अन्तरिक्ष यात्रीहरूले चन्द्रमाको भित्री भागमा चट्टान फेला पार्ने अनुमान

१० असार, काठमाडौं । चन्द्रमामा प्राचीन कालमा भएको एउटा विशाल कोलिजनका कारण चन्द्रमाको भित्री भागमा रहेका महत्वपूर्ण चट्टानहरू सतहमा छरिएको हुन सक्ने नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ। ती चट्टानहरू भविष्यमा जाने आर्टेमिस मिसनका अन्तरिक्ष यात्रीहरूले अवतरण गर्ने ठाउँ नजिकै फेला पार्न सक्ने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।

साउथवेस्ट रिसर्च इन्स्टिच्युटको नेतृत्वमा रहेको वैज्ञानिकहरूको टोलीले चन्द्रमाको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्रेटर अर्थात् ‘साउथ पोल–एटकेन (एसपीए) बेसिन’ को निर्माण प्रकृयाबारे अध्ययन गर्दा यो तथ्य पत्ता लगाएको हो। कम्प्युटर सिमुलेसनका अनुसार, एउटा फलामको कोर भएको ठूलो वस्तुले चन्द्रमामा कम कोणबाट ठक्कर दिँदा चन्द्रमाको म्यान्टल (भित्री तह) का चट्टानहरू बाहिर उछिट्टिएका थिए।

यस अनुसन्धानसँग सम्बन्धित दुईवटा अध्ययनहरू नासाको सोलार सिस्टम एक्सप्लोरेसन रिसर्च भर्चुअल इन्स्टिच्युट अन्तर्गतको ‘सेन्टर फर लुनार ओरिजिन एन्ड इभोलुसन’ (सीएलओई) का अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेका हुन्। चन्द्रमाको पछिल्लो भागमा रहेको साउथ पोल–एटकेन बेसिन सौर्यमण्डलकै सबैभन्दा पुराना संरचनाहरू मध्ये एक हो।

सीएलओईका निर्देशक डा. विलियम बोटकेका अनुसार, यो ठोक्काइ यति शक्तिशाली थियो कि यसले चन्द्रमाको निकै गहिरो भागमा रहेका म्यान्टलका चट्टानहरूलाई बाहिर निकाल्ने काम गरेको थियो। सिमुलेसनले देखाए अनुसार उक्त वस्तु उत्तर दिशाबाट दक्षिणतर्फ बहँदै आएर चन्द्रमाको सतहमा ठोकिएको थियो, जसका कारण यस बेसिनको आकार लाम्चो बनेको छ।

अध्ययन अनुसार चन्द्रमामा ठोक्किने उक्त वस्तु साधारण ढुङ्गा मात्र नभएर सानो प्रोटोप्लानेट (प्रारम्भिक ग्रह) वा क्षुद्रग्रह जस्तो फलामको भित्री कोर भएको वस्तु थियो। यस ठोक्काइले चन्द्रमामा ठूलो खाल्डो बनाउनुका साथै अत्यधिक ताप उत्पन्न गराएर त्यहाँका चट्टानहरू पगालेको थियो।

यस क्रममा चन्द्रमाको क्रस्ट (माथिल्लो तह) र म्यान्टल (भित्री तह) बाट ठूलो परिमाणमा पदार्थहरू अन्तरिक्षमा उछिट्टिएका थिए र तीमध्ये धेरैजसो पदार्थ पछि सोही बेसिनको आसपासमा थुप्रिएका थिए। युनिभर्सिटी अफ एरिजोनाका डा. गेब्रियल गोम्यान नेतृत्वको टोलीले गरेको गुरुत्वाकर्षण सम्बन्धी अर्को अध्ययनले पनि यस बेसिनको क्षेत्रमा म्यान्टलबाट निस्किएका चट्टानहरू ठूलो मात्रामा मिश्रित अवस्थामा रहेको पुष्टि गरेको छ।

पहिलेकाे बुझाइमा चन्द्रमाको गहिराइबाट निस्किएका यस्ता चट्टानहरू दक्षिण ध्रुवभन्दा धेरै टाढा रहेका क्षेत्रहरूमा मात्र केन्द्रित भएको अनुमान गरिएको थियो। तर नयाँ सिमुलेसन र गुरुत्वाकर्षण विश्लेषणले आर्टेमिस मिसनका अन्तरिक्ष यात्रीहरू पुग्ने दक्षिण ध्रुवीय क्षेत्रहरूमा नै यी दुर्लभ चट्टानहरू छरिएर रहेको देखाएका छन्।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार, पछि भएका अन्य साना ठोक्काइहरूले ती पुरिएका चट्टानहरूलाई सतहमा ल्याउन मद्दत गरेका छन्। यो खोजले आर्टेमिस मिसनका अन्तरिक्ष यात्रीहरू र रोबोटिक मिसनहरूका लागि नयाँ गन्तव्यहरू तय गर्न ठूलो मद्दत गर्नेछ र चन्द्रमाको उत्पत्ति एवं विकासका रहस्यहरू सुल्झाउन नयाँ बाटो खोल्नेछ।