कमरेडहरू भन्दैछन्– बालेनले के राजनीति जान्या छ !

एउटा युग नै बदलिएको सन्देश जाने गरी पछिल्लो चुनावी जनमत आयो नेपालमा। खासमा मलाई आज अरू नै कुरा गर्न थियो । तर यो एस्प्रेसो तयार पार्ने प्रेरणा मलाई मिल्यो, कमरेड खड्गबहादुर विश्वकर्मा उर्फ प्रकाण्डबाट। ‘बालेनले के राजनीति जान्या छन्’ भन्ने प्रश्नबाट उनको चुनावी अभियान अघि बढेको रहेछ। यस्तै प्रश्न तीन वर्षअघिको आम चुनावका बेला रघुजी पन्त र लीलामणि पोखरेलले उठाएका थिए।

हामी एउटै टिभी अन्तर्वार्तामा बसेका बेला रघुजी र लीलामणि दुवैले ठोकुवा गरे, ‘नयाँ पुस्ताले मोबाइल चलाउन जानेको छ, राजनीति बुझेको छैन। हामीले नयाँ पुस्तालाई प्रशिक्षण दिनुपर्छ।’

वामपन्थीहरू त्रिकालदर्शी छन्। उनीहरूलाई कसैको शिक्षादीक्षा खाँचो पर्ने त होइन। द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी ज्ञानले उनीहरू सम्पन्न छन्। तर उनीहरूले माग्दै नमागेको, उनीहरूलाई चाहिंदा पनि नचाहिएको कुरो आज गरिहालुँ। एक अर्थमा यसलाई लास्ट लेक्चर पनि भन्न सकिन्छ, किनभने सच्चिने कि सक्किने भन्ने प्रश्नमा छिर्न उनीहरू तयार देखिंदैनन्।

‘बालेनले के राजनीति जान्या छ’ भन्ने प्रश्न खड्गबहादुर विश्वकर्मा मात्रै होइन, अरू थुप्रै वामपन्थी गरिरहेका छन्। बालेन स्वयंले कति राजनीति बुझ्या छन् या छैनन्, भोलिका दिनमा देखिएला। तर उनीहरूले आजसम्म बुझें भनेको राजनीति चाहिं कस्तो छ त ?

राजनीति बुझ्ने भनेपछि हाम्रामा दुई चार सिद्धान्तका बुँदा घोकेर कण्ठस्थ पारेको, पार्टीका प्रशिक्षण कार्यक्रममा गएर फरर्र बोल्न सक्ने भन्ने बुझिन आयो, धेरै वर्षसम्म। व्यसासनमा बसेको पण्डितले खरर्र पुराण भने झैं शास्त्र र सूत्र फलाक्नु, अनि बाँकीले सुन्ने श्रोताले त्यसमध्येका दुई–चार सूत्र कण्ठ पार्नु चाहिं राजनीतिक बुझेको भन्ठान्ने हो भने त्यस्तो राजनीति बुझेर के काम ?

राजनीति बुझ्नु भनेको आजको युगको सबैभन्दा अप्ठेरो समस्या के हो भनेर बुझ्नु हो, नम्बर एक। नम्बर दुई, त्यो समस्यालाई सबैभन्दा सजिलो किसिमले समाधान गर्न कसरी सकिन्छ भनेर बुझ्नु हो। जस्तो कि काठमाडौंमा फोहोरको समस्या छ, धरानमा खानेपानीको समस्या छ, सिरहामा दलित छात्राहरूको बीचैमा कक्षा छाड्ने र बालविवाह हुने समस्या छ भने त्यही समस्यालाई सकेसम्म राम्रो गरी समाधान गर्नु चाहिं राजनीति बुझेको हो।

अहिले इरानमाथि अमेरिकी र इजरायली आक्रमणको कुरा गर्न जति महत्वपूर्ण छ, त्योभन्दा बढ्ता महत्वपूर्ण सुर्खेतमा बलात्कारपछि हत्या गरिएकी किशोरी इनिशा विकको न्यायबारे बोल्नु बढ्ता महत्वपूर्ण छ। यहाँ थुप्रै वामपन्थी भनिनेहरू यस्ता विषयमा मौन रहन्छन्। नागरिकहरूले प्लेकार्ड बोकेर सडकमा आए भने एनजिओ र विदेशी चलखेल देख्न थाल्छन्।

सधैंजसो भूराजनीतिका लागि बाँचिरहेका, अनि राष्ट्रवादको कम्युनिस्ट भर्सन चलाइरहेका हाम्रा वामपन्थीजीहरूलाई यो कुरा कसले बुझाइदिने ! २०७२ को संविधान निर्माण हुने बेला हामी एउटा छलफलमा थियौं। तत्कालीन सद्भावना पार्टीमा रहेका मनीष सुमन, जो जसपा नेपालमा अहिले छन्, उनलाई एक वामपन्थी नेताले सोधे, ‘मधेशमा दाइजो प्रथा छ, बोक्सी प्रथा छ, भ्रष्टाचार मधेशमा छ। तपाईंहरूले खै समाधान गरेको ?’

सोध्दैगर्दा ती वामपन्थीले यो बिर्से कि २००६ सालमा खुलेको कम्युनिस्ट पार्टीले समाधान गर्न नसकेको समस्या सानो क्षेत्रीय पार्टीले समाधान गर्नुपर्ने भयो। यो त अस्ति केपी ओलीले महोत्तरीका गुइँठा दमकमा बालेर के काम भने जस्तो भयो। बालेनलाई हियाउने नाममा ओलीले आफू चारपल्ट प्रधानमन्त्री भएकै देशको नागरिकमाथि अपमान गरेका थिए।

घनश्याम भूसालले भनेका छन्, ‘देश नालायकले चलाएका थिए, अब लफङ्गाहरूले चलाउने छन्। म चाहन्छु, समयक्रममा म गलत सावित हुन सकुँ।’

विप्लव पनि त्यस्तै पारामा आए। यो बीचका १८ वर्षमा कहिले एकीकृत जनक्रान्तिका नाममा मजदुरको ज्यान जाने गरी बम हानेर, कहिले चुनावको सक्रिय बहिष्कारका नाममा आफैं एक्सपोज भएपछि भोट हाल्न गएका विप्लवले भनेका छन्, ‘यो चुनाव परिणाम जे आए पनि पूँजीवाद रहेसम्म समाजवादी क्रान्ति जारी रहन्छ।’

घनश्याम भूसालको पार्टीले समानुपातिकमा ल्याएको अति थोरै तर ‘क्वालिटी’ मतबारे यहाँ चर्चा नगरुँ। यी केवल मत होइनन्, आम नागरिक र आफ्ना बीचमा कति किलोमिटरको दूरी बनिसकेको छ भन्ने प्रमाण हुन्। त्यो दूरीलाई चुनावले देखाइदिएको मात्र हो। यथार्थमा त्यो दूरी पहिल्यै बनिसकेको थियो। यो कुरा सबैभन्दा बढ्ता एमाले र माओवादी अर्थात् नेकपाले बुझ्नुपर्छ।

मादलको खरी झरिसक्दा पनि नेतृत्व नछाड्ने नारायणमान बिजुक्छे र गिलास फुटिसक्दा पनि उही रट लगाइरहने चित्रबहादुर केसीहरूले बुझेर पनि अब खास पार लाग्ने देखिंदैन।

उखानै बन्या छ नि, ताउलोमा जाउलो छैन, प्रधान शत्रु अमेरिका ! खड्गबहादुर विश्वकर्मा प्रकाण्डले यो सबै विदेशी डिजाइनमा भइरहेको छ, बालेनहरू प्रयोग मात्रै भइरहेका हुन् भन्ने कुरा विना प्रमाण र आधार खरर्र भन्दिन सक्छन्। आजसम्म के, किन, कसरी भनेर कसैले सोध्ने लेठो पनि गरेको छैन। सोध्यो भने उनी शास्त्र, सूत्र पेलेर सोध्नेलाई नै हायलकायल पारिदिन्छन्।

त्यसैले लु है, कम्निस्टहरू। तपाईंहरू आफैं विचार गर्नुहोस्। ३० हजार मतान्तरले ०७९ को चुनाव जितेका नेमकिपाका प्रेम सुवाल यसपल्ट रास्वपाका रुकेश रन्जितसँग ५ हजार मतले हारे। केपी ओली आफ्नै क्षेत्रमा ५० हजारजति मतान्तरले हारे। प्रचण्ड त जित्नैका लागि भए पनि रुकुमपूर्व पुगेका थिए। बाबुराम भट्टराईले आफ्नो उम्मेदवारी फिर्ता लिएर कांग्रेसलाई भोट हाल्ने निर्णय लिए। माधव नेपालदेखि शंकर पोख्रेलसम्मको हारबारे यहाँ लामो कुरा नगरुँ। यी केवल शिक्षा हुन्, लिने नलिने आआफ्नो रुचि र क्षमताको कुरो।