गर्भपतन केवल ‘मेडिकल रिपोर्ट’ मात्र होइन

गर्भ रहनु केवल एउटा जैविक प्रक्रिया मात्र होइन, यो त एउटा दम्पतीको साझा सफलता हो । एउटी महिलाका लागि हजारौँ रंगीन सपनाहरूको प्रस्थानविन्दु हो । त्यस्तै गर्भपतन धेरैका लागि यो एउटा ‘क्लिनिकल’ घटना वा अस्पतालको एउटा रिपोर्ट मात्र होला । तर जसको गर्भ खेर गएको हुन्छ, उनका लागि यो एउटा भविष्यको अन्त्य जस्तै हुन्छ ।

कोठामा गुञ्जिन बाँकी रहेको सानो आवाजको प्रतीक्षा, आगामी जीवनको कल्पना र एउटा न्यानो आशा अचानक टुट्छ । त्यो अनुभव केवल चिकित्सकीय समस्या मात्र रहँदैन । यो एउटा गहिरो मानवीय पीडा र भावनात्मक संघर्षको कथा बन्छ ।

हाम्रो समाजमा गर्भपतन हुनासाथ पहिलो औँला महिलातिरै उठ्छ । ‘के खाइस् ?’, ‘कहाँ हिडिस् ?’ वा ‘किन सावधानी अपनाइनस् ?’ जस्ता प्रश्नहरूले गर्भवतीलाई झन् विक्षिप्त बनाउँछन् । तर चिकित्सा विज्ञानको ऐनाबाट हेर्दा करिब १५ देखि २० प्रतिशत गर्भावस्था सुरुवाती चरणमै समाप्त हुन्छन् ।

तीमध्ये अधिकांश घटनामा भ्रुणको क्रोमोसोममा हुने प्राकृतिक त्रुटि जिम्मेवार हुन्छ । जसमा न त आमाको नियन्त्रण हुन्छ, न त कुनै गल्ती नै हुन्छ । कतिपय अवस्थामा संक्रमण, हर्मोनल असन्तुलन आदि हुन्छ । त्यसैले, त्यो रित्तोपनको भारी बोकेर हिँडिरहेकी महिलालाई दोषी ठान्नु न्यायोचित हुँदैन ।

गर्भपतन एक पटक भयो भन्दैमा चिकित्सकले धेरै परिक्षण वा कारणको खोजी गरिहाल्दैनौ । तर जब यो पीडा बारम्बार दोहोरिन्छ, तब हामीले यसको गहिराइमा पुगेर कारणहरू खोज्नुपर्ने हुन्छ ।

कतिपय अवस्थामा आमाको शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली ‘एन्टिफोस्फोलिपिड सिन्ड्रोम’ जस्ता कारण आफ्नै गर्भावस्थाको विरुद्धमा सक्रिय भइदिन्छ । कतै थाइराइड ग्रन्थीको गडबडी, अत्यधिक प्रोल्याक्टिन हर्मोन, वा अनियन्त्रित मधुमेहले पनि भ्रुणको विकासमा अवरोध पुर्‍याएको पाइन्छ ।

कहिलेकाहीँ पाठेघरको बनावटमा जन्मजात त्रुटि हुनु वा भित्र पलाएका पोलिप र फाइब्रोइडले गर्दा पनि बच्चाले बस्ने ठाउँ नपाएर गर्भ खेर जान सक्छ । यी कारणहरू पत्ता लगाउने प्रक्रिया एउटा व्यवस्थित खोज जस्तै हो ।

चिकित्सकले सुरुमा गर्भवतीको विगतका गर्भपतनको समय र प्रकृतिको सूक्ष्म अध्ययन गर्छन् । त्यसपछि आधुनिक अल्ट्रासाउन्ड, भजाइनल सोनोग्राफी वा पाठेघरको भित्री अवस्था हेर्न गरिने ‘हिस्टेरोस्कोपी’ मार्फत शारीरिक संरचनाको जाँच गरिन्छ ।

यदि समस्या बारम्बार दोहोरिएको छ भने दम्पतीकै क्रोमोसोम परीक्षण पनि गर्नुपर्ने हुन सक्छ । रगतका विभिन्न परीक्षणहरूबाट हर्मोनको अवस्था र संक्रमणहरूको पहिचान गरिन्छ । यो प्रक्रिया अलि लामो र धैर्यता चाहिने खालको भए पनि समस्याको जरैसम्म पुग्न यसले ठूलो मद्दत गर्छ ।

गर्भपतनपछि शरीर त केही दिनमा निको होला, तर मनमा लागेको चोट निको हुन समय लाग्छ । धेरै महिलाहरू आफूलाई दोषी मान्ने, एक्लै रुने वा फेरि गर्भवती हुन डराउने ‘ट्रमा’ बाट गुज्रिरहेका हुन्छन् ।

यस्तो बेला सबैभन्दा ठूलो औषधि भनेकै परिवार र जीवनसाथीको सहानुभूतिपूर्ण व्यवहार र चिकित्सकको सही परामर्श हो । धूम्रपान र मदिराबाट दूरी कायम गर्ने, फोलिक एसिड जस्ता पोषक तत्वको नियमित सेवन गर्ने गर्नुपर्छ । र जीवनशैलीमा सानो सुधार ल्याउनाले मात्रै पनि आगामी दिनमा सुखद् परिणाम ल्याउन सक्छ ।

अन्ततः, गर्भपतनको अनुभवले एउटा अध्यायको अन्त्य गरे पनि सिंगो पुस्तक समाप्त भएको हुँदैन । विज्ञानले भन्छ करिब आधा जति केसहरूमा स्पष्ट कारण पत्ता लाग्दैनन् । तर पनि उचित निगरानी र सही समयको हस्तक्षेपले धेरै दम्पतीहरूले सफल अभिभावकत्व प्राप्त गरेका छन् ।

एउटा सपना अधुरो रहँदैमा सन्तान सुखको ढोका सधैँका लागि बन्द हुँदैन । त्यसैले निराश नहुनुस्, विज्ञान र आशाको हात समातेर अघि बढ्नुस्, सफलता पक्कै पाइन्छ ।