+

‘नेपालमा क्यान्सरले भन्दा पनि ढिलो उपचारले बिरामीको ज्यान जान्छ’

२०८० असोज  २९ गते १३:२८ २०८० असोज २९ गते १३:२८
‘नेपालमा क्यान्सरले भन्दा पनि ढिलो उपचारले बिरामीको ज्यान जान्छ’

काठमाडौं । क्यान्सर तीव्र रूपमा बढ्दो स्वास्थ्य समस्या बनेको छ । यसले धनसँगै जनको पनि क्षति हुन्छ । क्यान्सर रोग सुरुमा पत्ता लागेमा पूर्ण रुपमा निको पार्न सकिन्छ । तर नेपालको सन्दर्भमा अस्पताल ढिलो जाने परिपाटीले गर्दा पहिचान र उपचार पनि ढिलो हुँदा अल्पायुमै ज्यान गुमाउनेको संख्या बढ्दो छ ।

यो अनुभव पीडित र उनको परिवारको लागि कुनै आघातभन्दा कम छैन । त्यसैले समस्याको जडमा नै ध्यान दिन सकियो भने यो रोगबाटै बच्न सकिन्छ । विज्ञहरूले क्यान्सरको जोखिमबाट बच्न जीवनशैलीमा परिवर्तन ल्याउन महत्वपूर्ण सुझाव दिइरहेका छन् ।

जीवनशैलीमा सबैभन्दा ध्यान दिनुपर्ने पाटो भनेको शारीरिक व्यायाम रहेको क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. विवेक आचार्य बताउँछन् । ‘व्यायामको क्रममा उत्पादन हुने केही रसायनले शरीरमा क्यान्सरको जोखिमलाई रोक्न वा कम गर्छ । त्यसैले सबै उमेर समूहले गर्न सक्ने खालको व्यायाम नियमित गर्नुपर्छ, ’ डा. आचार्य सुझाव दिन्छन् ।

 

डा. विवेक आचार्य

जामा ओन्कोलोजीमा प्रकाशित एक अध्ययनअनुसार दैनिक दुई मिनेट मात्र मध्यमदेखि तीव्र शारीरिक गतिविधि जस्तै, दौडिने, भर्‍याङ चढ्ने, घरको कामकाज गर्ने र बालबच्चासँग खेल्ने लगायतका क्रियाकलाप गरेमा ३२ प्रतिशतसम्म क्यान्सरको जोखिम कम हुन्छ ।

क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. अरुण शाही पनि दैनिक व्यायामलाई दैनिकीमा समावेश गर्न सके क्यान्सरबाट बच्न सकिने बताउँछन । क्यान्सर मात्र नभई अन्य नसर्ने रोग मधुमेह, उच्च रत्तचाप जस्ता समस्याबाट बच्न सकिने उनी बताउँछन् ।

तर अत्यधिक व्यायाम पनि गर्नु घातक सावित हुन सक्ने उनको भनाइ छ । ‘सन्तुलित व्यायाम गर्नुपर्छ । कुनै पनि व्यायाम कम पनि गर्नु हुँदैन । र, धेरै पनि गर्नु हुँदैन । धेरै व्यायाम गर्दा शरीरले थेग्न नसकेर मृत्यु भएको घटना धेरै छन्, ’ उनी भन्छन् ।

संसारभर नै हेर्ने हो भने दोस्रो क्यान्सर गराउने कारक तत्व मोटोपन हो । मोटोपन बढी भएमा कोष अनियन्त्रित रुपमा बढ्न सक्छ । तौल वृद्धिले स्तन, आन्द्रा, मिर्गौला, प्रोस्टेट, पेट, प्यान्क्रियाटिक लगायतका क्यान्सरसँग सम्बन्धित छ । व्यायामले शरीरमा भएको बोसो बर्न गर्छ । र, मांसपेशी बलियो बनाउने उनी बताउँछन् ।

व्यायाम र क्यान्सरको सम्बन्ध

डा. शाहीका अनुसार व्यायाम गर्दा हाम्रो शरीरमा भएको विषाक्त पदार्थहरु पसिनाको माध्यमबाट निस्कन्छ । रक्तसञ्चार छिटो र प्रभावकारी हुन्छ । जसकारण शरीरको मेटाबोलिजम सन्तुलित हुन्छ ।

डा. अरुण शाही

मेटाबोलिजम सन्तुलित भन्नाले मुटुले राम्रो रगतलाई कोषिकामा लिएर जान्छ । नराम्रो रगतलाई फोक्सोतर्फ ल्याएर अक्सिजनले शुद्धीकरण गर्छ । व्यायामले  रक्तसञ्चारईइ सक्रिय बनाउँछ । व्यायाम गर्नाले रगतको सञ्चारमा बाधा हुन पाउँदैन । जसले क्यान्सर जस्ता ठूलो रोग मोटोपनकै कारणले हुन पाउँदैन । शरीरमा बोसोको मात्रालाई घटाई मांसपेशी बलियो बनाउँछ । मुटु र फोक्सोलाई पम्प गर्ने मांसपेशीलाई बलियो हुँदै गएमा शरीरमा अक्सिजन र रगतको प्रवाह राम्रोसँग हुन पाउँदा शरीर स्वस्थ हुन्छ ।

व्यायाम, खानपिन र तौलमा पनि ध्यान दिएमा ९० देखि ९५ प्रतिशत क्यान्सर हुनबाट बच्न सकिने डा. शाही बताउँछन् ।

खानपिनको शैली पनि क्यान्सरको कारक

अहिलेको खानपिनको शैलीले क्यान्सरलाई बढावा दिइरहेको डा. शाही बताउँछन् । ‘भातमा कार्बोहाइड्रेट, दालमा प्रोटिन, तरकारीमा फाइबर र माछामासुमा फयाट हुन्छ । दैनिक दाल, भात र तरकारी सुपाच्य हुन्छ । तर अहिले दैनिकजसो खाने माछामासु खाने बानीले शरीरको वजन बढाएसँगै पेटसम्बन्धी रोग बढाउँछ,’ उनी भन्छन् ।

यी खानेकुरामात्र होइन अहिले सबैको रोजाइमा फास्ट फुड छ । फास्टफुडले मोटोपन बढाउनका साथै अनावश्यक क्यालोरी बढाइरहेको हुन्छ । अहिले सानो खुसीको खबरमा उत्सव मनाउने र त्यो उत्सवमा सबैभन्दा बढी तारेका मासुका परिकार र मदिरापान हुन्छन् । यसले पनि कालान्तरमा क्यान्सरको जोखिम निम्त्याउने डा. शाही बताउँछन् ।

पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको अन्कोलोजी विभागले गत वर्ष ३० देखि ८० वर्षका २५६ जनालाई लिएर गरिएको सर्वेक्षणमा दैनिकजसो बासी सडेगलेको खानेकुरा, फास्टफुड, रातो मासु, बोसोयुक्त खानेकुरा र एचपाईलोरी संक्रमणको इतिहास भएका व्यक्तिलाई पेटको क्यान्सरको जोखिम बढी देखाएको थियो ।

नेपालमा बर्सेनि २५ हजार क्यान्सरका बिरामी थपिन्छन्

नेपालमा प्रत्येक वर्ष करिब २५ हजार क्यान्सरका बिरामी थपिन्छन् । जसमध्ये प्रत्येक वर्ष ७० प्रतिशत मृत्यु भएको पाइन्छ । कारण भनेको छिटो पहिचान नहुनु, ढिला अस्पताल पुग्नु र क्यान्सरको उपचार गर्ने अस्पताल कम हुनु रहेको डा. आचार्य बताउँछन् ।

‘क्यान्सरको संकेत जस्तै पेट दुख्नु, रिंगटा लाग्नु र ज्वरो आउँदा निको बनाउन बिना परीक्षण फार्मेसीमा गएर औषधि खाने कारणले पनि बढी देखिन्छ । संकेतलाई अनुमान गरेर औषधि खाँदै पर्ख र हेर गर्दा ढिलो भइसकेको हुन्छ, ‘ उनी भन्छन् ।

डा. शाहीका अनुसार नेपालमा सबैभन्दा बढी फोक्सोको क्यान्सरका बिरामी छन् । दोस्रोमा पाठेघरको मुखको क्यान्सरका बिरामी देखिएका छन् भने त्यसपछि स्तन क्यान्सर, पेटको क्यान्सर, ठूलो आन्द्रा र मलद्वारको क्यान्सरका बिरामीको संख्या धेरै देखिएको छ ।

त्यस्तै पुरुषमा फोक्सोको क्यान्सर सबैभन्दा बढी देखिएको छ ।

गाँउ सहरमा फरक छ अवस्था

ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रका महिलामा पाठेघरको मुखको क्यान्सर बढी देखिएको छ । डा. शाही भन्छन्, ‘त्यहाँ असुरक्षित यौन सम्पर्कबाट सर्ने ह्युमन प्यापिलोमा भाइरसको संक्रमण बढी देखिन्छ । साथै कण्डमको अभ्यास नहुने, सरसफाइ नगर्ने, छिट्टै विवाह गर्ने र छिट्टै सन्तान जन्माउने,  धेरै सन्तान जन्माउने परिपाटी हुन्छ । सहरमा भने असुरक्षित यौन सम्पर्क कमै हुन्छ । कण्डमको अभ्यास हुने, सरसफाइबारे सचेत हुने हुँदा पाठेघरको मुखको क्यान्सर तुलनात्मक रपमा कम देखिन्छ ।’

सहरमा फास्टफुड, शारीरिक गतिविधि कम, मदिरा सेवन अत्यधिक बढेकाले मोटोपनको समस्या बढी देखिन्छ । मोटोपनका कारण स्तन क्यान्सरको जोखिम धेरे हुने डा. शाही बताउँछन् ।

पुरुषहरुमा हेर्ने हो भने गाँउशहरमा दुवै अनुपातमा अत्याधिक चुरोट पिउनेको संख्या बढी हुने कारणले फोक्सो क्यान्सर बढी देखिएको उनको भनाइ छ ।

समयमा पहिचान हुन सके दर्घरोगभन्दा राम्रो उपचार

सुरुवाती चरणमै पत्ता लागे दीर्घरोगभन्दा राम्रोसँग क्यान्सरको उपचार हुने डा. शाही बताउँछन् । ‘सुगर र प्रेसर भएमा नियमित औषधि खाँदा पनि निको हुँदैन । तर सुरुको अवस्थामा क्यान्सर पत्ता लागेको हकमा क्यान्सर पूर्ण रुपले शत प्रतिशतलाई निर्मूल हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।

कसरी क्यान्सरको जोखिमबाट टाढा रहने ?

डा. शाहीले क्यान्सरको जोखिमबाट बच्न निम्न कुरामा ख्याल गर्न सुझाव दिएका छन् ।

१. क्यान्सर गराउन सक्ने सम्भावित पक्ष जस्तै, धुम्रपान तथा मद्यपान नगर्ने ।

२. सडेगलेका, प्रशोधित खानेकुरा, जंकफुड नखाने ।

३. पसिना आउनेगरी नियमित व्यायाम गर्ने ।

४. शरीरमा अनावश्यक गाठागुँठी आएको छ, रंग परिवर्तन भएको छ भने तुरुन्त परीक्षण गराउने ।

 ५. महिलाहरुले बेलाबखतमा स्तन क्यान्सरको लागि मेमोग्राम र पाठेघरको लागि प्याप परीक्षण गराउने, पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्ध खोप लगाउन सकिन्छ ।

६. वंशाणुगत क्यान्सर भए वर्षमा एकपटक क्यान्सरको जाँच गराउनुपर्छ ।

७. असुरक्षित यौन सम्पर्क गर्नुहुँदैन ।

क्यान्सर स्वास्थ्य
लेखक
मनिषा थापा
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय

फिचर

मान्छेको मुख्य आहार माछामासु होइन, शाकाहार हो

मान्छेको मुख्य आहार माछामासु होइन, शाकाहार हो

योगलाई कसरी जीवनशैलीसँग अभ्यस्त बनाउने ?

योगलाई कसरी जीवनशैलीसँग अभ्यस्त बनाउने ?

मान्छे किन दु:खी हुन्छ ?

मान्छे किन दु:खी हुन्छ ?

शरीरको तौल १२० केजीबाट ६९ मा झार्न सबानाले अपनाएको दैनिकी

शरीरको तौल १२० केजीबाट ६९ मा झार्न सबानाले अपनाएको दैनिकी

छाती दुख्यो : मुटुको समस्या हो कि ग्यास्ट्राइटिस ?

छाती दुख्यो : मुटुको समस्या हो कि ग्यास्ट्राइटिस ?

योगबाट कसरी पूर्ण लाभ लिन सकिन्छ ? (भिडियोसहित)

योगबाट कसरी पूर्ण लाभ लिन सकिन्छ ? (भिडियोसहित)