बेसारमा पाइने करक्युमिन किन यति विशेष छ ?

आयुर्वेदमा बेसारलाई केवल मसला मात्र होइन, औषधीय गुणले भरिपूर्ण प्राकृतिक उपचारका रूपमा पनि लिइन्छ । नेपाल र दक्षिण एसियाली मुलुकहरूमा शताब्दीयौँदेखि घाउ निको पार्न, रुघाखोकी कम गर्न, पाचन सुधार गर्न तथा शरीरलाई स्वस्थ राख्न बेसार प्रयोग हुँदै आएको छ । यसको मुख्य कारण बेसारमा पाइने सक्रिय जैविक तत्व करक्युमिन हो ।

करक्युमिनले नै बेसारलाई पहेंलो रङ दिन्छ । वैज्ञानिक अनुसन्धानहरूले यसमा शक्तिशाली एन्टिइन्फ्लेमेटरी , एन्टिअक्सिडेन्ट, एन्टिमाइक्रोबियल तथा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता सन्तुलित गर्ने गुण रहेको देखाएका छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा करक्युमिनमाथि विश्वभर हजारौँ अध्ययन भएका छन्, जसले यसलाई प्राकृतिक स्वास्थ्य प्रवद्र्धक तत्वका रूपमा स्थापित गरेका छन् ।

१.मुटुको स्वास्थ्यका लागि लाभदायी

मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोग विश्वभर मृत्युको प्रमुख कारणमध्ये एक मानिन्छ । केही अध्ययनहरूले करक्युमिनले मुटु र रक्तनलीको स्वास्थ्य जोगाउन सकारात्मक भूमिका खेल्न सक्ने देखाएका छन् ।

करक्युमिनले रक्तनलीको भित्री सतह ‘एन्डोथेलियम’को कार्यक्षमता सुधार गर्न मद्दत गर्छ । एन्डोथेलियम स्वस्थ रहँदा रक्तसञ्चार सहज हुन्छ र उच्च रक्तचाप, हृदयघात तथा स्ट्रोकको जोखिम कम हुन सक्छ । साथै, यसले धमनीमा बोसो तथा प्लाक जम्ने प्रक्रियालाई सुस्त बनाउन मद्दत गर्न सक्ने विभिन्न अनुसन्धानहरूले संकेत गरेका छन् ।

करक्युमिनले खराब कोलेस्ट्रोल (एलडीएल) को अक्सिडेसन कम गर्न मद्दत गर्ने भएकाले धमनीमा क्षति पुग्ने जोखिम पनि घट्न सक्छ । यद्यपि मुटु रोगको उपचारका लागि औषधिको विकल्पका रूपमा भने यसलाई लिनु हुँदैन ।

२.रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो बनाउन सहयोगी

रोग प्रतिरोधात्मक प्रणाली शरीरको सुरक्षा कवच हो । ब्याक्टेरिया, भाइरस तथा अन्य रोगजन्य जीवाणुसँग लड्न प्रतिरक्षा प्रणाली सक्षम हुनुपर्छ । करक्युमिनले शरीरमा प्रतिरक्षा कोशिकाहरूको गतिविधिलाई सन्तुलित गर्न मद्दत गर्ने अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।

यसले अत्यधिक सूजन नियन्त्रण गर्नुका साथै आवश्यक प्रतिरक्षात्मक प्रतिक्रिया कायम राख्न सहयोग पुर्‍याउँछ । त्यसैले नियमित रूपमा सन्तुलित मात्रामा बेसार सेवन गर्दा शरीरको प्राकृतिक प्रतिरक्षा प्रणालीलाई सहयोग पुग्न सक्छ । विशेषगरी मौसम परिवर्तनको समयमा हुने सामान्य संक्रमणबाट बच्न स्वस्थ आहारमा बेसार समावेश गर्नु उपयोगी मानिन्छ ।

३.सुन्निएको कम गर्न प्रभावकारी

शरीर सुन्निरहने समस्या छ भने यसलाई धेरै रोगको आधार मानिन्छ । मधुमेह, मुटुरोग, गठिया, मोटोपन तथा केही प्रकारका क्यान्सरसँग समेत दीर्घकालीन शरीर सुन्निने सम्बन्ध रहेको मानिन्छ ।

करक्युमिनले शरीरमा सुन्निने समस्या बढाउने केही रासायनिक पदार्थहरूको गतिविधि कम गर्न सक्छ । यही कारणले गठिया, जोर्नी दुख्ने समस्या तथा केही छालासम्बन्धी रोग भएका व्यक्तिहरूमा करक्युमिन उपयोगी हुन सक्ने अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् ।

कतिपय अध्ययनमा जोर्नी दुखाइ भएका व्यक्तिहरूमा करक्युमिन सेवनले असहजता कम गर्न सहयोग पुर्‍याएको पाइएको छ । तर गम्भीर रोगको उपचारका लागि चिकित्सकीय सल्लाह आवश्यक हुन्छ ।

४.शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट

हाम्रो शरीरमा दैनिक रूपमा फ्री रेडिकल्स उत्पादन भइरहेका हुन्छन् । प्रदूषण, धूमपान, तनाव, अस्वस्थ खानपान तथा सूर्यको अत्यधिक किरणका कारण फ्री रेडिकल्सको मात्रा बढ्न सक्छ ।

फ्री रेडिकल्सले कोशिकालाई क्षति पुर्‍याउँदा शरीरमा अक्सिडेटिभ स्ट्रेस बढ्छ, जसले बुढ्यौलीको प्रक्रिया तीव्र बनाउन सक्छ र विभिन्न रोगको जोखिम बढाउन सक्छ ।

करक्युमिनले एन्टीअक्सिडेन्टको रूपमा काम गर्दै फ्री रेडिकल्सलाई निष्क्रिय बनाउन सहयोग गर्छ । यसले कोशिकालाई क्षतिबाट जोगाउन र शरीरको समग्र स्वास्थ्य संरक्षण गर्न मद्दत पुर्‍याउन सक्छ ।

५.मस्तिष्क स्वास्थ्यका लागि पनि उपयोगी

पछिल्ला अनुसन्धानहरूले करक्युमिनले मस्तिष्क स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने संकेत गरेका छन् । केही अध्ययनअनुसार यसले मस्तिष्कमा नयाँ स्नायु कोशिकाको विकासमा सहयोग गर्ने तत्वहरूको उत्पादन बढाउन सक्छ । यसले स्मरणशक्ति तथा संज्ञानात्मक क्षमतामा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ ।

यद्यपि अल्जाइमर्स वा डिमेन्सियाजस्ता रोगको उपचारका रूपमा करक्युमिनको प्रभावबारे अझै थप अध्ययन आवश्यक रहेको वैज्ञानिकहरू बताउँछन् ।

६.पाचन प्रणालीका लागि लाभदायी

परम्परागत रूपमा बेसार पाचन सुधार गर्न प्रयोग हुँदै आएको छ । यसले पित्त उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्न मद्दत गर्ने विश्वास गरिन्छ, जसले बोसो पचाउन सहयोग पुर्‍याउँछ । पेट फुल्ने, अपच हुने तथा केही पाचनसम्बन्धी असहजता कम गर्न पनि बेसार उपयोगी हुन सक्छ । तर पेटमा अल्सर वा अन्य गम्भीर समस्या भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहबिना अत्यधिक सेवन गर्नु हुँदैन ।

करक्युमिनको अवशोषण कसरी बढाउने ?

करक्युमिनको एउटा चुनौती भनेको यसको जैवउपलब्धता कम हुनु हो । अर्थात् शरीरले यसलाई सजिलै अवशोषित गर्न सक्दैन । विशेषज्ञहरूका अनुसार बेसारलाई कालो मरिचसँग मिसाएर सेवन गर्दा करक्युमिनको अवशोषण उल्लेखनीय रूपमा बढ्न सक्छ । कालो मरिचमा पाइने पाइपेरिन नामक तत्वले करक्युमिन शरीरमा बढी मात्रामा अवशोषित हुन सहयोग गर्छ । त्यसैगरी, करक्युमिन बोसोमा घुल्ने तत्व भएकाले घ्यू, तेल वा दूधसँग सेवन गर्दा पनि यसको उपयोगिता बढ्न सक्छ ।

सेवन गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा

बेसार सामान्य रूपमा खानामा प्रयोग गर्दा सुरक्षित मानिन्छ । तर करक्युमिन सप्लिमेन्ट वा अत्यधिक मात्रा सेवन गर्दा केही व्यक्तिमा पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने वा पाचन समस्या देखिन सक्छ । रगत पातलो बनाउने औषधि सेवन गरिरहेका, पित्तथैली सम्बन्धी समस्या भएका वा कुनै दीर्घ रोगको उपचार गराइरहेका व्यक्तिले करक्युमिन सप्लिमेन्ट प्रयोग गर्नुअघि चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ ।