अझै एक दिन !

अस्पतालमा रात कहिले हुदैन्, त्यहाँ केवल एउटा सुन्दर बिहानीको प्रतिक्षा हुन्छ । दिनभरि सुनिने आवाजहरू विस्तारै पातलिँदै जान्छन् । मानिसहरूको आवतजावत कम हुन्छ । करिडोरका बत्तीहरूले रातको अन्धकार माथि आशा र विश्वासको उज्यालो छरिरहेका हुन्छन् ।

प्रसूति कक्षको ढोकाबाहिर कहिलेकाहीँ कसैको हतारिएको पाइला सुनिन्छ । कतै बच्चा रोएको आवाज आउँछ । त कतै नर्सहरूको कुराकानी । अनि फेरि सबै कुरा शान्त… । त्यस्तो शान्तिमा पनि चिकित्सकको मन भने प्रायः शान्त हुँदैनन् ।

त्यो रात पनि म शान्त थिइनँ । मेरो मनमा एउटी गर्भवती महिला थिइन् । गर्भमा हुर्किरहेको बच्चा अझै संसारमा आउन तयार भइसकेको थिएन । तर बच्चालाई घेरेर राख्ने पानी भने समयअगावै बग्न थालेको थियो।

गर्भ करिब अठ्ठाइस हप्ताको थियो । अर्थात् बच्चाले आमाको गर्भभित्र अझै केही हप्ता बस्नुपर्ने समय बाँकी नै थियो । तर प्रकृतिले कहिलेकाहीँ आफ्नो समयभन्दा अगाडि नै ढोका खोल्न खोज्छ । त्यस्तो बेला चिकित्सकका अगाडि एउटा कठिन प्रश्न उभिन्छ, ढोका बन्द गर्ने कोशिश गरेर अझै केही समय रोकिराख्ने कि ढोका खोल्न दिने ? यी दुवै निर्णयसँग डर जोडिएको हुन्छ । सफलताको ग्यारेन्टि हुँदैन । त्यो गर्भावस्थामा पनि त्यस्तै थियो ।

बच्चालाई अहिले नै जन्मायौँ भने ऊ समयभन्दा पहिले संसारमा आउनेछ । उसलाई श्वास फेर्न गार्‍हो हुनेछ । दूध निल्न र पचाउन झनै गार्‍हो हुने सम्भावना छ । अझै केही समय आमाको गर्भभित्र रहन पायो भने उसको शरीरलाई थप परिपक्व हुने अवसर मिल्नेछ ।

तर अर्को डर पनि थियो । पानी बगिसकेको थियो । संक्रमणको खतरा बढ्न सक्छ । अर्थात्, पर्खाइ पनि जोखिममुक्त थिएन । र रोक्न सक्ने ग्यारेन्टि गर्ने उपचार थिएन । त्यो दिन मैले आफूलाई एउटा चिकित्सकभन्दा बढी एउटा पर्खालको छेउमा उभिएको मान्छे जस्तो महसुस गरेको थिएँ । एकातिर समय … । अनि अर्कोतिर जोखिम .. । बीचमा एउटी आमा । र उनको गर्भभित्र एउटा सानो जीवन .. ।

पहिलोपटक उनी अस्पतालमा भर्ना भइन् । जाँचहरू भए । बच्चाको मुटुको चाल ठीक थियो । आमालाई ज्वरो थिएन । तत्काल संक्रमण देखाउने संकेतहरू पनि थिएनन् । तर गर्भभित्रको पानी निकै कम भइसकेको थियो ।

म उनको रिपोर्ट हेर्दै थिएँ । अझै कति समय कुर्न सकिन्छ ? एक हप्ता ? दुई हप्ता ? वा त्यसभन्दा बढी ? कसैसँग उत्तर थिएन । चिकित्सकले भविष्यको ग्यारेन्टी दिन सक्दैन ।

त्यस दिन तत्काल बच्चालाई नजन्माउने प्रयास गर्ने निर्णय भयो । अझै केही समय पर्खनु नै उपयुक्त ठानियो । औषधि दिइयो । निगरानी गरियो । आमाको अवस्था हेरियो । बच्चाको चाल र मुटुको धड्कन हेरियो । र केही दिनको अस्पताल बसाईपछि उनी अस्पतालबाट घर गइन् ।

उनी घर गए पनि मेरो मन भने पूर्ण रूपमा घर जान सकेको थिएन । गर्भमा पानी कम थियो । त्यसैले मनमा एउटा प्रश्न अड्किइरह्यो, ‘फेरि कहिले आउलिन् ?’

दोस्रोपटक केही दिनपछि उनी फेरि आइन् । गर्भ ३० हप्ताभन्दा माथि पुगेको थियो । फेरि पानी बग्ने समस्या भयो । यस पटक पनि ज्वरो थिएन । प्रसवव्यथा सुरु भएको थिएन । बच्चाको अवस्था पनि तत्काल चिन्ताजनक थिएन ।

मैले फेरि हिसाब गरे । अघिल्लो पटकभन्दा केही समय जितिसकेका थियौँ । मलाई लाग्यो, हामीले केही दिन बचाएका छौँ ।

यस पटक पनि ५ दिनको अस्पताल बसाई पछि उनी घर गइन् । तर फेरि त्यही प्रतीक्षा थियो । फेरि त्यही फोनको सम्भावना .. । अनि फेरि त्यही प्रश्न, ‘अब के हुन्छ ?’

गर्भ बत्तीस हप्तामा पुग्यो । उनी फेरि अस्पताल आइन् । यसपटक रिपोर्टमा एउटा सानो राहत थियो । गर्भभित्रको पानी पहिलेभन्दा केही बढेको देखियो । बच्चाको अवस्था सन्तोषजनक थियो । संक्रमणको तत्काल संकेत थिएन । मलाई लाग्यो, सायद हामीले कठिन बाटोको केही दूरी पार गरिसकेका छौँ । २८ हप्ताबाट ३२ हप्तासम्म आइपुग्नु सानो कुरा थिएन । गर्भावस्थाका लागि चार हप्ता धेरै हुन्छ । विशेषगरी त्यस्तो गर्भावस्थामा, जहाँ प्रत्येक दिन आफैँमा एउटा उपलब्धि हुन्छ ।

अस्पतालमा मैले एउटा कुरा धेरैपटक सिकेको छु, राहतलाई धेरै लामो समय अँगालेर बस्न पाइँदैन । अर्को क्षणले फेरि सबै कुरा बदल्न सक्छ ।

श्रावणको १४ गते ।

त्यो दिन अकाशको पानीलाई धर्तीलाई चिस्याउने प्रयास गर्दै थियो । जताततै पानी र हिलो थियो । अनि गर्भ तेत्तीस हप्ता दुई दिन पुगेको थियो । उनी फेरि अस्पताल आइन् । यसपटक थप जटिलता थियो । पेट दुखिरहेको थियो । ज्वरो आएको थियो । रगत परीक्षणमा संक्रमणको सम्भावना देखाएको थियो । तर गर्भमा बच्चाको ढुकढुकी राम्रो थियो । शरीरले हामीलाई संकेत गरिरहेको थियो, अब पर्खिनु हुँदैन ।

हामीले आकस्मिक शल्यक्रियाको तयारी गर्‍यौँ । बाहिर परिवारका मानिसहरू थिए । कसैको आँखामा प्रश्न । कसैको अनुहारमा डर । कसैले धेरै कुरा सोध्न खोजेको थियो होला । तर त्यस्तो समयमा शब्दहरू पनि कहिलेकाहीँ साना लाग्छन् ।

शल्यक्रिया कक्ष । त्यहाँ बाहिरको संसारभन्दा फरक एउटा संसार हुन्छ । सेतो उज्यालो । मेसिनहरूको आवाज । छिटोछिटो चलिरहेका हातहरू .. । आवश्यकभन्दा बढी बोल्न नपर्ने एउटा मौनता । तर त्यो मौनतामा सबैलाई एउटै कुरा थाहा हुन्छ, अहिले हतार गर्नुपर्छ ।

शल्यक्रिया सुरु भयो । केही समयपछि बच्चा जन्मियो । सानो छोरा । तौल करिब दुई किलो । उसले पहिलो साससँगै एउटा सानो आवाज निकाल्यो । त्यो आवाज ठूलो थिएन । तर त्यो क्षणमा त्योभन्दा ठूलो आवाज संसारमा अर्को थिएन ।

मैले उसको अनुहारतिर हेरेँ । यति सानो । यति अपूर्ण । तर जीवनले भरिएको थियो । उसको अवस्था हेर्दै गर्दा मनले फेरि अर्को प्रश्न सोध्यो, ‘अब ऊ कस्तो रहला ?’ बच्चालाई विशेष हेरचाह चाहियो । ऊ आमाको काखमा जान पाएन । त्यो क्षण सायद आमाका लागि सबैभन्दा लामो क्षण थियो।

बच्चा जन्मिसकेको थियो । तर आमाले उसलाई आफ्नो छातीमा टाँस्न पाएकी थिइनन् । आमाको गर्भबाट बाहिर आएको बच्चा अब एउटा अर्को कोठामा थियो । मेसिनहरूको बीचमा थियो । अक्सिजनको सहारामा .. । र आमा आफ्नै शरीरको घाउ र थकानसँग अर्को कोठामा थियो । जन्म र आमाबीच केही समयका लागि अस्पतालको एउटा भित्तो उभिएको थियो ।

त्यस रात शल्यक्रिया सकिएको थियो । तर मेरो मनमा शल्यक्रिया सकिएको थिएन । म सोचिरहेको थिएँ, यदि २८ हप्तामै बच्चा जन्माएको भए ? यदि त्यति बेला पर्खन नसकेको भए ? यदि अवस्था बिग्रिएको भए ? यदि अन्तिम दिन पनि हामीले ‘अझै केही समय’ भनेको भए ?

चिकित्सकसँग निर्णय गर्ने अधिकार हुन्छ । तर निर्णयको परिणाममाथि पूर्ण नियन्त्रण हुँदैन । यही नै चिकित्सकको डर हो । हामीले आफ्नो ज्ञान प्रयोग गर्छौ । अनुभव प्रयोग गर्छौ । उपलब्ध प्रमाण हेर्छौ । तर अन्तिम परिणाम भने हाम्रो हातमा हुँदैन । त्यसैले कुनै बिरामीको राम्रो परिणाम आएपछि हामी एउटा लामो सास फेर्छौ । त्यो सासमा खुसी हुन्छ । र राहत पनि .. । तर कहिलेकाहीँ पछुतोको डर पनि ।

अर्को बिहान आमा स्थिर थिइन् । बच्चा अझै विशेष हेरचाहमा थियो । केही घण्टापछि बच्चालाई सास फेर्न थप सहयोग चाहिएको थियो । तर विस्तारै अवस्था सम्हालिँदै गयो । केही दिन उसले अस्पतालकै विशेष कक्षमा बितायो ।

उता आमाको शरीर पनि आफ्नो संघर्षमा थियो । रगतको मात्रा घट्यो । तेस्रो दिन रगत दिनुपर्‍यो । शरीरले प्रसव र शल्यक्रियाको मूल्य तिर्दै थियो । तर उनी बिस्तारै उठ्न थालिन् । हिँड्न थालिन् । र केहि दिनमा नै उनी बच्चालाई भेट्न गइन् । सायद त्यो भेटको कुनै शब्द थिएन । सायद बच्चाले पनि केही बोलेन । तर आमाले आफ्नो हात बच्चाको शरीरमा राखेको त्यो दृश्य नै अदभूत थियो ।

केही दिनपछि बच्चाले आमाको दूध खान थाल्यो । त्यो सुन्दा मेरो मनमा एउटा अनौठो शान्ति आयो । मैले सोचेँ, यति लामो यात्रा हामीले केका लागि गरेका रहेछौँ ? एउटा बच्चा आफ्नी आमाको दूध खान सक्ने अवस्थामा पुग्नका लागि … ।

कहिलेकाहीँ बिरामीका आफन्तहरू भन्छन्न्, ‘डाक्टर साब, तपाईंले बचाइदिनुभयो ।’ म त्यो सुन्दा मुस्कुराउँछु । तर मनभित्र भने एउटा प्रश्न उठ्छ, साँच्चै मैले बचाएको हो त ?

मैले निर्णय गरेको हुँ । समयमा शल्यक्रिया गरेको हुँ । औषधि चलाएको हुँ । तर त्यो बच्चालाई २८ हप्ताबाट ३३ हप्ता दुई दिनसम्म आफ्नो गर्भभित्र कसले बोकेर राखिन् ? त्यो आमा । हामीले भनेका थियौँ, ‘अझै केही समय’ । उनले त्यो ‘केही समय’ सहिन् । हामीले प्रत्येक पटक जाँच्यौँ । उनले प्रत्येक पटक आशा गरिन् । हामीले जोखिम तौलियौँ । उनले डर तौलिन् । हामीले निर्णय गर्‍यौँ । उनले परिणाम भोगिन् ।

त्यसैले त्यो बच्चाको जन्मलाई केवल चिकित्सकको सफलता भन्नु अन्याय हुनेछ । त्यो आमाको धैर्यतम थियो । त्यो परिवारको विश्वास थियो । स्वास्थ्यकर्मीहरूको निरन्तर साथ थियो । र त्यस सबैभन्दा माथि, जीवनले आफूलाई बचाउने बाटो आफैँ खोजेको एउटा कथा थियो ।

जीवनका केही ठूला निर्णयहरू ठूलो आवाजमा हुँदैनन् रहेछ । ती प्रायः एउटा सानो वाक्यमा लुकेका हुन्छन्, ‘अझै एक दिन हेरौँ’। तर त्यो ‘एक दिन’ सामान्य दिन हुँदैन । त्यसभित्र आशा हुन्छ । डर हुन्छ । प्रार्थना हुन्छ । चिकित्सकको जिम्मेवारी हुन्छ । आमाको पीडा हुन्छ । परिवारको प्रतीक्षा हुन्छ । र गर्भभित्र चुपचाप हुर्किरहेको एउटा जीवन हुन्छ ।