Comments Add Comment

नागार्जुन विस्फोटले देखायो सुरक्षा संयन्त्रको कमजोरी

सीसी क्यामरामा कैद भएनन् बालुवाटारकै घटनाका अभियुक्त

२ माघ, काठमाडौं । सरकारले विप्लव समूहमाथि प्रतिबन्ध लगाएपछि विशेष कारबाही चलाएर हालसम्म १३ सय ५९ जना नेता, कार्यकर्तालाई पक्राउ गरिसकेको नेपाल प्रहरी बताउँछ । तर त्यही समूहले उदय चलाउने उर्फ दीपकको नेतृत्वमा छुट्टै सैन्य ब्यूरो बनाएर विध्वंसात्मक गतिविधि चलाइरहेको छ ।

प्रहरीले मध्यकमाण्ड इञ्चार्ज हेमन्तप्रकाश ओली, मध्यपश्चिम इञ्चार्ज चन्द्रबहादुर चन्द ‘वीरजंग’ लगायतका ठूला नेताहरु समातेको तर्क गरिरहँदा पक्राउ परेर पनि छुटेकोहरुको संख्यालाई भुल्न मिल्दैन, जुन पक्राउको करिव ७३ प्रतिशत छ ।

प्रहरी प्रधान कार्यालय, नक्सालले दिएको तथ्यांकअनुसार २९ फागुनमा प्रतिबन्ध लगाइएपछि पक्राउ परेका मध्ये ९ सय ९२ जना छुटिसकेका छन् । र, उनीहरु फेरि विप्लव समूहमै फर्किएर विध्वंसात्मक गतिविधि गरिरहेका छन् ।

त्यसको पछिल्लो उदाहरण हो, बुधबार राति भएको नार्गाजुन र बालुवाटार घटना ।

विप्लव समूहले ललिता निवास जग्गा प्रकरणमा मुछिएका शोभाकान्त ढकालको नागार्जुन–१, नर्सरी चोकमा रहेको घरमा बम विष्फोट गरायो । मानवीय क्षति नभए पनि यो विस्फोट शक्तिशाली भएको सहज अनुमान गर्न सकिन्छ ।

किनकी गेटमा भएको विस्फोटले गेट त उछिट्टएको थियो नै, पार्किङमा राखिएको गाडीमा समेत ठूलै क्षति भएको छ । घरका झ्यालको सीसा फुटेको छ ।

त्यही समयमा भीआईपी एरिया मानिएको ललिता निवासभित्रै विप्लव समूहले जग्गा कब्जा गरेको ब्यानर मात्र टाँगेन, शक्तिशाली बमसमेत राखेको थियो ।

प्रधानमन्त्री, प्रधान्यायाधीश, सभामुख लगायतको निवास त्यही बालुवाटारमा छ । यो क्षेत्रमा २४ घन्टा उच्च सुरक्षा सतर्कता अपनाइन्छ । तर विप्लव समूहले बम राखेको सूचना सञ्चारकर्मीमार्फत चुहाँउँदा पनि सुरक्षा निकायले पत्तो पाएन ।

त्यसपछि बल्ल बम खोजीमा जुटेको प्रहरीले राति ११ बजे नेपाली सेनाको बम डिस्पोजल टोली बोलाएर निष्कृय पार्‍यो । र, सम्भावित क्षति हुनबाट रोकियो । तर बालुवाटार जस्तो संवेदनशील क्षेत्रमा सहजै बम राखेर विप्लव समूहले सुरक्षा संयन्त्रलाई खुलेआम चुनौती दिएको जानकारहरु बताउँछन् ।

यो पनि पढ्नुहोस नख्खु बमकाण्ड : ‘पङ्गु’ गुप्तचरी संयन्त्रको परिणाम

लगानी नहुँदाको परिणाम

दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनपछि मोहन वैद्य नेतृत्वको माओवादीबाट अलग्गिएको विप्लव समूहले चन्दा आतंक त सृजना गरेकै थियो । तर त्यसमा पनि उसले जनआक्रोश सिर्जना भएका क्षेत्रमा निशाना बनाएर जनमत बनाउन चाहन्थ्यो ।

कर विवादमा फसेको एनसेल प्रालिमाथि समूहको श्रृंखलाबद्ध आक्रमण, ललिता निवास जग्गा प्रकरणका मुख्य अभियुक्तको घरमा गरिएको विष्फोट लगायतका घटना पनि यसको पुष्टि गर्छ ।

उसले विज्ञप्तिहरुमा जनस्तरबाट व्यापक रुपमा कारबाहीको माग भएकाले भन्ने गरेको छ । तर विप्लव समूहको निशानाबारे अनुमान गर्न सकिने अवस्था हुँदाहुँदै पनि राज्यको गुप्तचरी संयन्त्र समयमै परिचालित नहुँदा प्रतिबन्धित समूह आंशिक रुपमा भएपनि सफल हुने गरेको विज्ञहरु बताउँछन् ।

यसमा घटना भएपछि मात्रै आरोपित खोज्न कुद्ने प्रवृत्तिले पनि बल पुर्‍याएको मानिएको छ ।

अवकाश प्राप्त प्रहरी नायब महानिरीक्षक (डीआईजी) हेमन्त मल्ल ठकुरी भन्छन्, ‘गएराति भएको घटना संवेदनशील हो । प्रहरीले पनि काम नगरेको होइन । तर जुन तहमा सूचना संलकन हुनुपथ्र्यो, त्यो हुन नसकेको देखिएको छ ।’

सूचना संकलनमा पर्याप्त लगानी नहुँदा पनि प्रतिबन्धित समूहको गतिविधि र तयारीबारे सूचना ल्याउन नेपाल प्रहरीसहित राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग, नेपाली सेनाको गुप्तचरी निकाय सैनिक विनय महानिर्देशनालय (डीजीटीएमआई) र सशस्त्र प्रहरीको विशेष शाखा चुक्ने गरेको सुरक्षा रणनीतिका जानकारहरु बताउँछन् ।

प्रहरीका एक वहालवाला वरिष्ठ उपरीक्षक (एसएसपी)काअनुसार सूचना संकलनका लागि सुरक्षा निकायले प्रणाली नै विकास गर्न सकेको छैन । ‘वार्षिक बजेटमा विविध शीर्षकमा निश्चित रकम छुट्टयाइएको भएपनि अधिकांश कार्यालयमा खर्च हुने गरेको छ’, उनले अनलाइनखबरसँग भने, ‘त्यसै त रकम कम हुन्छ, त्यसमाथि पनि सदुपयोग नहुँदा सूचना कसरी आओस् ?’

त्यसमा पनि सर्वेन्द्र खनाल प्रहरी महानिरीक्षक भएपछि बजेट प्रणालीलाई केन्द्रीकृत गरिएको उनी बताउँछन् । यसले खर्च गर्ने प्रक्रिया अपारदर्शी हुने भएकाले अनियमितता गर्ने सम्भावना हुने मात्र होइन, विभागले पनि केन्द्रको मुख ताक्नु परेको छ । जबकी विगतको तुलानामा विविध शीर्षकको बजेट भने बढेको छ ।

यो पनि पढ्नुहोस विप्लव समूह कति बलियो ? के छ जासुसी संयन्त्रको विश्लेषण ?

सूचकलाई छैन उत्प्रेरणा

कसैले अपराधिक गतिविधिको सूचना प्रहरीलाई दिनुका पछाडि दुई कारण हुन्छन्, पैसा वा रिसिइबी ।

अहिले सुरक्षा निकायले प्राप्त गर्ने अधिकांश सूचना प्रतिद्वन्दी पक्षलाई कमजोर पार्ने गरी आउने गरेका छन् । यसले प्रहरीलाई काम देखाउने बाटो त दिएको छ तर, प्रहरीलाई सहयोग गरेजस्तो गरेर आफ्नो धन्दा लुकाउने खतरा पनि हुन्छ । ‘सुरक्षा निकायसँगको सामिप्यताले एउटा समूहलाई जहिल्यै अपराध लाग्न झन् उत्साहित गरिरहेको हुन्छ’, एक अधिकृतले भने ।

यसको विकल्प भनेको सूचनाका लागि लगानी बढाउनु भएको जानकारहरु बताउँछन् । तर अहिले अपराधिक क्रियाकलापको सूचना दिने सूचकलाई उत्प्रेरणा नभएको अपराध अनुसन्धानमा संलग्न एक प्रहरी निरीक्षकले सुनाए ।

यो पनि पढ्नुहोस लय गुमाउँदै केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो

छैन प्रविधिको उपयोग

जघन्य अपराध अनुसन्धान गर्ने नेपाल प्रहरीको इकाई हो, केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) । तर भर्खर ‘मोबाइल ट्रयाकिङ’ डिभाइस किन्ने तरखरमा जुटेको छ । यसका लागि १६ मंसिरमा विद्युतीय बोलपत्र आह्वान गरेको छ ।

काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरमा ७ सय ४२ वटा सीसी क्यामरा छन् । जबकी आवश्यक पर्ने संख्या २२ हजार बढी छ

क्लोज सर्किट (सीसी) क्यामराहरु पनि उपत्यकामा पर्याप्त मात्रमा राखिएको छैन, जसले कुनै घटना भइहाल्यो भने त्यसको अनुसन्धानमा अफ्ठ्यारो हुने गरेको छ । बुधबार साँझ विष्फोट भएको ढकालको घर वरिपरि र विस्फोटक पदार्थ राखिएको ललिता निवासको जग्गा छेउछाउ पनि सीसी क्यामरा थिएन ।

महानगरीय अपराध अनुसन्धान महाशाखा, टेकुका एक प्रहरी निरीक्षकले अनलाइनखबरसँग भने, ‘वरिपरि सीसी क्यामरा नभएकाले अनुसन्धानमा गाह्रो त भयो । तै पनि हुलियाको आधारमा स्केच बनाएर अनुसन्धान गरिरहेका छौं ।’

महानगरीय आयुक्तको कार्यालय, रानीपोखरीका प्रमुख डीआईजी विश्वराज पोखरेलले पनि सीसी क्यामरा पर्याप्त नहुँदा अपराध अनुसन्धानमा समस्या हुने गरेको स्वीकार्छन् । उनकाअनुसार काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरमा ७ सय ४२ वटा सीसी क्यामरा छन् । जबकी आवश्यक पर्ने संख्या २२ हजार बढी छ ।

अन्य मुलुकका कानून कार्यान्वयन गर्न निकायले कुनै पनि व्यक्तिको कपडा, हुलिया, चढेको गाडी लगायतको आधारमा पनि ट्रयाक गर्नसक्ने सीसी क्यामरा जडान गरिसकेका छन् ।

नेपालमा भने सामान्य प्रकृतिका क्यामरा पनि जडान गर्न सकिएका छैनन् । प्रहरी प्रवक्ता डीआईजी शैलेश थापा क्षेत्री भन्छन्, ‘अहिले देशभर जडान गरिएका सीसी टीभी पनि स्थानीय निकायसँग सहयोग मागेर राखिएका छन् ।’

यो पनि पढ्नुहोस सिंहदरबारबाट विप्लवलाई हेर्ने बेग्लाबेग्लै नजर !

प्रहरीलाई मात्र दोष दिन मिल्दैनः पूर्वगृहसचिव

गृह मन्त्रालयका अवकाश प्राप्त सचिव गोविन्द कुसुम भने नेपाल प्रहरीलाई मात्र दोष दिन नमिल्ने बताउँछन् । प्रहरीले ठूलो संख्यामा विप्लव समूह नेता कार्यकर्तालाई पक्राउ गर्न पनि गुप्तचरीकै कारण सम्भव भएको उनको धारणा छ ।

‘हरेक कदममा प्रहरी राखेर मात्र पनि सम्भव हुँदैन । त्यसैले प्राविधिक पक्षमा पनि ध्यान दिन जरुरी छ’, उनले सुनाए, ‘यद्यपि प्रहरीले थप सचेत हुन भने आवश्यक छ । सरकारी निवाससहित विशेष स्थानमा निगरानी बढाउनुपर्छ ।’

सुरक्षाविद् गेजा शर्मा वाग्ले भने प्रविधि, लगानी वा दक्षता पर्याप्त भएन भनेर छुट लिन खोज्नु सुरक्षा संयन्त्रको लाचारीपन हुने बताउँछन् । ‘हिजोको घटनामा सुरक्षा निकायको कमजोरी र लापरबाही दुवै पक्ष देखिन्छ’, वाग्लेले अनलाइनखबरसँग भने, ‘किनकी, यो नै पहिलो र अन्तिम विस्फोटको घटना थिएन । पटकपटकको घटनाबाट पनि सुरक्षा निकायले पाठ सिकेको छैन ।’

यसलाई अविलम्व सुधार नगरे भविष्यमा सुरक्षाको सवालमा गम्भीर सवाल आउन सक्ने भन्दै उनी चिन्ता व्यक्त गर्छन् । तर पूर्वगृहसचिव कुशुमले भने एकाध घटनालाई लिएर सुरक्षा संयन्त्र नै असफल भयो भन्न नहुने तर्क गरे ।

‘समग्रमा सुरक्षा निकायले शान्ति सुरक्षा नदिएको भए हामी रातभर सुत्न सक्ने थिएनौं’, उनी भन्छन्, ‘कुनै पनि समाजमा अपराधिक तत्व हुन्छन्, एकाध घटनाले सुरक्षा संन्त्रय नै फेल भयो, भनिहाल्न मिल्दैन । यस सन्दर्भमा आमनागरिक पनि उत्तिकै जिम्मेवार हुन्छन् ।’

यो पनि पढ्नुहोस विप्लवसँग लुकामारी ! प्रहरी समात्ने, अदालत छाड्ने

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

Advertisment