भोक नलागी खाना खाने बानी पर्न सक्छ भारी

आधुनिक जीवनशैलीसँगै खानपानका बानीहरू तीव्र रूपमा बदलिरहेका छन् । व्यस्त समयतालिका, तनाव, सामाजिक भेटघाट, मोबाइल हेर्दै खाने बानी, बारम्बार स्न्याक्स खाने चलन तथा समय मिलाउनका लागि जबर्जस्ती खाने प्रवृत्ति बढ्दो छ ।

यस्ता कारणले धेरै मानिसले भोक नलागीकनै खाना खाने गर्छन् । पहिलो नजरमा यो सामान्य बानीजस्तो लागे पनि दीर्घकालमा यसले शरीरको प्राकृतिक प्रणालीमा असर पार्न सक्छ ।

शरीरले भोक लाग्दा मात्रै खाना माग्ने संकेत दिन्छ । जब भोक नलागीकन खाना खाइन्छ, शरीरको पाचन प्रणाली पूर्णरूपमा तयार नहुन सक्छ । यसले गर्दा खाना राम्रोसँग नपच्ने, पेट भारी हुने, डकार आउने, ग्यास भरिने, अम्लपित्त बढ्ने, अपच हुने तथा खाना खाएपछि आलस्य महसुस हुने समस्या देखिन सक्छ ।

भोक नलागी खाना खाँदा के हुन्छ ?

१. पाचन प्रणालीमा दबाब पर्छ

खाना पचाउन पेटले एसिड, एन्जाइम र आन्द्राले सक्रिय रूपमा काम गर्नुपर्छ । तर भोक नलागेको अवस्थामा यी प्रक्रिया सामान्यभन्दा कम सक्रिय हुन सक्छन् । त्यसैले खाना पेटमा लामो समय बस्ने, पेट फुल्ने, कब्जियत वा असहजता हुने सम्भावना बढ्छ ।

२. हार्मोनल सन्तुलन बिग्रिन सक्छ

शरीरमा भोक र तृप्ति नियन्त्रण गर्ने मुख्य हर्मोन घ्रेलिन र लेप्टिन हुन् । घ्रेलिनले भोकको संकेत दिन्छ भने लेप्टिनले पेट भरिएको जानकारी दिन्छ । बारम्बार भोक नलागीकन खाने बानीले यी हर्मोनको संकेत प्रणाली बिगार्न सक्छ । त्यसपछि सही समयमा भोक लागेको महसुस नहुने र धेरै खाने बानी बस्न सक्छ ।

३. तौल बढ्ने जोखिम

शरीरलाई ऊर्जा आवश्यक नभएको बेला खाना खाँदा अतिरिक्त क्यालोरी बोसोका रूपमा जम्मा हुन थाल्छ । यसले बिस्तारै तौल बढाउँछ । विशेषगरी मिठा पेय पदार्थ, प्रशोधित खाना, चिप्स, बिस्कुट वा तारेको खानेकुरा भोक नलागीकन खाने बानीले मोटोपनाको जोखिम धेरै बढाउँछ ।

४. रगतमा चिनीको स्तर असन्तुलित हुन सक्छ

पटक–पटक खाने बानीले शरीरलाई बारम्बार इन्सुलिन निकाल्न बाध्य बनाउँछ । लामो समयसम्म यस्तो हुँदा इन्सुलिन प्रतिरोध बढ्न सक्छ, जसले भविष्यमा टाइप २ मधुमेहको जोखिम बढाउन सक्छ ।

५. मुटु र रक्तचापमा असर

तौल बढ्नु, चिनीको स्तर असन्तुलित हुनु र बोसो बढ्नुले उच्च रक्तचाप, खराब कोलेस्टेरोल वृद्धि तथा मुटुरोगको जोखिम पनि बढाउन सक्छ ।

६. प्राकृतिक भोकको संकेत हराउन सक्छ

यदि बारम्बार समय नहेरी वा भोक नलागी खाइयो भने शरीरको प्राकृतिक भोक–तृप्ति संकेत कमजोर बन्छ । त्यसपछि कहिले भोक लागेको हो र कहिले पेट भरिएको हो भन्ने छुट्याउन कठिन हुन्छ ।

७. मानसिक स्वास्थ्यमा असर

धेरै मानिस तनाव, एक्लोपन, दिक्क लागेको वा चिन्ता भएका बेला खाने गर्छन् । यसलाई इमोशनल इटिङ भनिन्छ । यसले मानसिक सन्तुष्टि क्षणिक रूपमा दिए पनि पछि तनाव उत्पन्न हुनु सक्छ र अस्वस्थ खानपान चक्र बढ्न सक्छ ।

कसरी थाहा पाउने– खान मन लागेको ?

खाना खानुअघि आफैँलाई केही प्रश्न सोध्न सकिन्छ:

पेटबाट खालीपन महसुस भएको छ ?

ऊर्जा कम भएको छ ?

जे भए पनि खाने मन छ कि कुनै विशेष कुरा मात्रै खान मन छ ?

पानी पिएपछि पनि भोक जस्तो लागिरहेको छ ?

यदि केवल चकलेट, चिप्स वा मिठो खाने इच्छा मात्रै छ भने त्यो वास्तविक भोक नहुन सक्छ ।

के गर्ने ?

नियमित समय तालिका बनाउने

दिनभरि निश्चित समयमा मुख्य खाना खाने बानी बसाल्दा शरीरले पनि त्यहीअनुसार भोकको संकेत दिन थाल्छ ।

फाइबरयुक्त र प्रोटिनयुक्त खाना खाने

दाल, अण्डा, फलफूल, सागसब्जी, रोटी, गेडागुडी जस्ता खाना लामो समयसम्म पेट भरिएको महसुस गराउँछन् ।

पानी पर्याप्त पिउने

कहिलेकाहीँ तिर्खालाई पनि मानिसले भोक सम्झिन्छन् । त्यसैले पहिले पानी पिउनु उपयोगी हुन्छ ।

ध्यान दिएर खाने

मोबाइल, टिभी वा काम गर्दै खाने बानीले धेरै खाने सम्भावना बढाउँछ । बिस्तारै चपाएर, ध्यान दिएर खाने बानी राम्रो हुन्छ ।

तनाव व्यवस्थापन गर्ने

योग, ध्यान, हिँडडुल, राम्रो निद्रा र नियमित व्यायामले अनावश्यक खाने इच्छा कम गर्न मद्दत गर्छ ।

कहिले चिकित्सकलाई देखाउने ?

यदि लामो समयसम्म भोक नलाग्ने, लगातार अपच हुने, वाकवाकी लाग्ने, तौल घट्ने, अत्यधिक थकान हुने वा खानपान नियन्त्रण गर्न नसकिने समस्या छ भने चिकित्सक वा पोषणविद्सँग परामर्श लिनुपर्छ ।

ध्यान दिनुपर्ने कुरा

भोक नलागी खाना खाने बानी सामान्य जस्तो लागे पनि यसले पाचन समस्या, तौल वृद्धि, मधुमेह, हार्मोन असन्तुलन तथा मानसिक तनावसम्म निम्त्याउन सक्छ ।

स्वस्थ जीवनका लागि शरीरले दिने संकेत बुझ्नु आवश्यक छ । सही समयमा, सही मात्रामा र साँचिकै भोक लाग्दा मात्रै खाना खानु नै दीर्घकालीन स्वास्थ्यको राम्रो आधार हो ।