+
+

पहिचान भएका सुकुम्बासी परिवार २११, नागार्जुनमा सुविधा सम्पन्न खाली फ्ल्याट २२७

आफूहरुलाई हटाउन थालेपछि मंसिरको यो चिसोमा बागमती किनारका सुकुम्बासीले टायर बालेर सडक तताउन थालेका छन् । तर उनीहरुलाई राख्नकै लागि भनेर नागार्जुनमा बनाइएका सुविधा सम्पन्न फ्ल्याट भने खाली छन् ।

नवीन ढुंगाना नवीन ढुंगाना
२०७९ मंसिर १३ गते २२:२०

१३ मंसिर, काठमाडौं । काठमाडौंको बनस्थली चोकबाट २ किलोमिटर पश्चिम उत्तरतर्फ खरिबोट हुँदै अघि बढ्दा नागरिक बजार पुगिन्छ । बजारका चोक छेउमा भिरालो पाखामा दक्षिणबाट उत्तरतर्फ तेर्सिएको पहेलो रङ्गको कम्पाउण्डसहितको एउटा ठूलो भवन देखिन्छ ।

६७ वटा फ्ल्याट रहेको यो बिल्डिङमा पछिल्लो एक वर्षदेखि सडक मानवलाई सेल्टर दिने मानवसेवा आश्रम नामक सेवामुलक गैरसरकारी संस्थाको सेल्टर बसेको छ ।

यो भवनबाट पश्चितर्फ लाग्दा थप तीन वटा यस्तै ठूला भवन भेटिन्छन् । पश्चिमबाट पूर्वतर्फ लहरै उत्तरतर्फ मोहडा फर्काएर बनाएको यी भवनमा थप १६० वटा फ्ल्याट छन् ।

यहाँ रहेका तीनवटा मध्ये एउटा भवनका केही फ्ल्याटमा नागार्जुन नगरपालिकाको एक नम्बर वडा कार्यालय र प्रहरी बुथ र नगरकै शहरी स्वास्थ्य कार्यालय बसेको छ भने अर्को भवनमा विभिन्न समस्यामा परेका महिलाहरुलाई आश्रय दिने सेल्टर स्थापनाका लागि अर्को एक गैरसरकारी संस्थाले प्रयोग गर्न भर्खरै काम थालेको छ ।

नागार्जुन नगरपालिका वडा एकका अध्यक्ष रामेश्वर लामाका अनुसार नागार्जुन नगरपालिका एकमा यी पाँच वटा भवन मध्ये अब एउटा भवन मात्रै खाली छ अन्य संरचना कुनै न कुनै रुपमा प्रयोगमा आएको छ ।

यस्ता छन् अपार्टमेन्टका फ्ल्याट

नागार्जुन नगपालिकाकाअनुसार निर्माण भएका पाँच भवनमध्ये हरेक भवन पाँच तले छन् । एउटा तल्लामा ८ परिवार बस्न मिल्नेगरी तीन–तीन कोठाको फ्ल्याट बनाइएको छ ।

एउटा बिल्डिङमा ४० परिवार बस्न मिल्नेगरी कुल मिलाएर पाँच वटा भवनमा २ सय २७ वटा फ्ल्याट र ६८१ वटा कोठाहरु छन् । एउटा ढोकाबाट प्रवेश गरेपछि हरेक फ्ल्याटमा एउटा भान्सासहित र एक शौचालयसहित तीन वटा कोठाहरु रहेको वडा अध्यक्ष लामाले बताए ।

कसरी बनेका थिए यी भवन

२०६९ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले शहरका गरिबलाई खोला किनाराबाट सुबिधा सम्पन्न स्थानामा स्थानान्तरण गर्न यहाँ सुबिधा सम्पन्न भवन निर्माण सुरु गरेका थिए ।

उपत्यका विकास प्राधिकरण अन्तर्गतको इचंगुनारायण एकीकृत जग्गा विकास आयोजनासँग ८ रोपनी जग्गा खरिद गरेर सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागले १२ करोड रुपैयाँमा लगानीमा यो भवन निर्माण गरेको थियो ।

सुकुम्बासीका लागि बनाइएका भवन ।

डा. भट्टराईले केही अघि अनलाइनखबरसँग गरेको कुराकानीमा बताएअनुसार बागमती, विष्णुमति, मनोहरा र धोबीखोला किनाराका सुकुम्बासीलाई व्यवस्थित रुपमा व्यवस्थापन गर्नका लागि यी भवन बनाइएको थियो ।

२०६९ सालमा आफ्नो नेतृत्वको सरकारले उपत्यकाका खोला किनाराका बासिन्दाहरु बारे अध्ययन गरेरै उनीहरुलाई व्यवस्थापन गर्न यी भवन निर्माण थालिएको पूर्व प्रधानमन्त्री भट्टराईको दाबी छ ।

‘सुकुम्बासी व्यवस्थापनको जहाँसम्म कुरा थियो, त्यसमा सबैभन्दा पहिलो त हामीलाई आँकडा चाहिन्छ । काठमाडौंमा अव्यवस्थित बसोबास गर्नेमान्छे कति छन् ? तीमध्ये वास्तविक रुपमै आवास नभएका मान्छे कति छन् ? कतिको चाहिँ आफ्नो आवास पनि छ, तर त्यहाँ जग्गा कब्जा गरेर भाडामा लगाउने पनि हुन्छन् भन्ने पनि सुनेको हुनाले मैले दुई र तीन महिनाजति लगाएर तथ्यांक संकलन गर्न लगाएँ’, भट्टराईले भनेका छन्, ‘यसरी तथ्यांक आइसकेपछि हामीले उनीहरुको पुनर्वासको योजना बनायौं । म आवास नागरिकको अधिकार हो भन्ने मान्यता राख्ने मान्छे हुँ । त्यसैले, हामीले इचंगुनारायणमा आवास निर्माणको काम सुरु गरिहाल्यौं । आवास निर्माण पनि सुरु भयो, सुकुम्बासीहरुको सर्वेक्षण पनि गर्दै गयौं ।’

भट्टराईकाअनुसार यी भवनमा राख्नका लागि गरिएको अध्ययनले बागमती, धोबी खोला र मनोहरामा रहेको सुकुम्बासीहरुको तथ्याङ्क नै निकालेर शहरी विकास मन्त्रालयमा प्रतिवेदन दिएको छ । जसमा खास सुकुम्बासी कम र नक्कली सुकुम्बासी धेरै रहेको भट्टराईले उल्लेख गरेका छन् ।

५ वर्षदेखि बेबारिसे भवन

घना बस्तीको बीचमा रहेका यी पाँच वटा भवन २०७४ सालमा निर्माण सम्पन्न भएको सहरी विकास मन्त्रालयले जनाएको छ । मन्त्रालयका सूचना अधिकारी राजेन्द्र खतिवडाकाअनुसार मन्त्रालय अन्र्तगतको जिल्ला इकाईले यो भवन बनाएको थियो । भवन निर्माणपछि सहरका गरिबी राख्नेगरी व्यवस्थापन गर्नका लागि संरचना काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणलाई हस्तान्तरण गरेको थियो ।

तत्कालीन आयोजना प्रमुख केशव न्यौपानेकाअनुसार निर्माण सकिएपछि थापाथली पछाडीका सुकुम्बासी वस्तीका मानिसहरुलाई यो संरचनामा बसोबास गराउन उपत्यका विकास प्राधिकरण, गरिबी निवारण मन्त्रालय, काठमाडौं महानगर र सहरी विकास मन्त्रालयले तयारी गरेका थिए ।

जसअनुसार बागमती किनारामा रहेका २११ परिवारको पहिचान गरेर उनीहरुलाई इचंगु नारायणको भवनमा राख्न विभिन्न विकल्पमा छलफल भएको थियो ।

बागमती किनाराका सुकुम्बासी ।

‘बागमती किनारामा रहेको मध्ये ५८ परिवारलाई तत्कालीन समयमा नगद २५ हजारका दरले क्षतिपूर्ति सहित त्यस ठाउँ छोड्न लाइएको र बाँकी २११ परिवारलाई इचंगुनारायण सार्न खोजिएको थियो,’ न्यौपानेले अनलाइनखबरसँग भने, ‘ती परिवारलाई कुन सर्तमा यी फ्ल्याट उपलब्ध गराउने भन्ने विषयमा समेत छलफल भएको थियो । तर त्यहाँ सर्न यहाँका बासिन्दा तयार भएनन् ।’

उनकाअनुसार बागमतीबाट इचंगुको भवनमा सार्न खोजिएको परिवारलाई सहुलियतमा ती फ्ल्याट भाडामा दिने, लिज मोडलमा बसोबास गर्न दिने वा अर्पाटमेन्ट नै लालपूर्जा दिएर दिने र भवनको जग्गामा समेत उनीहरुकै स्वमित्व रहने विकल्पमा उपत्यका विकास प्राधिकरण, शहरी भवन निर्माण विभागले लामो छलफल गरेको थियो ।

तर, सुकुम्बासीहरु कसैगरी पनि त्यहाँ जान तयार नभएपछि यो विषय यसै थन्किएको उनले बताए । सुकुम्बासी र शहरका गरिब पहिचान गरेर प्रमाणपत्र दिन गरिबी निवारण मन्त्रालयलाई विभागले भनेको र सुकुम्बासी कसैगरी पनि तयार नभएपछि यो भवन र सहरका खोला किनाराका सुकुम्बासीको समस्या यसै सेलाएको थियो ।

काठमाडौं महानगर, सहरी भवन निर्माण विभाग, सहरी विकास मन्त्रालय र उपत्यका विकास प्राधिकरण बीच समन्वय गरेर यो भवनको उपयोग गरिनु पर्नेमा उनले जोड दिए ।

भवन प्रयोग मनपरी, सुकुम्बासी रोक्ने स्थानीय तहको धम्की

अहिले यी संरचनालाई संघीय सरकार र स्थानीय तहले आफू अनुकुल प्रयोग गरेका छन् । नागार्जुन नगरपालिकाकी उपमेयर सुशीला अधिकारीकाअनुसार पहिलो भवनमा मानव सेवा आश्रमलाई सेल्टर दिन मन्त्रिपरिषद्बाटै निर्णय भएर आएको र त्यसका लागि सम्झौता मात्रै नगरपालिकाले गरेको थियो ।

यस्तै भर्खरै विभिन्न घटनामा पीडित महिलाहरुका लागि सेल्टर बनाउन लागिएको अर्को एक भवन पनि महिला बालबालिका मन्त्रालयबाटै सिफारिस भएर आएको उनले बताइन् ।

कोभिड महामारीमा आइसोलेसन सेन्टरका रुपमा प्रयोग गरिएपछि आफ्नो पालिकाले पनि सहरी स्वास्थ्य कार्यालय, प्रहरी बीट र वडाको कार्यालय राखेको अधिकारीको भनाइ छ ।

बागमती किनाराका सुकुम्बासी बस्तीमा अहिले भएको तनावपछि यस भवनको प्रयोगबारे फेरि चर्चा सुरु भएको छ । तर स्थानीय बासिन्दाले त्यसको विरोध गरेको दाबी नागार्जुन नगरपालिकाले गरेको छ । ‘पहिला पनि एक पटक यहाँ सुकुम्बासी राख्नेगरी कुरा चलेको थियो,’ उपमेयर अधिकारीले भनिन्, ‘पहिला यहाँ मानवीय वस्ती पातलो थियो । तर अहिले घना आवासीय समुदाय बनेको छ । यहाँ त्यसरी बस्ती बसाउन स्थानीय तयार हुनुहुन्न । केन्द्रिय सरकारले निर्णय लिए वातावरण नखलबल्याउने शर्तमा सुकुम्बासी राख्न सकिन्छ ।’

तर, पालिकाको भवन रहेको वडाका अध्यक्ष रामेश्वर लामा भने स्थानीय जनताले विरोध गरे आफूले त्यसको समर्थन गर्ने बताए । पहिले पनि यहाँका बासिन्दा यो भवन नगर बाहिरका सुकुम्बासीका लागि नदिने अडानमा हुनुहुन्थ्यो,’ वडा अध्यक्ष लामाले भने, ‘अब पनि त्यो हुने वाला छ । आफ्नो नगरको सुकुम्बासीलाई यत्तिकै छाडेर देशभरका सुकुम्बासी थन्क्याउने गरी हाम्रो वडाको ठाउँ प्रयोग गर्नु हुन्न भन्नेमा हामी एक मत छौं ।’

लेखकको बारेमा
नवीन ढुंगाना

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

Khusi
                                chhu

खुसी

Dukhi
                                chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय
Advertisment

छुटाउनुभयो कि ?