बागमतीको पानी वितरण क्षमता बढाइँदै, बर्खामा खानेपानीको समस्याको अस्थायी समाधान

१६ असार, काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकामा वर्षायामभरी मेलम्ची खानेपानी आयोजना प्रभावित हुँदा उत्पन्न हुने अभाव परिपूर्ति गर्न वितरण हुने बागमतीको पानी क्षमता बढाइने भएको छ ।

काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयूकेएल)ले बागमती नदीदेखि सुन्दरीजलस्थित पानी प्रशोधन केन्द्रसम्मको ५ सय मिटर दूरीमा ५ सय मिमि ब्यास भएको एचडीपीई पाइप बिछ्याउन लागेको हो ।

लिमिटेडका प्रवन्धक तथा प्रवक्ता प्रकाश कुमार राईका अनुसार अहिले दुई वटा पाइपबाट सानो क्षमतामा पानी ल्याउने गरिएको छ । त्यसको क्षमता बढाउने तयारी गरिएको उनले जानकारी दिए । ‘यो अस्थायी प्रवन्धका लागि हो, उनले भने, हिँउदयाममा स्वतः बन्द हुनेछ ।’

‘लिमिटेडले पूर्वाधार विकास मन्त्रालयमार्फत कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालयमा सो पाइप बिछ्याउने कार्यको वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन प्रतिवेदन पेश गरेको छ । उक्त प्रतिवेदन अनुसार ‘ग्राभिटी फ्लो’बाट सञ्चालन हुने आयोजनाका लागि बागमती नदीको पानी प्रयोग गरिने छ ।

पाइपलाइन बिछ्याउने कामका लागि शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुन्जको जग्गा उपयोग गरी सुन्दरीजल पानी प्रशोधन केन्द्रसम्म ल्याइने छ । बागमतीको पानीलाई पानी प्रशोधन केन्द्रसम्म ल्याउन सोही स्थानमा केयूकेएलले अहिले दुई वटा पाइप खुला रुपमा बिछ्याएको छ । ती दुई पाइपमाथि ५ सय मिमि ब्यास भएको एक थान एचडीपीई पाइप खापेर क्षमता बढाउने योजना छ ।

अहिले वर्षायाममा यी २ पाइपबाट दैनिक ४ करोड लिटर पानी आउने क्षमता छ । नयाँ थप हुने पाइपबाट मात्रै दैनिक ६ करोड लिटर पानी संकलन हुने लक्ष्य राखिएको छ । यसरी तीन वटा पाइपबाट समग्रमा वर्षायामभरी दैनिक १० करोड लिटर पानी प्रशोधन केन्द्रमा झार्न सकिने अनुमान गरिएको छ ।

प्रतिवेदन अनुसार निकुन्जभित्र चट्टानी क्षेत्रमा पाइप खुला राख्ने र निकुन्ज बाहिरको क्षेत्रमा भने जमिनमुनि गाड्ने योजना छ । अहिले रहेका दुई थान पाइप सुन्दरीजल पानी प्रशोधन शाखा कार्यालय र सडक किनारमा पर्ने क्षेत्रमा १ सय ५० मिटर दूरीमा जमिनमुनि गाडिएको छ । ३६५ मिटर भने खुला अवस्थामा छ । नयाँ बिछ्याउने पाइपलाई समेत सोही अनुसार व्यवस्थापन गर्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

प्रतिवेदन अनुसार यो आयोजनाबाट पानी ल्याउने लक्ष्य वर्षमा ४ महिनाका लागि मात्र राखिएको छ । हरेक वर्ष असारदेखि असोजसम्म मात्र सञ्चालन गरी बाँकी ८ महिना बन्द गरिने छ । प्रवक्ता राईका अनुसार यस वर्ष भने मध्य असारसम्म पनि पानी ल्याइएको छैन ।

उपत्यकामा पानी खुवाउने अस्थायी प्रवन्ध

केयूकेएलका अनुसार यो मेलम्ची खानेपानी आयोजना नियमित रुपमा सञ्चालन नभएसम्मका लागि एक अस्थायी विकल्प मात्र हो । सोही कारण पाइपलाई पूर्णतया भूमिगत गर्ने योजना छैन ।

मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको मुहान क्षेत्र वर्षायाममा हुने बाढी र पहिरोको जोखिमका कारण बन्द गर्ने गरिएको छ । तर उपत्यकामा उत्पन्न पानीको अभाव केही हदसम्म पूर्ति गर्न बागमतीको पानीको विकल्प अगाडि बढाइएको हो ।

प्रतिवेदन अनुसार बागमती नदिको माथिल्लो तटीय क्षेत्र फट्के भन्ने स्थानबाट पाइपका माध्यमबाट पानी सुन्दरीजलसम्म ल्याइने छ । सुन्दरीजलमा मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको प्रशोधन केन्द्र छ । सोही प्रशोधन केन्द्रमा बागमतीको पानी समेत प्रशोधन गरी उपत्यकामा विवरण हुनेछ ।

प्रतिवेदन अनुसार असारदेखि असोजसम्म वर्षायाममा बागमती नदीमा दैनिक २५ करोड ३६ लाख ४८ हजार लिटर पानी बग्ने अनुमान छ । यस आयोजनाबाट २ लाख भन्दा बढी जनसंख्या लाभान्वित हुने अनुमान छ ।

मेलम्चीबाट दैनिक १७ करोड लिटर पानी आपूर्ति हुने गरेको छ । तर, उपत्यकामा दैनिक ४७ करोड लिटर भन्दा बढी पानीको माग रहेको अनुमान छ । मेलम्चीबाहेक अन्य स्रोतबाट पानीको जोहो गरी केयूकेएलले पानी वितरण गर्छ । अझै पनि उपत्यकामा माग बमोजिम पानीको वितरण हुन सकेको छैन ।