+

मनको कुरालाई बाँधी नराखौं

२०८० माघ  ५ गते १४:४९ २०८० माघ ५ गते १४:४९
मनको कुरालाई बाँधी नराखौं

‘मनको कुरालाई बाँधी नराख

गाँठो परी जाला, चट्ट सुनाइदेऊ’

डेनी डेन्जोङ्पाले गाएको यो गीतले मानसिक स्वास्थ्यको महत्वपूर्ण पाटो उजागर गर्छ । मनमा कुरा गुम्साएर राख्ने जुन प्रवृत्ति हो, त्यसले राम्रो नतिजा दिंदैन ।

हाम्रो मनमा असंख्य कुरा तँछाडमछाड आउने गर्छ । कहिले राम्रो कुरा आउँछ, कहिले नराम्रो । कति कुराले दुःखी बनाउँछ, कतिले उत्साहित पनि । मनमा आउने यस्ता कुराहरुले हामीलाई भावनात्मक रुपमा उथलपुथल बनाइराख्छ । यस्तो सबैमा हुन्छ र यसलाई त्यति असामान्य मान्न सकिंदैन ।

तर कहिलेकाहीं मनमा नकारात्मक कुरा मात्र खेल्न थाल्छ । आफू समस्या वा पीडामा मात्र भएको महसुस भइरहन्छ । यस्तो हुनुमा कतिपय परिस्थिति पनि जिम्मेवार हुन्छ । रोगको कारण, ऋणको कारण, पारिवारिक विचलनको कारण, झगडाको कारण, आफन्त वियोगको कारण ।

त्यससँगै कति यस्ता कुरा हुन्छन्, जो बाहिर देखिंदैन । तर त्यसले हामीलाई भित्रभित्रै पिरोलिरहेको हुन्छ । जस्तो, अपमानको कारण, असफलताको कारण, धोकाको कारण, प्रेम वियोगको कारण, धम्की वा अत्याचारको कारण । यसबेला हाम्रो हाम्रो मनमा अनेक कुरा खेल्न थाल्छन् ।

यी कुराहरु जतिजति मनभित्रै गुम्साएर राख्छौं, उत्ति नै त्यो गाँठो पर्दै जान्छ । जब मनको कुरा गाँठो पर्न थाल्छ, एन्जाइटी–डिप्रेसन जस्ता समस्याले घेरा हाल्न थाल्छ । के गरौं, कसौं गरौं भन्ने छटपटी हुन्छ । खानामा अरुचि, अनिद्रा हुन्छ । रमाइलो-मनोरञ्जनमा पनि मन रमाउँदैन । यसरी हामी उदास, दुःखी र कमजोर हुँदै जान्छौं । यसले हाम्रो दैनिक जीवनमै असर गर्न थाल्छ ।

किनभने मनमा जति कुरा गुम्साउँछौं, त्यसले हामीलाई समस्यामाथि समस्या थोपर्न थाल्छ । त्यसबाट कसरी बाहिर आउने, कसरी उम्किने भनेर निकास पाउन सक्दैनौं । नतिजा, कहिलेकाहीं आवेगमा अप्रिय निर्णयसम्म लिन पुग्छौं ।

त्यसैले मनका कुरा साझेदार गर्नुपर्छ ।

चाहे त्यो कुरा राम्रो होस् वा नराम्रो, खुलेर व्यक्त गरेको राम्रो हो । यसरी मनको कुरा अरुलाई सुनाएपछि हामीलाई हल्का अनुभव हुन्छ ।

आफूलाई व्यक्त गर्ने र नगर्ने मान्छेको प्रवृत्ति पनि हो । हुन त कतिपय मान्छेले अन्तर्मुखी हुन्छन् । उनीहरु प्राय: आफ्नो कुरा खोल्दैनन् । जतिसुकै दुःख, पीडा भएपनि लुकाएर बस्छन् । जतिसुकै समस्या भएपनि अरुलाई सुनाउँदैनन् । उनीहरुमा मानसिक तनाव बढी हुन्छ ।

कतिपय मान्छे चाहिं आफूलाई सहजै व्यक्त गर्छन् । दुःखको कुरा होस् वा सुखको, उनीहरु दोस्रो व्यक्तिलाई सुनाइहाल्छन् । यसरी मनको कुरालाई सहज रुपमा व्यक्त गर्नेहरु मानसिक रुपमा त्यति पिरोलिएका हुँदैनन् ।

मनको कुरा गाँठो परेपछि

मनमा कुरा गुम्साइरहँदा तनाव हुन्छ, तनावले एन्जाइटी । तब हामीलाई उकुसमुकुस लाग्न थाल्छ । काम गर्न जाँगर चल्दैन । केही गर्न र सोच्न सक्दैनौं । शरीर नै थाकेको महसुस हुन्छ । हीनताभाव वा ग्लानि पैदा हुन्छ ।

यो क्रम बढ्दै जाँदा शारीरिक रुपमा पनि हामी कमजोर हुन थाल्छौं । मुटु काँप्ने, शरीर वा हातखुट्टा झमझमाउने, टाउको दुख्ने, झर्को लाग्ने हुन्छ । दैनिक जीवनमा हामीले अनेक समस्या, सास्ती झेल्नुपर्छ । कतिपय भय, तनावले पनि हामीलाई घेरिरहेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा मनमा अनेक शंका, उपशंका पैदा हुनु स्वभाविक हो । तर यसलाई मनमा नै सीमित राख्नु हुँदैन । अरुलाई व्यक्त गर्नुपर्छ ।

आफ्नो कुरा परिवारका सदस्य, आमाबुवा, श्रीमान् वा श्रीमती, दाजुभाइ–दिदीबहिनी, साथीभाइ, इष्टमित्रमध्ये जो अनुकूल हुन्छ, उनीहरुसँग साझेदार गर्नु उपयुक्त हुन्छ । यसले गर्दा मन हल्का हुन्छ, पीडाको अवस्था कम हुन्छ र कतिपय समस्याको समाधान निस्कन्छ ।

त्यसैले बोलौं, बातचित गरौं । भेटघाट, रमाइलो गरौं । आफूलाई खुलेर प्रस्तुत गरौं । मनमा कुरा गुम्साएर नराखौं । मानसिक स्वास्थ्यका लागि अति महत्वपूर्ण कुरा हो, बातचित गर्नु ।

आफन्त, साथीभाइ, परिवारजनसँग बोल्ने, आफ्नो कुरा भन्ने, अरुको कुरा सुन्ने बानी गरौं । यसले हामीलाई मानसिक रुपमा बलियो बनाउँछ ।

डा. सुरज तिवारी भावना मनको कुरा सुख-दु:ख
डा. सुरज तिवारी
लेखक
डा. सुरज तिवारी
मनोचिकित्सक

डा. तिवारी ललितपुरस्थित पाटन मानसिक अस्पतालमा प्रमुख परामर्शदाताको रुपमा कार्यरत छन् । उनले मनोचिकित्सामा एमडी गरेका छन् । उनको नेपाल मेडिकल काउन्सिल दर्ता नम्बर ७७६७ हो ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय

फिचर

गर्भावस्थामा श्रीमानको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ?

गर्भावस्थामा श्रीमानको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ ?

यौन दुर्बलताको के छ समाधान ?

यौन दुर्बलताको के छ समाधान ?

नयाँ वर्षमा डाक्टरहरूको के छ संकल्प ?  

नयाँ वर्षमा डाक्टरहरूको के छ संकल्प ?  

‘अहिलेको प्रदूषणले नाक र घाँटीका बिरामी ह्वात्तै बढे’

‘अहिलेको प्रदूषणले नाक र घाँटीका बिरामी ह्वात्तै बढे’

कारण विनाको रोगले ६० लाख सिध्यायो, खर्च अभावले थप उपचारमा समस्या

कारण विनाको रोगले ६० लाख सिध्यायो, खर्च अभावले थप उपचारमा समस्या

चिकित्सकले कपालमा तेल लगाउन सुझाउँदैनन् ?

चिकित्सकले कपालमा तेल लगाउन सुझाउँदैनन् ?