+

‘मधुमेह च्वाट्टै निको हुन्छ भन्दै किटोडाइट गर्नेको मिर्गौला बिग्रिन सक्छ’

२०७९ चैत  १७ गते २०:१० २०७९ चैत १७ गते २०:१०
‘मधुमेह च्वाट्टै निको हुन्छ भन्दै किटोडाइट गर्नेको मिर्गौला बिग्रिन सक्छ’

मधुमेह कसरी नियन्त्रण गर्ने ? यसको लागि बिकाउ सूत्र बनेको छ, किटोडाइट । लामो समयदेखि मधुमेहका औषधि खाइरहेकाहरु समेत किटोडाइटको विज्ञापनमा लोभिएका छन् । र, अन्धाधुन्ध आफ्नो खानपान परिवर्तन गरिरहेका छन् ।

यो क्रम त्यतिमा रोकिएको छैन । किटोडाइट सुरु गरेसँगै मनोमानी ढंगले मधुमेहको औषधि खान छाडेका छन्, सम्बन्धित चिकित्सकको परामर्श बिना नै ।

के वास्तवमै किटोडाइटले मधुमेह च्वाट्टै निको हुन्छ ? किटोडाइट सुरु गरेपछि आफूखुसी औषधि छाड्दा हुन्छ ? यदि किटोडाइटले मधुमेहलगायत दीर्घरोगबाट छुटकारा दिन्छ भने थप औषधि र उपचार बेकार छ ? यसै विषयमा वरिष्ठ हार्मोनरोग विशेषज्ञ डा. मधु पाण्डेसँग अनलाइनखबरकर्मी सुमित्रा लुइटेलले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :

के खानपानमा सुधार गरेर मधुमेहबाट चटक्कै छुटकारा पाउन सकिन्छ ?

अहिले हाम्रो खानपान शैली बिग्रिएको छ । हामी प्राकृतिक खानेकुरा भन्दा बजारमा पाइने जंकफुड, प्याकेट फुड बढी खान थालेका छौं । यसैले मोटोपन, कोलेस्टेरोल, मधुमेह र उच्च रक्तचाप जस्तो समस्या बढ्दै गएको छ । यस्तो समस्याबाट छुटकारा पाउन सन्तुलित, प्राकृतिक र मौसमी खानेकुराको खानु सर्वोत्तम हो ।

यद्यपि हामीले सानै उमेरदेखि जुन खानपान गर्दै आइरहेका छौं, त्यसलाई चटक्कै छाडेर अर्को किसिमको खानपान शैली अपनाउँदा समस्या आउन सक्छ । पछिल्लो समय मोटोपन र विभिन्न रोगको सन्तुलन तथा नियन्त्रणको लागि विभिन्न तरिका तथा प्रयोग भइरहेका छन् । यो समस्यालाई नियन्त्रण गर्न मानिसहरूले विभिन्न प्रकारको डाइटप्लान अपनाउन थालेका छन् ।

त्यसमध्ये अहिले निकै चलेको छ किटोहाइट । किटोडाइट भनेको खानाको एउटा विधि हो, जसमा उच्च मात्रामा बोसो (७०-८० प्रतिशत), प्रोटिनको मात्रा मध्यम (१०-२० प्रतिशत) र कार्बोहाइड्रेटको मात्रा न्यून (५-१० प्रतिशत) हुन्छ ।

किटोडाइटले मधुमेह निको हुन्छ ?

किटोडाइटले मोटोपन र मधुमेह जस्ता दीर्घरोगबाट नै छुटकारा दिन्छ भन्ने कुरा सत्य होइन । किटोडाइट गर्दा केही समयलाई त सुगर लेभल कम होला तर फेरि ह्वात्तै बढ्न सक्छ ।

किटोडाइटमा हाम्रो शरीरका लागि आवश्यक पर्ने उर्जा फ्याट (बोसो)बाट प्राप्त हुन्छ ।  हाम्रो दैनिक खानामा कार्बोहाइड्रेटको मात्रा उच्च हुने हुँदा त्यो समयमा ऊर्जाको स्रोतको रूपमा कार्बोहाइड्रेट अर्थात् ग्लुकोज ग्लाइकोजेनेसिस प्रक्रियामा जान्छ र शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्ने काम गर्छ । यसैगरी किटोडाइटमा बोसोबाट किटोन बडिज निस्किने गर्छ र किटोजेनेसिस प्रोसेसमा गएर बोसो मार्फत ऊर्जा प्राप्त हुन्छ ।

मधुमेह नियन्त्रण गर्न तौल घटाउनु पर्छ  र रगतमा सुगरको मात्रा नियन्त्रण गर्नुपर्छ । तौल घटाउन अपनाइने किटोडाइट प्लानमा कम कार्बोहाइड्रेट खानेकुरा दिइन्छ । जब कम कार्बोहाइड्रेटयुक्त खानेकुरा खाइन्छ शरीरले ऊर्जाको लागि शरीरको अतिरिक्त बोसो प्रयोग गर्दछ । यसले गर्दा केही समयको लागि मधुमेह नियन्त्रण हुन्छ । तर यो डाइटप्लानले सबैको शरीरलाई फाइदा नै गर्छ भन्ने छैन ।

यसमा खानाको सन्तुलन मिलाउन सकिएन वा जानिएन भने हाम्रो शरीरमा चाहिनेभन्दा बढी किटोनको निष्कासन हुन जान्छ । नतिजा हाम्रो शरीरलाई फाइदाभन्दा बढी बेफाइदा गर्छ । सँगसँगै यो डाइट जीवनभरि नै गर्न सकिन्छ त भन्ने कुरा पनि आउँछ । यो डाइट अपनाउन छाडेपछि समस्या झन् बढ्न पनि सक्छ ।

किटोडाइट लिएपछि मधुमेह नियन्त्रण भयो, औषधि पनि छोडें भन्नेहरू छन् । यो स्वाभाविक हो ?

किटोडाइट लिएपछि मधुमेह नियन्त्रण भयो भनेर औषधि छाड्नेहरू हामीले भेट्ने गर्छौं । तर यो गलत अभ्यास हो । विशेषज्ञ डाक्टरको सल्लाह बिना औषधि छाड्नु हुँदैन । किटोडाइट गरेर केही समयलाई मधुमेह नियन्त्रण भयो भनेर औषधि छाड्दा सुगर लेबर चार-पाँच सय बढी पुगेर अस्पताल आएको बिरामी पनि हामीले देखेका छौं । त्यसैले आफूखुसी औषधि त छाड्नै हुँदैन ।

किटोडाइट लिएर मधुमेहको औषधि छाड्यो भने त्यसको केही असर हुन्छ कि ?

किटोडाइट लिएर मधुमेहको औषधि छाड्यो भने केही समय सुगर लेभल नियन्त्रण भएपनि पछि ह्वातै बढ्ने हुन्छ । यसरी मधुमेह अनियन्त्रित भयो भने आँखा, मिर्गौला, मुटु र मस्तिष्कमा हानि गर्न सक्छ ।

किटोडाइट गर्दा शरीरमा आवश्यक पर्ने क्याल्सियम, भिटामिन डी, फस्फोरस, म्याग्नेसियमको कमी गराउने भएकाले हड्डीको समस्या, प्यान्क्रियाटाइटिस, ग्यास्ट्रिक र कतिमा त क्यान्सरको समस्या समेत देखिन सक्छ ।

मधुमेहको औषधि जीवनभर खानै पर्छ ?

मधुमेह भएको पाँच वर्षभन्दा बढी समय भएको छ र नियन्त्रणमा छैन भने शरीरमा सुगर लेभल नियन्त्रण गर्न जीवनभर नै औषधि खानुपर्छ । तर यदि मधुमेह देखिएको धेरै समय भएको छैन । मधुमेहको समस्या सुरु भएको पाँच वर्ष पूरा भएको छैन, सुगर लेभल धेरै बढेको छैन भने व्यायाम र खानपानमा नियन्त्रण गरेर मधुमेह नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ भने जीवनभर औषधि खानु पर्दैन ।

कस्तो अवस्थामा मधुमेह नियन्त्रण गर्न सकिन्छ वा खाइरहेको औषधि छुटाउन सकिन्छ ?

मधुमेह नियन्त्रण गर्न ७०  प्रतिशत भूमिका व्यायाम र खानपानको हुन्छ भने ३० प्रतिशत औषधिको । त्यसैले खानपान र व्यायाममा ध्यान दिइयो भने मधुमेह नियन्त्रण गर्न सकिन्छ ।  मधुमेह भएको पाँच वर्ष भएको छैन र शरीरमा सुगर लेभल नियन्त्रणमा नै छ भने औषधि छुटाउन पनि सकिन्छ । तर व्यायाम र खानापनमा भने सधैं ध्यान दिनुपर्छ ।

तस्वीर, भिडियो : शंकर गिरी/अनलाइनखबर

किटोडाइट मधुमेह
डा. मधु पाण्डे
लेखक
डा. मधु पाण्डे
मधुमेह, थाइराइड र हार्मोन विशेषज्ञ

नेपाल मेडिकल काउन्सिल दर्ता नम्बर : १२६५९ एमबीबीएस, एमडी हाल काठमाडौं थापाथलीस्थित नर्भिक अन्तर्राष्ट्रिय अस्पताल र चावहिलस्थित मेडिकेयर अस्पतालमा कार्यरत

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय

फिचर

थाइराइडले ल्याउन सक्छ यौन जीवनमा समस्या

थाइराइडले ल्याउन सक्छ यौन जीवनमा समस्या

महिला र पुरुषमा फरक-फरक देखिन्छन् हृदयघातका लक्षण

महिला र पुरुषमा फरक-फरक देखिन्छन् हृदयघातका लक्षण

जन्डिसबारे केही भ्रम र सत्य (भिडियो)

जन्डिसबारे केही भ्रम र सत्य (भिडियो)

जापानमा किन फैलिरहेको छ मासु खाने ब्याक्टेरियाको संक्रमण ?

जापानमा किन फैलिरहेको छ मासु खाने ब्याक्टेरियाको संक्रमण ?

एक व्यक्तिमा धेरै व्यक्तित्व देखिने डीआईडी कस्तो रोग हो ?

एक व्यक्तिमा धेरै व्यक्तित्व देखिने डीआईडी कस्तो रोग हो ?

अटिजम भएका बालबालिकाका अभिभावकले ध्यान दिनैपर्ने ४ कुरा

अटिजम भएका बालबालिकाका अभिभावकले ध्यान दिनैपर्ने ४ कुरा