अमेरिका – इरान सम्झौताबारे चर्चित नेताहरूले के भने ?

१ असार, काठमाडौं । अमेरिकी र इरानी अधिकारीहरूले आइतबार आफूहरूबीच जारी युद्ध अन्त्य गर्ने ऐतिहासिक सम्झौता भएको घोषणा गरेका छन्।

दुई देशबीच इरानमाथि अमेरिकाले लगाएको नाकाबन्दी हटाउने र होर्मुज स्ट्रेट पुनः खोल्ने विषयमा सहमति जुटेको हो। यस महत्त्वपूर्ण जलमार्गबाट तेलको ढुवानी पुनः सुरु भएसँगै विश्व बजारमा ऊर्जाको मूल्य घट्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यस ऐतिहासिक सम्झौताप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले निकै सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेर्रेसका प्रवक्ताले एक वक्तव्य जारी गर्दै महासचिवको धारणा सार्वजनिक गरेका छन्।

प्रवक्ताका अनुसार, महासचिवले उक्त शान्ति सम्झौताको स्वागत गरेका छन् । अमेरिका र इरानबीच तत्काल तथा स्थायी युद्धविराम, होर्मुज स्ट्रेटको पुनः सञ्चालन र थप वार्ताका लागि रूपरेखा तयारले द्वन्द्वको शान्तिपूर्ण समाधानका लागि एक महत्त्वपूर्ण कदमको प्रतिनिधित्व गर्ने गुटेरेसको मन्तव्य छ ।

यसैगरी ई-४ का नेताहरू बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी र इटालीले एक संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै इरानको आणविक कार्यक्रमप्रति आफ्नो ध्यान केन्द्रित गरेका छन्।

उनीहरूले भनेका छन्, ‘इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार प्राप्त गर्नु हुँदैन। हामी यस उद्देश्यका लागि अमेरिका, इरान र अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीसँग मिलेर काम गर्न तयार छौँ।’

अस्ट्रेलियाका प्रधानमन्त्री एन्थोनी अल्बानिजले पनि यस कदमको खुलेर प्रशंसा गरेका छन्। उनले भनेका छन्, ‘अस्ट्रेलिया सरकार संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच भएको सम्झौताको स्वागत गर्दछ। अस्ट्रेलियाले लेबनानसहित यस क्षेत्रमा तनाव कम गर्न र द्वन्द्व अन्त्यका लागि लामो समयदेखि आह्वान गर्दै आएको छ। हामीले भन्दै आएका छौँ कि यो युद्ध जति लामो समयसम्म चल्छ, यसको प्रभाव त्यति नै बढी हुनेछ। थप तनाव बढ्न नदिन र स्थायी सम्झौता सुरक्षित गर्न निरन्तरको संयमता र रचनात्मक संलग्नता आवश्यक हुनेछ।’

अस्ट्रियाका चान्सलर क्रिस्टियन स्टकरले सम्झौताको पूर्ण कार्यान्वयनमा जोड दिएका छन् । मध्यपूर्वलाई शान्तिपूर्ण र सुरक्षित बनाउनको लागि यो कदम आवश्यक भएको उनको भनाइ छ।

उनले भनेका छन् , ‘म अन्तर्राष्ट्रिय कानून बमोजिम जहाजहरूको स्वतन्त्र आवतजावत सुनिश्चित गर्नका लागि होर्मुज स्ट्रेटलाई स्थायी रूपमा खोल्नेसहित यस सम्झौताको द्रुत र पूर्ण कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्न सबै पक्षहरूलाई आह्वान गर्दछु। यसमा इरानको आणविक र ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रमहरूको विषयलाई सम्बोधन गर्ने कुरा समेत समावेश छ।’

बेलायतका प्रधानमन्त्री कीर स्टारमरले जलमार्गको स्वतन्त्रता र सुरक्षाको विषयलाई प्रमुखताका साथ उठाएका छन् । उनले भनेका छन् , ‘हामी यस कुरामा प्रस्ट छौँ कि अब होर्मुज स्ट्रेटमा टोल-फ्री जहाजहरूको स्वतन्त्र आवतजावत पुनः बहाल गरिनुपर्छ… इरानसँग कहिल्यै पनि आणविक हतियार हुनु हुँदैन।’

युरोपेली परिषद्का अध्यक्ष एन्टोनियो कोस्टाले यस सम्झौताले खर्चिलो युद्धको अन्त्य गर्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । उनले भनेका छन् , ‘म वासिङ्टन र तेहरानबीच भर्खरै घोषणा गरिएको सम्झौताको स्वागत गर्दछु। म यो खर्चिलो युद्धको अन्त्य र होर्मुज स्ट्रेटमा जहाजहरूको स्वतन्त्र आवतजावत पूर्ण रूपमा बहाल हुने अपेक्षा गर्दछु।’

यस शान्ति घोषणाको सकारात्मक प्रभाव विश्वव्यापी सेयर बजारमा तत्कालै देखिएको छ। जापान र दक्षिण कोरियाको सेयर बजार सुरुवाती कारोबारमै करिब ५ प्रतिशतले बढेको छ। यसैगरी चीनको बजारमा पनि सामान्य सुधार रेकर्ड गरिएको छ।

फ्रान्सका राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोँले यस सम्झौतालाई सामूहिक कूटनीतिको परिणाम मानेका छन्। उनले भनेका छन् , ‘म संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच भएको सम्झौताको स्वागत गर्दछु, जुन कैयौँ साझेदारहरूको कूटनीतिक प्रयासको परिणाम हो। म सबै युद्धरत पक्षहरूलाई यसको द्रुत र पूर्ण कार्यान्वयनका लागि आह्वान गर्दछु। यस सम्झौताले होर्मुज स्ट्रेटलाई तत्काल र बिनासर्त पुनः खोल्ने वातावरण बनाउनुपर्छ, जसलाई संयुक्त अधिराज्य (बेलायत) सँग मिलेर स्थापना गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय मिसन सहयोग गर्न तयार छ।’

जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मर्जले यसलाई ठूलो कूटनीतिक सफलताको संज्ञा दिएका छन् छ। उनले बधाई ज्ञापन गर्दै भनेका छन्, ‘म अमेरिका र इरानबीचको सम्झौताको स्वागत गर्दछु र यो कूटनीतिक सफलताका लागि राष्ट्रपति ट्रम्प र इरानी पक्षलाई बधाई दिन्छु। यसले पुनर्जीवित विश्व अर्थतन्त्र र अझ सुरक्षित मध्यपूर्वतर्फको बाटो खोल्न सक्छ। यसलाई दृढताका साथ कार्यान्वयन गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।’

जापानकी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले पनि आफ्नो देशको तर्फबाट दृढ आशा व्यक्त गरेकी छिन। प्रधानमन्त्री ताकाइचीका अनुसार जापान होर्मुज स्ट्रेटबाट स्वतन्त्र र सुरक्षित जलयात्रा व्यवहारमै सुनिश्चित हुने आशा राखेको छ ।

उनले भनेकी छिन्, ‘इरानको आणविक मुद्दा तथा अन्य विषयहरूमा जतिसक्दो चाँडो अन्तिम सम्झौता हुनेछ भन्ने दृढ आशा राख्दछ।’

न्यूजील्याण्डका परराष्ट्रमन्त्री विन्स्टन पिटर्सले विश्वव्यापी आर्थिक सुरक्षाका लागि यो सम्झौता निकै महत्त्वपूर्ण रहेको उल्लेख गरेका छन् ।

उनले भनेका छन्, ‘यो महत्त्वपूर्ण र रचनात्मक सम्झौता विश्वव्यापी आर्थिक सुरक्षाका लागि निकै महत्त्वपूर्ण मानिने यस क्षेत्रमा तनाव कम गर्न र स्थिरता प्रवर्द्धन गर्ने दिशामा एक कदम हो… लामो समयदेखिका समस्याहरू समाधान गर्न संवाद र कूटनीति नै सबैभन्दा बढी प्रभावकारी माध्यम हुन्।’

टर्कीका राष्ट्रपति तयिप एर्दोगानले यस सम्झौतालाई क्षेत्रीय शान्तिको एउटा मुख्य आधार मान्दै सन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् । राष्ट्रपति एर्दोगानले भनेका छन्, ‘म संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच भएको सम्झौतालाई हाम्रो क्षेत्रमा शान्ति र अमनचयन स्थापनाका लागि एक महत्त्वपूर्ण घटनाक्रमका रूपमा हेर्दछु र यसलाई सन्तुष्टिका साथ स्वागत गर्दछु।’

उनले सम्भावित षड्यन्त्रप्रति सचेत गराउँदै थप भनेका छन्, ‘सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनुअघिको यस अवधिमा तनाव बढाउन सक्ने खालका अभिव्यक्ति, उत्तेजना र गतिविधिहरूबाट बच्न म जोडदार माग गर्दछु र सम्भावित षड्यन्त्र विरुद्ध सचेत रहन आग्रह गर्दछु।’