो पौष्टिक तत्त्व हो बायोटिन ? यस कारण चाहिन्छ हाम्रो शरीरलाई

बायोटिनलाई भिटामिन ७, भिटामिन एच र इन्जाइम आर पनि भनिन्छ। यो बी कम्प्लेक्स समूहसँग सम्बन्धित एक पानीमा घुलनशील भिटामिन हो । यो भिटामिनले शरीरलाई कार्बोहाइड्रेट, बोसो र प्रोटिनलाई ऊर्जामा रूपान्तरण गर्न मद्दत गर्छ । एकाध व्यक्तिलाई बाहेक अरूमा बायोटिनको कमी हुने समस्या हुँदैन ।

यदि बायोटिनको कमी भयो भने, एउटा मात्र नभई धेरै लक्षणहरू देखा पर्छन् । बायोटिनको कमी कसरी पहिचान गर्ने ?

नङहरू खस्रो हुने, चिरा पर्ने

बायोटिनको कमीले नङहरू खस्रो हुन वा चिरा पर्न, टुक्रिन सक्छन् । यसले गहिरो दाग बस्नुका साथै, फंगल संक्रमण पनि निम्त्याउन सक्छ।

छालामा दागहरू देखिने

बायोटिनको कमीले छालामा रातो धब्बा तथा दागहरू देखा पर्न सक्छ । बायोटिनको कमीले छालाको अवरोधलाई पनि बाधा पुर्‍याउँछ, जसले जलन र सुख्खापन निम्त्याउँछ।

कपाल झर्नु

कपाल पातलो हुनु र अस्पष्ट कपाल झर्नु बायोटिनको कमीको लक्षण हुन सक्छ । दिनमा ५० देखि १०० वटा कपाल झर्नु सामान्य हो, तर त्योभन्दा बढी झर्नु बायोटिनको कमीको कारणले पनि हुन सक्छ।

कम ऊर्जा

बायोटिनको कमीले शरीरमा कम ऊर्जा भए हुने भएकाले निरन्तर थकान महसुस हुन्छ । बायोटिनले पाचन प्रक्रियामा समेत मद्दत गर्छ यदि बायोटिनको कमी भयो भने र पाचन प्रक्रिया सुस्त हुन सक्छ ।

मस्तिष्कसँग सम्बन्धित लक्षणहरू

बायोटिनको कमीले स्नायु प्रणालीलाई असर गर्छ । यसले शरीरका विभिन्न भागहरूमा निरन्तर जलन र झनझनाउने अनुभूति निम्त्याउन सक्छ । कुनै पनि कुरा छिनमै बिर्सने समस्या ‘ब्रेन फग’ पनि देखिन सक्छ ।

मांसपेशी दुखाइ

बायोटिनको कमीले मांसपेशी दुखाइ निम्त्याउन सक्छ । यसले दुखाइ र कठोरता बढाउँछ, जसले गर्दा शारीरिक गतिविधि गाह्रो हुन्छ।

पाचन बिग्रन्छ

मेटाबोलिक शृङ्खलाको बिग्रनाले वाकवाकी, भोक नलाग्ने र पाचन इन्जाइमको कार्य बिग्रन सक्छ, जसले गर्दा पाचन प्रणाली कमजोर हुन सक्छ।

शरीरलाई बायोटिन किन आवश्यक हुन्छ ?

बायोटिनले शरीरका विभिन्न आन्तरिक प्रणालीहरूलाई चुस्त राख्न निम्न भूमिकाहरू खेल्छ:

१.ऊर्जा उत्पादन

हामीले खाएको खानामा भएका कार्बोहाइड्रेट, फ्याट, र प्रोटिनलाई ब्रेकडाउन गरेर शरीरलाई चाहिने ऊर्जामा बदल्न बायोटिनले इन्जाइमहरूलाई मद्दत गर्छ

२.कपाल र नङको स्वास्थ्य

यसले कपाल झर्न रोक्न, कपाललाई बाक्लो र बलियो बनाउन तथा फुट्ने वा कमजोर नङलाई सप्रिन मद्दत गर्छ।

३.चम्किलो छाला

छालालाई सुख्खा हुन नदिन र विभिन्न प्रकारका एन्टि-इन्फ्लेमेटरी समस्या (जस्तै डाबर आउने वा छाला पोल्ने) बाट जोगाउन यो आवश्यक छ।

४.गर्भावस्था र स्तनपानमा सहयोग

गर्भमा रहेको शिशुको सामान्य विकास र वृद्धि सुनिश्चित गर्न गर्भवती तथा स्तनपान गराउने महिलाहरूका लागि बायोटिन महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

५.रगतमा सुगरको नियन्त्रण

केही अध्ययनहरूका अनुसार बायोटिनले मधुमेह भएका बिरामीहरूमा ब्लड सुगर र कोलेस्टेरोलको स्तर व्यवस्थापन गर्न सघाउ पुर्‍याउँछ ।

६.स्नायु प्रणालीको सुरक्षा

मस्तिष्क र स्नायु कोशिकाहरू बीचको सञ्चार प्रक्रियालाई सही राख्न यसले भूमिका खेल्छ।

कस्तो खानामा पाइन्छ ?

बायोटिनलाई हाम्रो शरीरले आफैं बनाउन सक्दैन, त्यसैले यसलाई खानेकुरा तथा सप्लिमेन्टको माध्यमबाट परिपूर्ति गर्नुपर्छ.

बायोटिन वनस्पति र पशुजन्य दुवै प्रकारका खाद्यपदार्थहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ

-पाकेको अण्डाको पहेलो भाग बायोटिनको सबैभन्दा उत्कृष्ट स्रोत हो ।

-कलेजो र मिर्गौला जस्ता भित्री अंगहरूको मासु ।

-बदाम, काजु, ओखर, र सूर्यमुखीको बिया, फर्सीको बिया आदि।

–साल्मन, ट्युना जातका माछा ।

–पाकेको सखरखण्ड, एभोकाडो, च्याउ, ब्रोकाउली अन्य हरियो सागपात आदि ।

यसको कमी भएमा पूर्तिका लागि खाद्यपूरक पनि खान सकिन्छ । तर चिकित्सक तथा आहारविद्को सल्लाहबिना आफैं खाद्यपुरक लिनु भने हुँदैन ।