+

जतिसुकै गरिब भए पनि वर्षमा यी दुई स्वास्थ्य परीक्षण गराउनैपर्छ

२०८० मंसिर  १९ गते १०:३९ २०८० मंसिर १९ गते १०:३९
जतिसुकै गरिब भए पनि वर्षमा यी दुई स्वास्थ्य परीक्षण गराउनैपर्छ

प्राय: अस्पतालहरुले स्वास्थ्य परीक्षणको प्याकेज नै सार्वजनिक गरिरहेका हुन्छन् । यस्तो प्याकेजभित्र टाउकोदेखि खुट्टासम्मकै परीक्षण गराउने सेवा र शुल्क समावेश हुनसक्छ ।

त्यसो भए के हामीले शरीरका सम्पूर्ण अंगहरुको परीक्षण गर्नुपर्छ ? कुन कुन अंग छुटाउनै हुन्न ? यसले संभावित रोगबारे कति भरपर्दो सूचना दिन्छ ? यससँगै उठ्ने अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न हो, सम्पूर्ण स्वास्थ्य जाँच गर्दा कति खर्च लाग्न सक्छ ?

यी कुराले मान्छेमा भ्रम एवं द्विविधा पैदा गरिरहेको हुन्छ । मान्छेहरु सोच्छन्, ‘के सम्पूर्ण स्वास्थ्य जाँच अनिवार्य गर्नैपर्छ ?’ हाम्रो जस्तो निम्न आय भएको मुलुकमा यी कुराहरु मान्छेका लागि ‘विलासिता’ जस्तै भएको छ । सक्नेहरु स्वास्थ्य परीक्षण गरिरहेकै हुन्छन् । नसक्नेहरु रोग लाग्नुअघि अस्पताल जानै डर मान्छन् ।

वास्तवमा अस्पतालहरुले व्यापारिक प्रयोजनका लागि सार्वजनिक गरेजस्तो सम्पूर्ण स्वास्थ्य परीक्षण गर्नैपर्छ भन्ने छैन । हुन त आफ्नो आर्थिक अवस्था बलियो हुँदा सम्पूर्ण स्वास्थ्य जाँच गर्न सकियो । यसले उनीहरुलाई स्वस्थ जीवन बाँच्न सहयोग गर्छ । तर, सबैका लागि यस्तो संभव नहुन सक्छ । त्यसैले के कस्ता स्वास्थ्य जाँच गर्ने वा के नगरे पनि हुन्छ भन्नेमा स्पष्ट हुन जरुरी छ ।

स्वास्थ्य जाँच गर्ने भनेको मूलत उमेर चरण र आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थालाई आधार बनाएर टुंगो गर्ने हो ।

४० बर्ष काटेपछि

सानो बालबच्चा वा किशोर किशोरीको पनि नियमित स्वास्थ्य जाँच गर्नैपर्छ भन्ने भएन । तर, उमेरले ४० वर्ष काटेपछि मान्छेमा रोगको जोखिम बढेर जान्छ ।

धेरैलाई उच्च रक्तचाप हुनसक्छ, मधुमेह हुनसक्छ, थाइराइड वा अरु दीर्घ रोग लाग्न सक्छ । पाचनमा समस्या हुनसक्छ, मुटुको कार्यक्षमता कमजोर हुनसक्छ । यावत् कुराबारे थाहा पाउन स्वास्थ्य परीक्षण गर्नु जरुरी हुन्छ ।

स्वास्थ्य परीक्षणपछि कुनैपनि रोगको पूर्व संकेत पाउन सकिन्छ । यसले गर्दा उपचार सहज र छरितो हुनसक्छ ।

मेरो भनाइ के हो भने, तपाईं उमेरले ४० वर्ष काटिसक्नुभएको छ भने संभव भएसम्म नियमित स्वास्थ्य जाँच गर्नुहोस् ।

स्वास्थ्य समस्या अनुसार

चाहे बलबालिका होस् वा युवा, यदि कुनै स्वास्थ्य समस्या छ भने त्यसको लक्षण अनुसार स्वास्थ्य जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ । कसैलाई निरन्तर ज्वरो आइरहेको हुनसक्छ, कसैको जोर्नी दुखिरहने हुनसक्छ, कसैलाई शरीर सिथिल भएको महसुस भइरहेको हुनसक्छ । उनीहरुले आफ्नो रोगको लक्षण अनुसार स्वास्थ्य जाँच गर्नुपर्छ ।

कति अवधिमा गर्ने ?

शारीरिक समस्या भएको अवस्थामा त जतिसक्दो छिटो जाँच गर्नु उपयुक्त हो । तर, यदि तपाईं स्वस्थ हुनुहुन्छ, कुनै रोगले गाँजिसकेको छैन भने पनि वर्षमा कम्तीमा एक पटक स्वास्थ्य जाँच गर्नु राम्रो हो । यसले संभावित जोखिमबाट बचाउन सक्छ ।

कुन कुन परीक्षण गर्ने ?

टाउकोदेखि पैतलासम्म स्वास्थ्य जाँच गर्नैपर्छ भन्ने छैन । तर, तपाईंले दुई वटा स्वास्थ्य जाँच चाहिं अनिवार्य गरेकै राम्रो हो । एउटा रक्तचापको स्थिती, अर्को पिसाब ।

रक्तचाप बढेको छ वा छैन ? यसबारे टुंगो गर्न वर्षमा एक पटक जाँच गर्नैपर्छ । अर्को चाहिं पिसाबको जाँच गर्नैपर्छ ।

सुरुमै भनिहालौं, यी दुबै जाँच गर्नका लागि ५०–६० रुपैयाँभन्दा धेरै खर्च लाग्दैन । तर, यी दुवै जाँचले तपाईंलाई ठूलो स्वास्थ्य संकटबाट बचाउन सक्छ । त्यसैले तपाईं जतिसुकै गरिब दुःखी भएपनि यी स्वास्थ्य जाँच वर्षमा एकपटक गराएकै राम्रो हो ।

जस्तो पिसाब जाँचले मधुमेह छ वा छैन, मिर्गौलाको स्थिति ठीक छ वा छैन भन्ने देखाउँछ । पिसाबमा सुगर देखियो भने मधुमेह हुनसक्छ । प्रोटिन देखियो भने मिर्गौलामा समस्या हुनसक्छ । पिसाब भनेको मिर्गौलाको ऐना पनि हो ।

यसबाहेक अरु जाँच गर्न पर्दैन ?

यी दुई वटा स्वास्थ्य जाँच स्वस्थ व्यक्तिको हकमा हो । यदि तपाईंको जीवनशैली ठीक छैन, रक्सी र चुरोट खानुहुन्छ, तनावग्रस्त रहनुहुन्छ भने तपाईंले अरु पनि स्वास्थ्य जाँच गर्नुपर्ने हुन्छ । खासगरी तपाईंको स्वास्थ्य जोखिम कहाँ छ भनेर सोही अनुसार जाँच गर्नुपर्छ ।

जस्तो चुरोट तान्नुहुन्छ भने फोक्सोको जाँच गर्नुपर्यो, रक्सी खानुहुन्छ भने कलेजोको । किनभने तपाईं खराब जीवनशैली बाँचिरहनुभएको छ भने तपाईंमा रोगको जोखिम पनि उत्तिनै हुनसक्छ ।

अर्को कुरा पारिवारिक संस्कार र वशांनुगत स्वास्थ्य स्थिति पनि हो । यदि बाजे, बोजु, आमाबुवा आदिलाई कुनै रोग खासगरी दीर्घ रोग, क्यान्सर छ भने तपाईंले पनि सजग भइरहनुपर्छ । बेलाबेलामा क्यान्सर जाँच गर्ने, दीर्घ रोगको जाँच गर्ने ।

महिलाले गर्नैपर्ने दुई परीक्षण

महिलाको हकमा भने दुई वटा परीक्षण वर्षमा एकपटक गराउनैपर्छ । एउटा पाठेघरको, अर्को स्तनको ।

पाठेघरको अवस्था के छ क्यान्सरको जोखिम कति छ भनेर प्याप स्मेयर गर्न सकिन्छ । यसका लागि धेरै खर्च लाग्दैन र जटिल पनि हुँदैन । स्तन क्यान्सर भए वा नभएको त सामान्य लक्षण घरमै पनि थाहा पाउन सकिन्छ ।

ऐना अगाडि उभिएर स्तनको निरीक्षण गर्ने, गाँठागुँठी वा अन्य परीवर्तन छ वा छैन हेर्नुपर्छ ।

बालबालिकाले पनि नियमित जाँच गर्नुपर्छ ?

बालबालिकाले नियमित स्वास्थ्य जाँच गर्नुपर्दैन । यदि उनीहरु स्वस्थ, तगडा छन् भने स्वास्थ्य जाँच गरिरहनुपर्ने अवस्था हुँदैन । तर, कुनै समस्या भइरहन्छ भने लक्षण अनुसार स्वास्थ्य जाँच गर्नुपर्छ ।

आफैंले पनि स्वास्थ्य जाँच गर्न सकिन्छ ?

सामान्यत: पिसाबबाट हामीले आफ्नो स्वास्थ्य स्थिति थाहा पाउन सक्छौं । जस्तो पिसाबको रंग, अवस्था, गन्धले कुनै पनि समस्याको संकेत गर्न सक्छ । जस्तो तपाईंले बाहिर पिसाब फेर्नुभयो, त्यसमा कमिलाहरु झुम्मिएको छ भने त्यसका सुगर हुनसक्छ । पिसाबमा धेरै फिंज आउँछ भने त्यसमा प्रोटिनको मात्रा बढी हुनसक्छ । यसैगरी पिसाब गन्हाउने, पोल्ने भए संक्रमण हुनसक्छ । पिसाब छिटो छिटो लाग्ने, पिसाब गरे पनि निथ्रिए जस्तो नहुने आदि लक्षणले प्रोस्टेटमा समस्या छ भएको जनाउ दिनसक्छ । तर, यी सामान्य जाँच विधि मात्र हुन् । प्रयोगशालाबाट नै यसको खास टुंगो गर्न सकिन्छ ।

स्वास्थ्य जाँच
प्रा.डा. लोचन कार्की
लेखक
प्रा.डा. लोचन कार्की
जनरल फिजिसियन 

मेडिकल काउन्सिल दर्ता नम्बर : ४६८७ एमबीबीएस, एमडी, पोस्ट ग्राजुएसन इन एभिएसन मेडिसिन वीर अस्पताल, फ्रन्टलाइन अस्पताल, हिमाल अस्पतालमा कार्यरत, नेपाल चिकित्सक संघका पूर्वअध्यक्ष

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय

फिचर

शरीरको तौल १२० केजीबाट ६९ मा झार्न सबानाले अपनाएको दैनिकी

शरीरको तौल १२० केजीबाट ६९ मा झार्न सबानाले अपनाएको दैनिकी

छाती दुख्यो : मुटुको समस्या हो कि ग्यास्ट्राइटिस ?

छाती दुख्यो : मुटुको समस्या हो कि ग्यास्ट्राइटिस ?

योगबाट कसरी पूर्ण लाभ लिन सकिन्छ ? (भिडियोसहित)

योगबाट कसरी पूर्ण लाभ लिन सकिन्छ ? (भिडियोसहित)

एकै महिनामा दुईपटक महिनावारी, कुनै रोगको संकेत हो ?

एकै महिनामा दुईपटक महिनावारी, कुनै रोगको संकेत हो ?

किन हुन्छ बारम्बार गर्भपतन ?

किन हुन्छ बारम्बार गर्भपतन ?

‘जन्डिस भयो, के गरौं ?’

‘जन्डिस भयो, के गरौं ?’