मस्तिष्काघातको जोखिमबारे डा. गंगोल : धुम्रपान र मद्यपान सकेसम्म त्यागौं  

मस्तिष्काघात पूर्व संकेतहरु बिना नै शरीरमा आक्रमण गर्ने प्राणघातक रोग हो । चिकित्सकहरु मादक पदार्थ सेवनपछि दिमागलाई भार पर्ने काम गर्नाले मस्तिष्काघात जस्ता डरलाग्दा रोगहरु लाग्ने गरेको बताउँछन् । छ दशकभन्दा धेरै चिकित्सा क्षेत्रमा बिताएका डा. दिनेशनाथ गंगोलले पक्षघात र मस्तिष्काघात जस्ता समस्याहरु धुम्रपान र मध्यपानको सेवनपछि दिमागलाई भार पर्ने काम गर्दा हुने बताए । पक्षघात हुँदा हरेक सेकेण्डमा ३१ हजारभन्दा धेरै कोषहरु मर्ने चिकित्सकहरु बताउँछन् । विश्वका कूल ६ जनामध्ये एक जनालाई जीवनको कुनै न कुनै मोडमा आएर पक्षघात हुने गरेको अन्तराष्ट्रिय अध्ययनहरुले देखाएको छ ।

सामान्य अवस्थामा प्रवाह भइरहेको दिमागको धमनी फुटेर रगतहरु यत्रतत्र जानु नै मानसिक मस्तिष्काघात हो । दिमागमा रगत प्रवाह हुने धमनीहरु फुट्दा त्यसको आसपासमा धेरै रक्तस्राव हुनेगर्छ । यस क्रममा हुने रक्तस्रावले मस्तिष्कका कोशिकाहरुको नाश गर्नेगर्छ । मानिसहरुको दिमाग खप्परको भित्रपट्टी हुन्छ । दिमागबाट रगत बगेको कारणले खप्पर र दिमागको बीचमा दबाब पैदा हुन्छ र त्यसले धेरै अंगहरुलाई नकारात्मक समस्या सिर्जना गर्छ ।

मस्तिष्काघातको मुख्य कारणको रुपमा उच्च रक्तचापलाई लिने गरिन्छ । अत्यन्त कमजोर रक्त बाहनीबाट रगत बग्ने काम नै मस्तिष्काघातका हो । यसका अरु कारणहरुमा औषधिहरुको दुरुपयोग र गम्भीर चोटका कारण पनि यो समस्या सिर्जना हुन्छ । ब्रेन स्ट्रोको सामान्य लक्षणहरुमा हिँड्दा हिँड्दै चक्कर लागेर ढल्नु, दैनिक काम गर्नको लागि समस्या हुनु आदि हुन् ।

गंगोल भन्छन् ‘मदिरा र धुम्रपान नै नशाको लागि समस्या’

गंगोलका अनुसार धुम्रपान गर्ने मानिसहरुमा यस्तो समस्या धेरै हुनेगर्छ । धुम्रपानले मानिसको नशामा समस्या सिर्जना गर्छ । यस्तो समस्या पहाडतिरका महिलाहरुमा धेरै देखिएको जानकारहरु बताउँछन् । त्यसमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताको पनि योगदान महत्वपूर्ण मानिन्छ । उनी भन्छन् ‘ब्रेन ट्युमर र स्टोक कहिले हुन्छ ? भन्ने कसैलाई पनि थाहा हुँदैन । मादक पदार्थ सेवनपछि दिमाग लगाउने काम गर्दा दिमागमा प्रवाह भइरहेको रगतले धमनीहरुलाई फुटाएर यत्रतत्र जाने गर्छ । त्यसैले धुम्रपान र मदिराहरुको सेवन गरेर दिमागलाई भार पर्ने काम गर्नु हुँदैन ।’

उनका अनुसार एक एमएल मादक पदार्थ सेवन गर्दा लाखौं न्यूरोनहरु ड्यामेज हुनेगर्छ । त्यसपछि सवारी चलाउँदा यस्ता समस्याहरु धेरै आउने गरेको छ । उनी भन्छन् ‘मदिरा सेवन गरेर सवारी चलाउँदा हामीमा जजमेन्ट नै हुँदैन । अहिले मापसे चेकिङमा कडाई गरेपछि यस्ता समस्याहरु समेत तुलनात्मक रुपमा कम भएको देखिन्छ ।’

मस्तिष्काघातका ४ चरणहरु

मस्तिष्काघातका पनि विभिन्न चरणहरु हुन्छन् । शरीरको विभिन्न स्थानमा हुने रक्तस्रावलाई भिन्न भिन्न नाम दिने गरिएको छ ।

इन्ट्रासेरेब्रल हेमरेज – दिमागको भित्र हुने रक्तस्राव

सबरकनोइड हेमरेज – दिमाग र त्यसलाई सुरक्षित राख्ने झिल्लीबीच हुने रक्तस्राव

सबड्युरल हेमरेज – दिमागको तल्लो सतह र दिमागको माथिल्लो हिस्सामा हुने रक्तस्राव

एपिड्युरल हेमरेज – खप्पर र दिमागकोबीचमा हुने रक्तस्राव

५० वर्षभन्दा कम उमेरका मानिसहरुमा चोट लाग्नु नै मस्तिष्काघातको सबैभन्दा मुख्य कारणको रुपमा रहेको समेत जानकारहरु बताउँछन् ।