+

७ कारण, जसले गर्दा पेट खराब हुन्छ

२०८० असार  ८ गते १५:०० २०८० असार ८ गते १५:००
७ कारण, जसले गर्दा पेट खराब हुन्छ

भनिन्छ, पेट खराब त दिमाग खराब । पेटको संक्रमण, अपच, ग्यास्ट्रिकले बढी नै सताउँछ । पेट राम्ररी सफा भएन, स्वस्थ भएन भने सम्पूर्ण शरीर भारी हुन्छ ।

त्यसो त शरीरमा धेरैजसो रोग लाग्नुमा पेटकै भूमिका हुन्छ । पेट जति राम्रो र तन्दुरुस्त हुन्छ, शरीर उत्ति नै स्वस्थ हुन्छ । तर पेट खराब भएमा समग्र शरीर नै शिथिल र कमजोर हुन्छ ।

१. दूषित पानी र बासी खानेकुरा

वर्षायाममा भल वा फोहोरपानी मुहानमा गएर मिसिने गर्छ । दिसा–पिसाबसँगै मरेको सर्प, भ्यागुता आदिलाई पनि बगाएर मुहानमा मिसाइदिन सक्छ । जब हामी यस्तो पानी पिउँछौं, खराब ब्याक्टेरिया पेटमा पुग्छ ।

दूषित पानीको कारण झाडापखला, हैजा, हेपाटाइटिस ए, ई जस्ता समस्या हुन सक्छ । त्यसो त अन्य समयमा पनि दूषित पानीले गर्दा पेट गडबड हुन्छ । त्यसैगरी बासी, सढेगलेको खानेकुराले पनि यसबेला पेट खराब गर्छ । खासगरी होटल, रेस्टुरेन्टमा पकाएको खानेकुरा लामो समय राख्ने गरिन्छ । यसरी राख्दा धुलो, फोहोर, झिंगाले दूषित बनाइदिन्छ । यस्तै खानेकुरा खाँदा पेट ढुस्स हुने, बान्ता हुने, पखाला लाग्ने गर्छ । घरमै पनि बासी रहेको खानेकुरा चाँडै सड्ने, गल्ने भएकाले त्यस्ता खानेकुरा खाँदा पेटको समस्या हुन्छ ।

इरिटेबल बाउल सिन्ड्रोम

पेट खराब गराउने अर्को कारण इरिटेबल बाउल सिन्ड्रोम हो । आन्द्राको असाधारण खुम्चिने प्रक्रियाकै कारणले राम्ररी काम गर्न सक्दैन र पेट दुख्न थाल्छ । र, प्रत्येक पटक खाना खाएपछि दिसा लागेको अनुभव हुन्छ । यो इरिटेबल बाउल सिन्ड्रोम हुन सक्छ ।

संवेदनशील आन्द्रा वा कमजोर रोगप्रतिरोधक क्षमता र अत्यधिक तनावका कारण यस्तो समस्या देखिन सक्छ । तनाव भएमा एड्रिनल ग्रन्थिबाट एड्रेनैलिन तथा कार्टिसालनामको हार्मोनको श्राव हुन्छ । तनावकै कारण पूरै पाचन तन्त्रमा पोल्न थाल्छ  र पाचन नली सुनिन्छ । फलस्वरूप शरीरले पोषण तत्व पाउँदैन ।

प्यान्क्रियाटाइटिस

पेटमा हुने प्यान्क्रियाजलाई अग्नाशय भन्ने गरिन्छ । अग्नाशय सुन्निनु प्यान्क्रियाटाइटिस हो, जसले पेट खराब गराउँछ । अग्नाशय पेटको पछाडि भित्री भागमा हुन्छ । यसको काम इन्जाइम उत्पादन गर्नु हो, कहिलेकाहीं पित्तथैलीमा भएको स्टोनले प्यान्क्रियाजबाट आउने तत्व र पित्तथैलीबाट आउने ‘बाइलजुस’लाई अवरुद्ध गरिदिन्छ, जसकारण प्यान्क्रियाटाइटिस हुने गर्छ । अत्यधिक मात्रामा मदिरापान र धुम्रपान गर्नेलाई प्यान्क्रियाटाइटिस हुने गर्छ । प्यानक्रियाजले इन्जाइम बनाउन सकेन भने सधैंभर पेट दुख्ने, चिप्लो दिसासहितको पखाला लागिरहन्छ ।

ग्यासट्राइटिस

अस्वस्थकर खानपान र खराब जीवनशैलीका कारण आमाशय वा सानो आन्द्रा सुनिन्छ, जसलाई ग्यास्ट्राइटिस भनिन्छ ।

त्यस्तै दूषितपानी र खानाबाट सर्ने जीवाणुको संक्रमणबाट एचपाइलोरी इन्फेक्सन हुन्छ । यसले पनि ग्यास्ट्रिक गराउँछ । ग्यास्ट्राइटिस बच्चादेखि वृद्ध उमेरका जोसुकैलाई देखिन सक्छ ।

बान्ता आउने, खाना नरुच्ने, भोक कम लाग्ने, पेटको माथिल्लो भाग दुख्ने, पेट बाउँडिने, दिसाको रङ कालो हुने, शरीर दुख्ने गर्छ । यसले पेटलाई मात्र नभई शरीरलाई नै कमजोर बनाइदिन्छ । यसको लामो समयसम्म उपचार नभए अल्सर, आन्द्रामा क्यान्सर समेत हुन सक्छ ।

पेट खराब गराउने मुख्य तत्व धूमपान र मदिरा

धूमपान र मध्यपान अत्यधिक गर्नाले पेटमा ग्यास्ट्राइटिस र प्यान्क्रियाटाइटिस दुवै हुन सक्छ । धुम्रपान र मदिरा  लिभर र प्यान्क्रियाज दुवैमा प्रत्यक्ष असर गर्छ । रक्सी सेवन गर्ने अधिकांशमा ‘यक्युट प्यान्क्रियाटाइटिस’ हुन सक्छ । यस्तै लिभरमा हेपाटाइटिस भएमा, किड्नीमा स्टोन वा युरेटेरिक स्टोन भएमा, कोलिटिज (ठूलो आन्द्राको सुजन) भएमा, क्रोनिक कन्स्टिपेसन (कब्जियत) भएमा पनि पेट दुख्ने समस्या आउँछ ।

दुखाइ कम गर्ने औषधिको असर

दुखाइ कम गर्न प्रायः फार्मेसीमा सहजै उपलब्ध हुने ब्रुफिन, एस्पिरिनजस्ता ‘पेन किलर’को प्रयोग गर्ने चलन बढ्दो छ  । तर यस्ता औषधिको प्रयोगले पेटलाई कति खराब गर्छ भन्नेमा कसैको ध्यान पुगेको छैन ।

दुखाइ कम गर्ने औषधिले सानो आन्द्रामा घाउ बनाउने र पेटभित्र समस्या ल्याउने काम गर्छ । मुटुरोग भएकाले लामो समयसम्म प्रयोग गर्ने रगत पातलो बनाउने औषधि ‘एस्पिरिन’को प्रयोग गर्दा पनि पेटमा अल्सर हुन सक्छ ।

कब्जियतको समस्या

कब्जियतले शरीरमा अन्य रोग पनि पैदा गर्छ । ठूलो आन्द्राबाट दिसा निकाल्नमा कठिनाइ हुनु नै कब्जियत हुनु हो । यो समस्या जटिल बन्दै गएपछि ठूलो आन्द्रामा अवरोध पुर्‍याउँछ, जुन निकै घातक हुन सक्छ । पर्याप्त फाइबर नखानु, अस्वस्थकर खानपान, हार्मोनसम्बन्धी गडबडी, कुनै औषधिको साइड इफेक्टले गर्दा कब्जियत गराउन सक्छ ।

(डा. पौडेल पेट तथा कलेजोरोग विशेषज्ञ हुन् । उनीसँग अनलाइनखबरकर्मी मनिषा थापाले गरेको कुराकानीमा आधारित)

डा. विधाननिधि पौडेल पेट स्वास्थ्य
डा. विधाननिधि पौडेल
लेखक
डा. विधाननिधि पौडेल
पेट तथा कलेजोरोग विशेषज्ञ

नेपाल मेडिकल काउन्सिल दर्ता नम्बर : १४३६ एमबीबीएस, एमडी रसिया ग्यास्ट्रोएन्टेरोलजी र हेपाटोलोजी (रसिया) साढे तीन दशकको अनुभव, हाल निजामती कर्मचारी अस्पताल काठमाडौंका कार्यकारी निर्देशक तथा वरिष्ठ कन्सल्टेन्ट ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्ट

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय

फिचर

बच्चालाई निद्रामा आउने ‘अटयाक’ले ज्यानसमेत जानसक्छ

बच्चालाई निद्रामा आउने ‘अटयाक’ले ज्यानसमेत जानसक्छ

अनुहारमा चमक ल्याउन कस्तो योगासन गर्ने ?

अनुहारमा चमक ल्याउन कस्तो योगासन गर्ने ?

पायल्सका बिरामीले के खाने, के नखाने ?

पायल्सका बिरामीले के खाने, के नखाने ?

बच्चालाई तातो पानी वा आगोले पोलेमा तुरुन्तै के गर्ने ?

बच्चालाई तातो पानी वा आगोले पोलेमा तुरुन्तै के गर्ने ?

कपाल रोपेपछि कस्तो साइड-इफेक्ट हुनसक्छ ?

कपाल रोपेपछि कस्तो साइड-इफेक्ट हुनसक्छ ?

मान्छेको मुख्य आहार माछामासु होइन, शाकाहार हो

मान्छेको मुख्य आहार माछामासु होइन, शाकाहार हो