कुन अवस्थामा पिसाबबाट असामान्य गन्ध ‍आउँछ ? १० कारण

सामान्य अवस्थामा पिसाबमा हल्का र सहनयोग्य गन्ध मात्र हुन्छ । तर कहिलेकाहीँ पिसाबबाट असामान्य रूपमा कडा, अमोनिया जस्तो, गुलियो वा सडेको जस्तो गन्ध आउन सक्छ । धेरैजसो अवस्थामा यसको कारण सामान्य र अस्थायी हुन्छ, तर केही अवस्थामा यो शरीरभित्र भइरहेको रोगको प्रारम्भिक संकेत पनि हुन सक्छ।

पिसाबको गन्ध मुख्यतः त्यसमा रहेका रसायन, शरीरको पानीको मात्रा, खानपान, औषधि तथा संक्रमणले निर्धारण गर्छ । यदि गन्ध लगातार रहिरहन्छ वा अन्य लक्षणसँगै देखिन्छ भने चिकित्सकीय जाँच आवश्यक हुन्छ।

१. शरीरमा पानीको कमी

पिसाबबाट कडा गन्ध आउनुको सबैभन्दा सामान्य कारण शरीरमा पानीको कमी हुनु हो । जब शरीरमा पानी कम हुन्छ, पिसाब गाढा पहेंलो हुन्छ । यस अवस्थामा पिसाबमा रहेको अमोनियाको मात्रा सापेक्ष रूपमा बढी हुने भएकाले अमोनिया जस्तो तीव्र गन्ध आउँछ ।

विशेषगरी गर्मी मौसम, अत्यधिक पसिना आउने काम, ज्वरो, बान्ता वा पखालाका बेला यो समस्या बढी देखिन्छ।

२. खानपान तथा औषधिको प्रभाव

केही खाद्य पदार्थ र औषधिले पिसाबको गन्ध परिवर्तन गर्न सक्छन् । उदाहरणका लागि: सुन, कफी, बियर तथा मदिराजन्य पदार्थ, भिटामिन बी सप्लिमेन्ट, केही एन्टिबायोटिक औषधिहरू आदि सेवन गरिरहेका बेला पिसाबमा गन्ध आउन सक्छ ।

विशेषगरी कुरिलो खाएपछि केही व्यक्तिको पिसाबमा गन्ध निकै तीव्र हुन सक्छ । यस्ता परिवर्तनहरू सामान्यतया अस्थायी हुन्छन् र केही घण्टा वा दिनभित्र आफैं हराउँछन्।

३. पिसाबको संक्रमण

यदि पिसाबबाट नराम्रो वा सडेको जस्तो गन्ध आउँछ भने यसको प्रमुख कारणमध्ये एक पिसाबको संक्रमण हुन सक्छ । मूत्राशय वा पिसाब नलीमा ब्याक्टेरियाको वृद्धि हुँदा यस्तो गन्ध उत्पन्न हुन्छ ।

४. मधुमेह तथा केटोएसिडोसिस

मधुमेह नियन्त्रणमा छैन भने पिसाबमा ग्लुकोजको मात्रा बढ्छ । यसका साथै शरीरले ऊर्जा उत्पादनका लागि बोसो जलाउँदा केटोन नामक पदार्थ उत्पादन हुन्छ, जसले पिसाबमा गुलियो वा फलफूल जस्तो गन्ध निम्त्याउन सक्छ ।

यदि यससँगै अत्यधिक तिर्खा लाग्ने, धेरै पिसाब लाग्ने, तौल घट्ने वा कमजोरी महसुस हुने लक्षण छन् भने तुरुन्त रगतमा ग्लुकोजको मात्रा जाँच गर्नुपर्छ ।

५. यौनजन्य तथा प्रजनन अङ्गका संक्रमण

केही यौनजन्य संक्रमणहरू तथा महिलामा हुने योनि संक्रमणले पनि पिसाबबाट दुर्गन्ध आउने समस्या निम्त्याउन सक्छ । विशेषगरी असामान्य योनिस्राव, चिलाउने समस्या, यौन सम्पर्क गर्दा दुख्ने, पिसाब गर्दा पोल्ने जस्ता लक्षणहरू भएमा चिकित्सकीय परामर्श लिनुपर्छ।

६. कलेजो तथा मेटाबोलिक रोगहरू

कलेजोको गम्भीर समस्या, केही दुर्लभ जन्मजात मेटाबोलिक रोग तथा मिर्गौलासम्बन्धी रोगहरूले पनि पिसाबको गन्ध परिवर्तन गर्न सक्छन् । कलेजोले शरीरका विषाक्त पदार्थहरू प्रशोधन गर्न नसक्दा तिनीहरूको असर पिसाबमा देखिन सक्छ ।

यद्यपि यस्तो कारण दुर्लभ भए पनि लगातार दुर्गन्ध रहने व्यक्तिमा यसको मूल्यांकन आवश्यक पर्न सक्छ ।

७. पिसाब धेरै समय रोकेर राख्दा

लामो समयसम्म पिसाब नफेर्दा पिसाब बढी बाक्लो हुने भएकाले गन्ध तीव्र हुन सक्छ ।

८. पिसाबथैलीमा पत्थरी

मूत्राशयमा पत्थरी हुँदा वा पिसाब पूर्ण रूपमा ननिख्रने अवस्थाले संक्रमण र दुर्गन्धको जोखिम बढाउँछ।

९. प्रोस्टेटको समस्या

विशेषगरी वृद्ध पुरुषहरूमा प्रोस्टेट बढ्दा पिसाब थैलीमा पिसाब बाँकी रहने हुनाले बारम्बार संक्रमण र दुर्गन्धित पिसाब देखिन सक्छ।

१०. फिस्टुला

दुर्लभ अवस्थामा आन्द्रा र मूत्राशयबीच असामान्य सम्बन्ध (फिस्टुला) बनेमा पिसाबबाट मलजस्तो दुर्गन्ध आउन सक्छ । यस्तो अवस्थामा तत्काल विशेषज्ञको परामर्श आवश्यक हुन्छ।

कहिले चिकित्सकलाई देखाउने ?

१. प्रशस्त पानी पिउँदा पनि गन्ध नघटेमा

२. दुई–तीन दिनभन्दा बढी समस्या रहेमा

३. पिसाब गर्दा पोल्ने वा दुख्ने भएमा

४. बारम्बार पिसाब लागिरहेमा

५. पिसाबमा रगत देखिएमा

६. ज्वरो आउने र कम्मर दुख्ने समस्या भएमा

७. मधुमेह भएका व्यक्तिमा अचानक पिसाबको गन्ध परिवर्तन भएमा

पिसाबको गन्ध शरीरको स्वास्थ्यबारे एउटा महत्वपूर्ण संकेत हुन सक्छ । धेरैजसो अवस्थामा यसको कारण साधारण र अस्थायी भए पनि कहिलेकाहीँ अन्य रोगको प्रारम्भिक संकेत पनि हुन सक्छ । त्यसैले पिसाबको गन्धमा असामान्य परिवर्तन लामो समयसम्म रहिरहेमा त्यसलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन ।