खानेकुराका प्याकेटमा किन राखिएको हुन्छ फरक-फरक रङको संकेत ?

आजकल प्याकेटका खानेकुरा खाने प्रचलन धेरै छ । मिठाइ, बिस्कुट, फ्रोजन फुड, चिप्स, इन्स्ट्यान्ट नुडल्स वा बच्चाहरूका स्न्याक्स आदि। व्यस्त जीवनशैलीका कारण धेरै मानिस प्याकेटबन्द खानेकुरातर्फ आकर्षित भइरहेका छन् । तर हामीले कहिल्यै ध्यान दिएका छौँ, यी प्याकेटहरूमा सानो रंगीन चिह्न बनाइएको हुन्छ ?

हरियो वा रातो त धेरैले देखेको हुनुपर्छ । तर अहिले केही उत्पादनमा निलो, पहेंलो वा कालो रङ पनि देखिन थालेको छ । यी केवल डिजाइनका लागि बनाइएका चिह्न होइनन्, बरू खानेकुराको प्रकृति, सामग्री र स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित संकेत हुन सक्छन् ।

आजको समयमा खानपानबारे सचेत हुनु निकै आवश्यक छ । मानिसहरूको खाने बानी फरक–फरक हुन्छ । कोही पूर्ण शाकाहारी हुन्छन्, कोही अण्डा खान्छन् तर मासु खाँदैनन् । केही भेगन हुन्छन्, अर्थात जनावरबाट उत्पादिन कुनै खानेकुरा खाँदैनन् । त्यसैले आफूले किन्ने खानेकुरामा के–के सामग्री छ भन्ने बुझेर मात्र खरिद गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ ।

यस्ता रंगीन चिह्नहरूले प्याकेटभित्रको सामग्रीबारे छोटकरीमा जानकारी दिन्छन् । साथै कुन वस्तु नियमित खान मिल्ने हो, कुन वस्तु सीमित मात्रामा खानुपर्ने हो भन्ने संकेत पनि दिन्छन् । त्यसैले बजारबाट प्याकेट बन्द कुनै खानेकुरा किन्दा केवल स्वाद, ब्रान्ड वा अफर हेरेर मात्र किन्नु हुँदैन, त्यसमा रहेको लेबल र चिह्न पनि हेर्नुपर्छ ।

अब जानौं, कुन रङले के कुराको संकेत गर्छ ?

हरियो चिह्न : शाकाहारी उत्पादन

हरियो चिह्न भएको उत्पादन पूर्णरूपमा शाकाहारी मानिन्छ । यस्ता वस्तुमा मासु, माछा, अण्डा वा जनावरजन्य पदार्थ हुँदैन । शाकाहारी जीवनशैली अपनाउने मानिसहरूका लागि यो चिह्न उपयोगी हुन्छ ।

रातो चिह्न : मांसाहारी उत्पादन

रातो चिह्नले उक्त उत्पादनमा मासु, माछा, अण्डा वा अन्य जनावरजन्य सामग्री रहेको संकेत गर्छ । ननभेज खाने मानिसका लागि यो सामान्य हुन सक्छ, तर शाकाहारीहरूले यस्तो चिह्न देखेर सचेत हुनुपर्छ ।

पहेंलो चिह्न : अण्डा समावेश भएको उत्पादन

धेरै मानिस मासु नखाए पनि अण्डा खान्छन् भने कतिपयले अण्डा पनि खाँदैनन् । बिस्कुट, केक, ब्रेड, पास्ता वा मेयोनेजजस्ता वस्तुमा अण्डा मिसिएको हुन सक्छ । पहेंलो चिह्नले उत्पादनमा अण्डा रहेको जानकारी दिन्छ ।

निलो चिह्न : विशेष पोषण वा चिकित्सकीय प्रयोजन

यदि प्याकेटमा निलो चिह्न छ भने त्यो उत्पादन विशेष स्वास्थ्य आवश्यकता वा पोषणका लागि बनाइएको हुन सक्छ । जस्तै:– सप्लिमेन्ट, फोर्टिफाइड फुड, प्रोटिन ड्रिंक वा मेडिकल न्युट्रिसन सामग्री । यस्ता वस्तु प्रयोग गर्नुअघि चिकित्सक वा पोषणविद्को सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ ।

कालो चिह्न : बढी प्रशोधित वा कृत्रिम तत्वयुक्त

कालो चिह्नलाई धेरैले चेतावनीको रूपमा बुझ्छन् । यसले उत्पादनमा कृत्रिम रङ, फ्लेभर, प्रिजर्भेटिभ, अत्यधिक नुन, चिनी वा अन्य केमिकल तत्व धेरै हुन सक्ने संकेत दिन्छ । विशेषगरी चिप्स, कोल्ड ड्रिंक, क्यान्डी, चकलेट, इन्स्ट्यान्ट स्न्याक्सजस्ता वस्तुमा यस्तो जोखिम बढी हुन्छ ।

यस्ता वस्तु लामो समयसम्म धेरै सेवन गर्दा मोटोपना, मधुमेह, उच्च रक्तचाप, कलेजोसम्बन्धी समस्या र पाचन गडबडीको जोखिम बढ्न सक्छ ।

सेतो चिह्न : सामान्य वा न्यूनतम प्रशोधित उत्पादन

कतिपय ब्रान्डहरूले सेतो वा हल्का चिह्न प्रयोग गरेर उत्पादन साधारण, न्यूनतम प्रशोधित वा आधारभूत सामग्रीबाट बनेको संकेत पनि दिन्छन् । यद्यपि यो सबै ठाउँमा एउटै नियमअनुसार लागू नहुन सक्छ, त्यसैले लेबल पढ्नु अझै आवश्यक हुन्छ ।

रङ मात्र होइन, यी कुरा पनि हेर्नुपर्छ

प्याकेटबन्द खानेकुरा किन्दा केवल रंगीन चिह्न हेरेर मात्र पुग्दैन । यी जानकारी पनि हेर्नुपर्छ :

-उत्पादन मिति र म्याद सकिने मिति

-सामग्री सूची

-चिनी, नुन र बोसोको मात्रा

-क्यालोरी

-कृत्रिम स्वाद वा रङ छ कि छैन

-भण्डारण गर्ने तरिका

-कम्पनीको विश्वसनीयता

बच्चाहरूका लागि किन विशेष सावधानी ?

बच्चाहरू रंगीन प्याकेट, मीठो स्वाद र आकर्षक विज्ञापनतर्फ छिटो आकर्षित हुन्छन् । तर धेरै चिनी, नुन वा केमिकलयुक्त स्न्याक्सले उनीहरूको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ । त्यसैले अभिभावकहरूले बच्चाका लागि सामान किन्दा प्याकेटको चिह्न, सामग्री र पोषण विवरण हेरेर मात्र छनोट गर्नुपर्छ ।

रङ हेरेर सचेत बनौँ

अब प्याकेट फुडमा रहेका विभिन्न रंगीन चिह्नहरूको अर्थ बुझियो भने अर्को पटक किनमेल गर्दा केवल स्वाद, अफर वा आकर्षक प्याकेट हेरेर किन्नु हुँदैन । चिह्न पनि हेर्नुपर्छ सानो चिह्नले ठूलो जानकारी दिन सक्छ । सचेत उपभोक्ता बन्नु नै स्वस्थ जीवनको पहिलो कदम हो ।