भारतमा भाइरल बन्दै युवाको ‘कक्रोच जनता पार्टी’

६ जेठ, काठमाडौं । अभिजीत दिपकेले पछिल्लो ७२ घण्टामा मुस्किलले मात्र सुत्न पाएका छन् । एउटा सामान्य ठट्टाले अनपेक्षित मोड लिएपछि उनी सामाजिक सञ्जालमा आएका सन्देशहरूको ओइरोलाई सम्हाल्न व्यस्त छन्।

संयुक्त राज्य अमेरिकाको बोस्टन विश्वविद्यालयबाट ‘पब्लिक रिलेसन’ मा भर्खरै स्नातक गरेका ३० वर्षीय यी युवा आफैँ अचम्ममा छन्। उनी अहिले एउटा व्यापक व्यङ्ग्यात्मक राजनीतिक आन्दोलनको नेतृत्व गरिरहेका छन् । जसलाई ‘कक्रोच जनता पार्टी’ भनिन्छ। हरेक दिन हजारौँ मानिसहरू यसमा अनलाइन मार्फत जोडिने क्रम जारी छ।

शुक्रबार, भारतका सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश सूर्यकान्तले खुला अदालतमा सुनुवाइका क्रममा ‘परजीवीहरू’ ले प्रणालीमाथि आक्रमण गरिरहेको बताएका थिए र युवाहरूलाई ‘रोजगारी नपाउने र कुनै पेसामा स्थान नभएका’ कक्रोचसँग तुलना गरेका छन्।

उनले भनेका छन्, ‘केही युवाहरू कक्रोच जस्तै छन्, जसले न त रोजगारी पाउँछन् न त कुनै पेसामा नै स्थान पाउँछन्। उनीहरूमध्ये कोही मिडियाकर्मी, कोही सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ता, कोही सूचनाको हक सम्बन्धी अभियन्ता र अन्य अभियन्ता बन्छन्, र सबैमाथि आक्रमण गर्न थाल्छन्।’

पछि न्यायाधीश कान्तले आफ्नो टिप्पणी स्पष्ट पारे कि उनको भनाइ कीर्ते डिग्री लिने केही व्यक्तिहरूसँग सम्बन्धित थियो । र, उनले सबै भारतका युवाहरूलाई लक्षित गरेका थिएनन्। बरु उनले युवाहरूलाई ‘विकसित भारतका आधारस्तम्भ’ भनेर सम्बोधन गरे।

यद्यपि, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको हिन्दूवादी सरकारको १२ वर्षपछि व्यापक बेरोजगारी, महँगी र कटु धार्मिक विभाजनसँग जुधिरहेका जेनजीका इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूले उनको टिप्पणीको कडा आलोचना गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जालमा आक्रोश बढ्दै गएपछि दिपकेले शनिबार एक्समा पोस्ट गरे, ‘यदि सबै कक्रोचहरू एकै ठाउँमा भेला भए भने के होला?’

उनले आफ्नो ठट्टा र त्यसको पछाडि रहेको हतास तथा निराश भावनालाई थप अघि बढाउँदै ‘कक्रोच जनता पार्टी’का लागि वेबसाइट र सामाजिक सञ्जाल अकाउन्टहरू खोले, जुन मोदीको भारतीय जनता पार्टीको नामसँग मिल्दोजुल्दो छ।

‘सत्तामा बसेकाहरू नागरिकलाई कक्रोच र परजीवी ठान्छन्,’ दिपकेले मंगलबार सिकागोबाट अलजजिरालाई भने, ‘उनीहरूले यो बुझ्नुपर्छ कि कक्रोचहरू सडेगलेको ठाउँमा जन्मिन्छन्। आजको भारत त्यस्तै भएको छ।’

‘ताजा हावाको झोका’ जस्तै

‘कक्रोच जनता पार्टी’को इन्स्टाग्राम अकाउन्टले तीन दिनमै ३० लाख फलोअर्स पार गरिसकेको छ । साढे तीन लाखभन्दा बढी मानिसहरूले गुगल फारम मार्फत पार्टीको सदस्यताका लागि आवेदन दिएका छन्।

सदस्यता लिनेहरूमा पश्चिम बंगाल राज्यकी विपक्षी सांसद महुआ मोइत्रा र छिमेकी राज्य बिहारका पूर्व सांसद कीर्ति आजाद जस्ता राजनीतिक हस्तीहरू पनि समावेश छन्।

यस वर्षको सुरुमा संघीय सेवाबाट सेवानिवृत्त भएका भारतीय कर्मचारी आशिष जोशीले सामाजिक सञ्जालमा यसका बारेमा पढेपछि पार्टीका लागि आवेदन दिने पहिलो व्यक्तिहरूमध्ये उनी एक थिए।

भारतीय सरकारले असहमति राख्नेहरूमाथि गरेको धरपकडको चर्चा गर्दै जोशीलाई भने, ‘पछिल्लो दशकमा देशमा धेरै डर छ र मानिसहरू बोल्न डराउँछन्,’ उनले थपे, ‘भारत यति धेरै घृणायुक्त बनेको छ कि कक्रोच जनता पार्टी ताजा हावाको झोका जस्तै महसुस भएको छ।’

युवाहरूलाई कक्रोचसँग तुलना गर्नुको अर्को पाटो पनि रहेको ६० वर्षीय जोशीले जोड दिए, ‘कक्रोचहरू धेरै सहनशील कीरा हुन्; तिनीहरू बाँच्न सक्छन्। र स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा, तिनीहरूले पार्टी गठन गर्न सक्छन् र तपाईंको प्रणालीमाथि नै हिँड्न सक्छन्।’

‘गहिरो द्वेष’

हालैका वर्षहरूमा, दक्षिण एसिया जेनजीका ऐतिहासिक विरोध प्रदर्शनहरूको केन्द्र बनेको छ । जसले श्रीलंका, नेपाल र बंगलादेशमा सरकारहरू ढालेको छ।

विश्वको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको राष्ट्र भारत आफ्नै खालका समस्याहरूसँग जुझिरहेको छ। भारतको अर्थतन्त्र ठूलो भए तापनि, आय असमानता, बेरोजगारी र उच्च जीवनयापनको लागत ऐतिहासिक रूपमा उच्च बिन्दुमा पुगेको छ।

भारतले प्रतिवर्ष ८० लाखभन्दा बढी स्नातक उत्पादन गरे पनि उनीहरूमाझ बेरोजगारी दर २९.१ प्रतिशत रहेको छ। जुन कहिल्यै विद्यालय नगएका मानिसहरूको तुलनामा नौ गुणा बढी हो। भारतको जनसङ्ख्याको एक चौथाइभन्दा बढी हिस्सा जेनजीको छ, जुन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो समूह पनि हो। तसर्थ, न्यायाधीश कान्तको शब्दले धेरैको मन दुखाएको छ।

परीक्षाको प्रश्नपत्र ‘लिक’ भएको विषयलाई लिएर विद्यार्थीहरूले देशव्यापी विरोध प्रदर्शन गरिरहेको साता नै उनको यो टिप्पणी आएको थियो । जसका कारण सरकारद्वारा सञ्चालित मेडिकल प्रवेश परीक्षा नै रद्द गर्नुपर्ने अवस्था आयो।

भारतको सर्वोच्च अदालतका वरिष्ठ अधिवक्ता तथा अधिकारकर्मी प्रशान्त भूषणले अलजजिरालाई भने, ‘सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशको टिप्पणीले सामान्यतया अभियन्ता र युवाहरू प्रति रहेको गहिरो पूर्वाग्रह र द्वेषलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।’

उनले थपे, ‘यो त अहिलेको सरकारको मानसिकता पनि हो।’ भूषणले भनेका छन् कि उनले लामो समयदेखि भारतमा युवा विद्रोहको आवश्यकता महसुस गरिरहेका थिए । किनकि भारतको ‘अर्थतन्त्र र समाज मोदीको निकट मानिने अम्बानी र अडानी जस्ता क्रोनी पुँजीपतिहरूको फाइदाका लागि रगत बगाइरहेको छ।’

काण्डको टिप्पणीमाथिको आक्रोश भारतीय कूटनीतिज्ञहरूका लागि कठिन सातासँग पनि मेल खान्छ । जसले युरोपेली देशको भ्रमणका क्रममा मोदीले पत्रकारहरूको प्रश्न छलेपछि नर्वेजियन प्रेसबाट आलोचना खेपिरहेका छन्।

सन् २०१४ मा सत्तामा आएदेखि, मोदीले पत्रकार सम्मेलनमा प्रश्नहरूको सामना गरेका छैनन्, बरु आफ्नो भाजपाप्रति सहानुभूति राख्ने पत्रकारहरूद्वारा लिइने सावधानीपूर्वक व्यवस्थापन गरिएका अन्तर्वार्ताहरूमा मात्र भर पर्दै आएका छन्।

‘कतिपय मानिसहरू व्यङ्ग्यसँग जोडिएका छन् जस्तै ‘कक्रोच जनता पार्टी’को मामिलामा देखिएको छ । किनकि यो रमाइलो छ, जबकि अरूहरू निराश भएका कारण जोडिएका छन्,’ भूषणले भने, ‘अन्ततः मानिसहरूले प्रश्न सोधिरहेका छन् र जवाफदेहिता मागिरहेका छन्।’

भूषणले आफू पनि पार्टीमा सामेल हुने थिए, तर अहिलेको अवस्थामा उनी त्यसका लागि अयोग्य रहेको बताए।

कक्रोच जनता पार्टीको अन्तर्य

दिपकेको व्यङ्ग्यात्मक पार्टीका लागि चारबुँदे योग्यता मापदण्ड तोकिएको छ । बेरोजगार, अल्छी, निरन्तर अनलाइन रहने र व्यावसायिक रूपमा आलोचना गर्न सक्ने।

एक्समा यसको मूलमन्त्र छ, ‘युवाहरूको, युवाहरूद्वारा, युवाहरूका लागि एक राजनीतिक मोर्चा। धर्मनिरपेक्ष – समाजवादी – लोकतान्त्रिक – अल्छी।’

इन्स्टाग्राममा, पार्टीले आफूलाई ‘अल्छी र बेरोजगार कक्रोचहरूको सङ्घ’ को रूपमा चिनाउँदै जेनजीका साथीहरूलाई सहभागी हुन आह्वान गरेको छ।

पार्टीको घोषणापत्रले मोदी सरकारमाथि लागेका मतदाता हेरफेरका आरोपहरू, अधिकांशतः सरकारको पक्षमा रहने कर्पोरेट मिडिया र सेवानिवृत्तिपछि न्यायाधीशहरूलाई सरकारी पदमा नियुक्त गर्ने जस्ता मुद्दाहरूमाथि तीखो व्यङ्ग्य गरेको छ।

दिपकेले यो पार्टीका बारेमा पहिलो पटक पोस्ट गरेको २४ घण्टाभित्रै यसको रूपरेखा र घोषणापत्र तयार पार्न क्लड र च्याटजीपीटी जस्ता एआई उपकरणहरूको प्रयोग गरेको बताएका छन्। उनको यो पहल मूलधारको राजनीतिलाई चुनौती दिन व्यङ्ग्य, असङ्गति र प्रस्तुतीकरणको प्रयोग गर्ने विश्वव्यापी प्रति-सांस्कृतिक राजनीतिक आन्दोलनको लामो परम्परासँग मेल खान्छ।

नवगठित पार्टीको बारेमा दिपकेलाई आफ्नो स्ट्रिममा निम्त्याएका युट्युबर मेघनाद एसले अलजजिरालाई भनेका छन्, ‘यो ठट्टाले आफैँमा एउटा स्वरूप लिइसकेको छ ।’ उनी जेनजी प्रयोगकर्ताहरूबाट आउने टेक्स्ट म्यासेजहरूले गर्दा व्यस्त भएका छन्, जहाँ उनीहरूले यस आन्दोलनलाई अघि बढाउने दिशाबारे सोधिरहेका छन्।

‘मानिसहरूले राजनीतिक विकल्पहरू खोजिरहेका छन् भन्ने भावना व्यापक छ, अनिवार्य रूपमा राजनीतिक दलहरू नै होइन, तर परम्परागत नभएका राजनीतिक प्रयोगहरू,’ मेघनादले भने ।

उनले थपे, ‘कक्रोच जनता पार्टी एउटा व्यङ्ग्यात्मक, अस्तित्वमा नभएको पार्टी हो, तैपनि मानिसहरू यसलाई वास्तविकताको तुलनामा राम्रो विकल्प मान्छन्, यो समग्रमा भारतीय राजनीतिक दलहरूमाथिको एउटा ठूलो टिप्पणी हो।’

मेघनादले आफूले यो पार्टीमा सदस्यता लिएको बताए किनभने उनलाई ‘रमाइलो लाग्यो।’

‘तर, निकै गहिरो स्तरमा, म पनि त्यही निराशा महसुस गरिरहेको छु जसबाट यो ठट्टा पार्टीको जन्म भएको हो,’ उनले थपे।

तर अहिलेको अवस्थामा, जुन कुरा ठट्टाको रूपमा सुरु भएको थियो, त्यो अब दिपकेका लागि केवल ठट्टा मात्र रहेन। उनी अहिलेसम्म आफ्नो पार्टीको एक्लो सञ्चालक हुन्। उनले जारी राजनीतिक मुद्दाहरूमा सामाजिक सञ्जाल अभियानहरू सङ्गठित गर्दा आफूले निद्रालाई समेत त्यागेको बताए।

‘धेरै लामो समयसम्म भारतमा मानिसहरू चुपचाप बसे,’ उनले भने, ‘यस क्षणलाई समात्ने र यसलाई केवल हाँसोमा मात्र उडाउने काम नगर्ने जिम्मेवारी अब हाम्रो काँधमा छ।’

(अलजजिराबाट)