द ग्रेट सोलार वाल: मरुभूमिलाई हरियाली बनाउने चीनको ठूलो सफलता

२१ साउन, काठमाडौं । चीनले आफ्नो महत्त्वाकांक्षी ग्रेट ग्रीन वालको बाटो पछ्याउँदै सौर्य ऊर्जातर्फ पाइला बढाएको छ। सुख्खा उत्तरी क्षेत्रमा मरुभूमीकरण रोक्न चीनले दशकौंदेखि प्रयास गरिरहेको छ। यो प्रयासको एउटा भागको रूपमा उसले सोलार पावरलाई रोजेको हो।

भित्री मङ्गोलिया स्वायत्त क्षेत्रमा ग्रेट सोलार वाल अभियान विस्तार भइरहेको छ। चीनले जीवाश्म इन्धनको प्रयोग घटाउँदै लगेको छ। यसले चीनका आर्थिक केन्द्रहरूलाई ऊर्जा दिन मद्दत गर्न सक्छ।

मरुभूमिलाई सोलार पावर हबमा बदल्नाले स्वच्छ ऊर्जा उत्पादन हुन सक्छ। यसले एकैसाथ मरुभूमीकरण रोक्न सक्छ। यसले वनस्पति र वन्यजन्तु हुर्कन अनुकूल वातावरण बनाउन पनि मद्दत गर्छ।

चीनमा सोलार पावर कोइलालाई पछि पार्दै ऊर्जा क्षमताको सबैभन्दा ठूलो स्रोत बन्ने तयारीमा छ। यो काम यसै वर्षको अन्त्यसम्ममा हुनेछ। यसको धेरैजसो निर्माण भित्री मङ्गोलिया र सिन्जियाङ उइगुर स्वायत्त क्षेत्रसहितका पश्चिमी र उत्तरी क्षेत्रमा भइरहेको छ। यी क्षेत्रमा प्रचुर मात्रामा घाम र जमिन उपलब्ध छ।

सन् २०२२ मा चीनको राष्ट्रिय विकास तथा सुधार आयोगले एउटा योजना जारी गरेको थियो। सिन्ह्वाका अनुसार गोबी मरुभूमिसहितका सुख्खा क्षेत्रमा ठूला हावा र सोलार आयोजनाहरू बनाउने योजना छ। सन् २०३० सम्ममा ४५५ गिगावाट क्षमता पुऱ्याउने लक्ष्य राखिएको छ।

यो क्षमता चीनको थ्री गर्जेजको क्षमता बराबर हुनेछ। थ्री गर्जेज विश्वकै सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत् आयोजना हो। यो क्षमता यार्लुङ साङ्पो मेगा-ड्याम्प आयोजनाभन्दा सात गुणा बढी हुनेछ।

जुलाई २२ मा बेइजिङले वन र घाँसे मैदानका लागि पाँच वर्षको संरक्षण योजना सार्वजनिक गरेको थियो। यस योजनामा सन् २०३० सम्ममा मरुभूमीकरण नियन्त्रण र हावा तथा सोलार पावरको “एकीकृत विकास” गर्ने लक्ष्य छ। यो थ्री-नर्थ सेल्टरबेल्ट प्रोग्रामका प्रमुख आयोजनाहरू मध्ये एक हो।

थ्री-नर्थ कार्यक्रमलाई सामान्यतया ग्रेट ग्रीन वाल भनेर चिनिन्छ। यो चीनको उत्तर-पूर्वी, उत्तरी र उत्तर-पश्चिमी क्षेत्रहरूमा मरुभूमीकरण रोक्ने दशकौंदेखिको प्रयास हो। यसले मरुभूमिको विस्तारलाई रोक्ने काम गर्छ।

सन् १९७८ मा सुरु भएदेखि यस आयोजनाले बिग्रिएको जमिनको सुधार गरेको छ। ठूलो मात्रामा वृक्षारोपण र बालुवा रोक्ने पर्खालहरू बनाइएका छन्। यस्ता उपायहरू मिलाएर मरुभूमीकरणलाई सुस्त बनाइएको छ।

हालैका वर्षहरूमा सूर्यबाट ऊर्जा निकाल्ने प्यानलहरूले मरुभूमीकरण नियन्त्रणमा ठूलो भूमिका खेलेका छन्। भित्री मङ्गोलियाका प्रमुख आयोजनाहरूलाई चिनियाँ सरकारी मिडियाले ग्रेट सोलार वाल भनेका छन्।

भित्री मङ्गोलियाको कुबुकी मरुभूमि चीनको सातौं ठूलो मरुभूमि हो। यो मरुभूमीकरण नियन्त्रण प्रयासको मुख्य भाग हो। यहाँको सोलार आयोजनाले जमिनको रूप परिवर्तन गरिरहेको छ।

पहिलो चरणमा १ गिगावाटको सोलार आयोजना सन् २०२३ मा ग्रिडमा जोडिएको थियो। यो करिब २ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। यो एउटा यस्तो ऊर्जा बेसको भाग हो जसले १५ हजार ३ सय हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्रमा सोलार प्यानलहरू राखेर ८ गिगावाट ऊर्जा उत्पादन गर्नेछ।

सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वाको गत वर्ष जनवरीको रिपोर्ट अनुसार यस आयोजनाले बेइजिङ, टियान्जिन र हेबेई प्रान्तमा हावा र कोइलाबाट उत्पादित ४-४ गिगावाट ऊर्जा दिने अपेक्षा गरिएको थियो।

कुबुकी मरुभूमि धुलोको आँधीको मुख्य स्रोत हो। यसले बेइजिङलाई नियमित रूपमा असर गर्छ। देशले बालुवा रोक्ने उपायहरू प्रयोग गरेर यसलाई कम गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।

चीनका प्रसिद्ध सोलार आयोजनाहरू मध्ये ३०० मेगावाटको जुन्मा पावर स्टेसन एक हो। यो १ लाख ९६ हजारभन्दा बढी सोलार प्यानलहरू मिलेर बनेको छ। यसले दौडिरहेको घोडाको आकृति बनाएको छ। यो कुबुकीको उत्तरी किनारमा फैलिएको ठूलो आयोजनाको भाग हो।

सिन्ह्वाका अनुसार ग्रेट सोलार वाल अभियानले १०० गिगावाटभन्दा बढी क्षमताको लक्ष्य राखेको छ। यो आयोजना ४०० किलोमिटर लामो र औसत ५ किलोमिटर चौडा हुनेछ।

अर्को उदाहरण तकलामकन र कुममाग मरुभूमि बीचको सोलार प्लान्ट हो। यसलाई सिन्जियाङ प्रोडक्सन एन्ड कन्स्ट्रक्सन कर्प्सको ३३ औं रेजिमेन्टले चलाउँछ। जुलाईमा साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी डेलीको रिपोर्टमा यसलाई फिचर गरिएको थियो।

सन् २०१४ मा रेजिमेन्टले २१३ हेक्टरमा हावा रोक्ने र बालुवा थाम्ने वनको काम सुरु गरेको थियो। हालै ग्रेट ग्रीन वालको भागको रूपमा यसले १२ किलोमिटर लामो परालको चेकबोर्ड बनाएको छ। यो चीनमा बालुवा रोक्ने लोकप्रिय उपाय हो।

तीन वर्षअघि रेजिमेन्टले सोलारको मद्दतले मरुभूमीकरण नियन्त्रणको काम विस्तार गरेको थियो। उनीहरूले २०० मेगावाट क्षमताको पावर स्टेसन र इनर्जी स्टोरेज सिस्टम बनाएका छन्। यो अहिले ग्रिडमा जोडिएको छ।

यो पावर स्टेसनले प्रतिवर्ष औसत ५७ करोड किलोवाट-घण्टा बिजुली उत्पादन गर्न सक्छ। युएस इनर्जी इन्फर्मेसन एडमिनिस्ट्रेशनको तथ्याङ्क अनुसार यो ५० हजारभन्दा बढी अमेरिकी परिवारलाई ऊर्जा दिन पर्याप्त छ।

सोलार प्यानल वरपरका परालका ग्रिडहरू र मरुभूमिको वनस्पतिलाई ड्रिप इरिगेसन सिस्टमले सहयोग गर्छन्। यसमा कृषि नाला र मौसमी पोखरीको पानी प्रयोग गरिन्छ। साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी डेलीले यो कुरा बताएको छ।

हुवावे टेक्नोलोजीजको फ्युजनसोलार सिस्टम भित्री मङ्गोलियाको जुन्मा आयोजनामा प्रयोग गरिएको थियो। हुवावेका अनुसार प्यानलले बनाएको छायाँका कारण बिरुवाहरू उम्रन सम्भव भएको छ। यसले जमिनको हावाको गति ५० प्रतिशतसम्म घटाउन मद्दत गरेको छ।

सन् २०२२ मा नानजिङ युनिभर्सिटीको नेतृत्वमा भएको एउटा अध्ययन जर्नल अफ इन्भायरन्मेन्टल म्यानेजमेन्टमा प्रकाशित भएको थियो। उक्त अध्ययन अनुसार सोलार प्यानलभन्दा मुनि बालुवाको तापक्रम घटेको पाइएको छ। यसले हावाको कटान घटाउनुका साथै पानीको क्षति कम गरेर बिरुवा हुर्कन उपयुक्त वातावरण बनाएको छ।

सन् २०२४ मा अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाले भूउपग्रहको तथ्याङ्क विश्लेषण गरेको थियो। सोलार आयोजनाहरूले चीनमा मरुभूमिलाई हरियाली बनाउने प्रयासमा योगदान पुऱ्याएको नासाले बताएको छ।