जी–७ शिखर सम्मेलनको साइडलाइन बैठक: मोदी र ट्रम्प नयाँ अध्यायको खोजीमा

४ जेठ, काठमाडौं । द्विपक्षीय सम्बन्धमा आएको चिसोपनपछि विगत एक वर्षभन्दा बढी समयमा पहिलो पटक भेटवार्ता गर्दै प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बुधबार एउटा सन्तुलित सुरुवात गरेका छन्।

उनीहरूले चाँडै नै व्यापार सम्झौता हुने, सुरक्षामा रणनीतिक प्रतिबद्धता रहने र दक्ष भारतीय पेशेवरहरूका लागि आशा जगाउने खालका टिप्पणीहरू गर्दै सकारात्मक भविष्यको मार्गचित्र प्रस्तुत गरेका छन्।

पूर्वी फ्रान्सको एभियाँ–ले–बँ मा आयोजित जी–७ शिखर सम्मेलनको साइडलाइनमा भएको यो बैठक ५५ मिनेटसम्म चलेको स्रोतहरूले जनाएका छन्।

वार्तापछि प्रधानमन्त्री मोदीले भने, ‘एभियाँमा राष्ट्रपति ट्रम्पसँग भेट्न पाउँदा खुसी लागेको छ। हामीले व्यापार, ऊर्जा, रक्षा, प्रविधि र जनता–जनताबीचको सम्बन्धमा हाम्रो द्विपक्षीय सहयोगको निरन्तर प्रगतिको समीक्षा गर्‍यौँ।’

उनले थप भने, ‘पश्चिम एसियामा शान्ति र स्थिरता पुनर्बहालीका लागि भएका प्रयासहरूको प्रगतिका लागि भारतको तर्फबाट सराहना व्यक्त गरेँ। होर्मुज स्ट्रेटलाई खुल्ला राख्नु विश्व अर्थतन्त्रका लागि अत्यावश्यक छ। मैले नाविकहरू लगायत सर्वसाधारणको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने महत्त्वलाई पुनः दोहोर्‍याएँ।’

परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालका अनुसार दुवै नेताले ‘भारत–अमेरिका कम्प्याक्ट’अन्तर्गत रक्षा, व्यापार, ऊर्जा र जनता–जनताबीचको सम्बन्धमा हासिल भएका महत्त्वपूर्ण प्रगतिको समीक्षा गरेका थिए।

जैसवालले भने, ‘दुवै पक्षले दुई देशका जनताको हितका लागि र इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्र तथा त्योभन्दा बाहिर पनि शान्ति, स्थिरता र समृद्धिलाई प्रवर्द्धन गर्न भारत–अमेरिका व्यापक विश्वव्यापी रणनीतिक साझेदारीलाई अगाडि बढाउन सँगै मिलेर काम गरिरहने आफ्नो प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएका छन्।’

मोदीले होर्मुज स्ट्रेट र आफ्ना नाविकहरूको सुरक्षाका विषयमा भारतको चिन्तालाई जोडदार रूपमा उठाएका थिए। अर्कोतर्फ ट्रम्प भने लामो समयदेखि थन्किएको व्यापार सम्झौतादेखि अमेरिका जाने भारतीय पेशेवरहरूको आवतजावत जस्ता संवेदनशील मुद्दाहरूमा निकै लचिलो र सन्तुलित रूपमा प्रस्तुत भए।

आफूले आठवटा युद्धहरू रोकेको कुरालाई दोहोर्‍याउँदै ट्रम्पले भारतको संवेदनशीलतालाई ध्यानमा राखेर पाकिस्तान वा त्यहाँको नेतृत्वको नाम कतै पनि उच्चारण गरेनन्। सन् २०२५ को मे महिनामा भएको ‘अपरेशन सिन्दूर’ पछि भारत–पाकिस्तान युद्धविराम गराउन आफूले मध्यस्थता गरेको ट्रम्पको दाबीलाई नयाँ दिल्लीले अस्वीकार गरेको थियो।

त्यसपछि ट्रम्पले भारतमाथि भारी भन्सार महसुल लगाएका थिए र रुसी इन्धन किनेबापत जरिवाना समेत तोकेका थिए, जसले गर्दा द्विपक्षीय सम्बन्ध निकै बिग्रेको थियो। यस वर्षको फेब्रुअरीमा मात्रै द्विपक्षीय व्यापार सम्झौताको प्रारम्भिक रूपरेखा तयार हुन सकेको थियो।

पत्रकारहरूको प्रश्नको जवाफ दिँदै ट्रम्पले मध्यपूर्वको द्वन्द्वका क्रममा अमेरिकी नौसेनाको मिसाइल आक्रमणमा परी तीन जना भारतीय नाविकहरूको मृत्यु भएको घटनाप्रति कुनै खेद भने प्रकट गरेनन्।

तर, उनको यो भनाइ अमेरिकी विदेश मन्त्रालयको अघिल्लो वक्तव्यको तुलनामा पूर्ण रूपमा फरक थियो। यसअघि विदेश मन्त्री मार्को रुबियो र भारतीय विदेश मन्त्री एस जयशंकरबीचको कुराकानीपछि अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले रुबियोलाई उद्धृत गर्दै ‘अमेरिकी नाकाबन्दीको उल्लंघन र इरानी तेलको अवैध ढुवानी सहन नसकिने’ बताएको थियो । जसले भारतमा ठूलो विवाद निम्त्याएको थियो।

ज्यान गुमाएका भारतीय नाविकका शोक सन्तप्त परिवारका लागि कुनै संवेदनाको शब्द छ कि भनी सोधिएको प्रश्नमा ट्रम्पले भने, ‘हो, छ। मैले त्यसबारे सुनेको थिएँ। यो एउटा निकै कठिन पेशा हो, यसमा कुनै शङ्का छैन। हामी यसमा सँगै काम गर्छौँ। यो समयको सुरुवातदेखि नै हुँदै आएको कुरा हो, तर हामी मिलेर काम गर्छौँ। हामी ती सबै मानिसहरूलाई माया गर्छौँ, उनीहरू महान् मानिसहरू हुन्।’

दुई देशबीचको सम्बन्ध यति नजिक कहिल्यै नभएको कुरामा जोड दिँदै ट्रम्पले आफूहरू व्यापार सम्झौताको अन्तिम बिन्दुमा पुगेको बताए। उनले मोदीलाई ‘टफ’ वार्ताकारको रूपमा वर्णन गरे।

मोदीतर्फ इशारा गर्दै ट्रम्पले भने, ‘उहाँ एकदमै आकर्षक देखिने मानिस हुनुहुन्छ। उहाँ निकै भद्र देखिनुहुन्छ। उहाँ एक दूत जस्तै देखिनुहुन्छ, तर वास्तवमा उहाँ एक ‘किलर’ हुनुहुन्छ। म त्यो किलर शब्द प्रयोग गर्न त चाहन्नँ। उहाँ जति ‘टफ’ हुनुपर्ने हो त्यति नै ‘टफ’ हुनुहुन्छ, तर उहाँ निकै राम्रो देखिनुहुन्छ। त्यसैले उहाँले तपाईंलाई अचम्ममा पार्नुहुन्छ।’

उनले थपे, ‘यस्ता मानिसहरू निकै कम हुन्छन्। मानिसहरू भन्छन् उहाँ निकै असल मानिस हुनुहुन्छ। मैले भनेँ उहाँ निकै ‘टफ’ हुनुहुन्छ। उहाँ व्यापारमा निकै ‘टफ’ हुनुहुन्छ र उहाँ भारतीय जनतालाई निकै माया गर्नुहुन्छ, तर उहाँ अमेरिकालाई पनि माया गर्नुहुन्छ। हामीले ह्युस्टनमा ‘हाउडी मोदी’ कार्यक्रम गरेका थियौँ, सम्झनुहोस्, त्यो निकै उत्कृष्ट थियो।’

उनले सन् २०२० को फेब्रुअरीमा भारत भ्रमण गर्दा अहमदाबादको रंगशालामा हजारौँ मानिस उपस्थित भएको क्षणलाई पनि सम्झिए।

‘क्वाड’ नेताहरूको शिखर सम्मेलनका लागि भारत जाने सम्भावनाबारे सोधिएको प्रश्नमा उनले भने, ‘हामी भविष्यमा कुनै समय भारत जानेछौँ।’

मध्यपूर्वको सङ्कटका बारेमा बोल्दै मोदीले शान्ति स्थापनाका लागि भएका प्रयासहरूको प्रगतिका लागि ट्रम्पको प्रशंसा गरे।

मोदीले भने, ‘तपाईंको प्रयासका कारण, मिस्टर प्रेसिडेन्ट, यस क्षेत्रमा शान्ति र स्थिरताको नयाँ आशा जागेको छ र मलाई विश्वास छ कि यसले यस क्षेत्रमा दीर्घकालीन शान्ति स्थापना गर्नेछ। राष्ट्रपति महोदय, होर्मुज स्ट्रेटलाई खुल्ला राख्नु विश्व अर्थतन्त्रका लागि अत्यावश्यक छ भन्ने कुरामा तपाईं र म सहमत छौँ।’

मोदीले अगाडि भने, ‘भारतले जलयात्राको स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्ने कुरामा लगातार जोड दिँदै आएको छ र हामीले सँगै मिलेर समुद्री व्यापारमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। लाखौँको सङ्ख्यामा भारतीय नाविकहरूले होर्मुज स्ट्रेटसहित विश्वका समुद्री व्यापारिक मार्गहरूमा आफ्नो कर्तव्य पूरा गरिरहेका छन् र उनीहरूको सुरक्षा हाम्रा लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो। तपाईंले यो समझदारी र यो सम्झौतामा पुग्नका लागि ठूलो प्रयास गर्नुभएको छ र मलाई विश्वास छ कि यो सम्झौताको कार्यान्वयनका क्रममा नाविकहरूको मुद्दाले सबैभन्दा उच्च प्राथमिकता पाउनेछ।’

भारतले मध्यपूर्वमा कुनै भूमिका खेल्ने अपेक्षा गर्नुहुन्छ कि भनी सोधिएको प्रश्नमा ट्रम्पले भने, ‘हो, म गर्छु। मलाई लाग्छ जबसम्म उहाँ (मोदी) नेता हुनुहुन्छ, तबसम्म भारतले हरेक कुरामा ठूलो भूमिका खेल्छ।’

उनले भारतमाथि आक्रमण भएमा रक्षा गर्ने प्रतिज्ञा समेत गरे। भारतलाई सैन्य रूपमा मद्दत गर्ने आफ्नो भनाइको फरक अर्थ नलागोस् भन्ने कुरामा सचेत रहँदै उनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङसँगको आफ्नो ‘उत्कृष्ट बैठक’ का बारेमा पनि कुरा गरे।

भारत र अमेरिकाबीचको रक्षा सम्बन्धका बारेमा उनले भने, ‘मलाई लाग्छ यो एक उत्कृष्ट सम्बन्ध हो। म सम्झौताबिना नै तपाईंलाई यो कुरा भन्न सक्छु। हामीसँग कुनै सम्झौता लिखित रूपमा छैन, तर यदि उनीहरूमाथि आक्रमण भयो भने हामी त्यहाँ उनीहरूलाई मद्दत गर्न उपस्थित हुनेछौँ।’

उनले थपे, ‘यदि कसैले त्यो मानिस (मोदी) माथि आक्रमण गर्छ भने हामी त्यहाँ हुनेछौँ। मलाई नयाँ नेताको बारेमा थाहा छैन, म यसबारे भन्न सक्दिनँ, तर यदि उनीहरूमाथि आक्रमण भयो र उहाँ नै नेता हुनुहुन्छ भने हामी पक्कै पनि त्यहाँ सहयोगका लागि हुनेछौँ।’

ट्रम्पले आफ्नो सैन्य शक्तिको चर्चा गर्दै भने, ‘म यो कुरा भन्छु र सबैले यो भन्छन्। तीन हप्ता अघि चिनियाँ राष्ट्रपति सीसँग मेरो उत्कृष्ट भेटवार्ता भएको थियो। हामीसँग विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली सेना छ र मैले यसलाई मेरो पहिलो कार्यकालमा निर्माण गरेको हुँ। हामी यसलाई मेरो दोस्रो कार्यकालमा प्रयोग गरिरहेका छौँ। उनीहरूले यसको केही हिस्सा अफगानिस्तानमा मूर्खतापूर्वक छोडिदिए, जुन तपाईंलाई थाहै छ र उनीहरूले युक्रेनमा ३५० अर्ब डलर जति धेरै खर्च गरे। तर, हामीसँग विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली सेना छ। तपाईंले भेनेजुएलाको मामिलामा त्यो देख्नुभयो, जुन केवल ४८ मिनेटको कुरा थियो, सोच्नुहोस् त, ४८ मिनेट र अहिले भेनेजुएलासँग हाम्रो सम्बन्ध उत्कृष्ट छ। हामीले लाखौँ ब्यारेल तेल निकालेर युद्धको लागतभन्दा ४० गुणा बढी भुक्तानी उठायौँ। भेनेजुएलाले पनि फाइदा लिइरहेको छ, हामी पनि फाइदा लिइरहेका छौँ। त्यसपछि हामी इरानतर्फ लाग्यौँ र वास्तवमै पहिलो हप्तामै हामीले इरानलाई सैन्य रूपमा पराजित गर्‍यौँ। यो काम हुन सक्छ भनेर कसैले सोचेका पनि थिएनन्।’

उच्च दक्ष भारतीय पेशेवरहरूका लागि थप अवसरहरू उपलब्ध हुनेबारे सोधिएको प्रश्नमा उनले भने, ‘ओहो, औं नि, पक्कै पनि। यसको अर्थ सधैँ नै हो। रोजगारीका मामिलामा भारतसँग हाम्रो सधैँ नै उत्कृष्ट सम्बन्ध रहेको छ, त्यहाँ निकै प्रतिभाशाली मानिसहरू छन्।’

बैठकअघि ट्रम्पले भनेका थिए, ‘हामीले विशेष गरी प्रधानमन्त्री मोदीसँग निकै राम्रो कुराकानी गर्‍यौँ र हामी व्यापार सम्झौताहरू गरिरहेका छौँ, हामी धेरै कुराहरू गरिरहेका छौँ, अन्य कुराहरू पनि भइरहेका छन्। हामीसँग १९.२ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी रकम भित्रिँदै छ र हामी कारखानाहरू बनाउँदै छौँ, हामी सबै कुरा निर्माण गर्दै छौँ। म केवल यति भन्न चाहन्छु कि उहाँ लामो समयदेखि मेरो साथी हुनुहुन्छ र हाम्रो सधैँ नै उत्कृष्ट सम्बन्ध रहेको छ र तपाईंसँग हुन पाउनु निकै राम्रो कुरा हो।’

प्रधानमन्त्री मोदीले भने, ‘गत वर्ष वासिङ्टनमा हाम्रो अत्यन्तै फलदायी बैठक भएको थियो र त्यसयता हामीले हाम्रो सम्बन्धलाई नयाँ गति र नयाँ ऊर्जा दिएका छौँ र हामी अन्य क्षेत्रमा पनि सँगै काम गरिरहेका छौँ।’

उनले थपे, ‘हाम्रा टोलीहरूले पनि आपसी समन्वय र संलग्नताका साथ काम गरिरहेका छन् र उनीहरूले गत वर्ष हामीले आफ्ना लागि तय गरेका लक्ष्यहरू हासिल गर्ने दिशामा काम गरिरहेका छन् भन्ने कुरामा हामी खुसी छौँ।’ (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)