रोगबाट बच्न भान्सालाई स्वस्थ राख्ने १० सजिलो तरिका

हामी सबैले घरमै बनेको स्वस्थ खाना खाने प्रयास गर्छौं, किनकि बाहिरको खानाभन्दा घरको खाना बढी सुरक्षित र पौष्टिक मानिन्छ । तर, धेरैजसो अवस्थामा हामीले थाहै नपाई भान्साघर र दैनिक खानपानमा यस्ता वस्तु प्रयोग गरिरहेका हुन्छौं, जुन सामान्य देखिए पनि लामो समयसम्म प्रयोग गर्दा स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छन् ।

त्यसैले हाम्रो भान्सामा दैनिक प्रयोग हुने केही वस्तुहरूलाई सकेसम्म छिटो प्रतिस्थापन गर्नु आवश्यक छ । खानपानदेखि लिएर भान्सामा प्रयोग हुने धेरै सामग्रीको अत्यधिक वा गलत प्रयोगले क्यान्सरसहित अन्य दीर्घकालीन रोगहरूको जोखिम बढाउन सक्ने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् । चिन्ताको विषय के हो भने यस्ता धेरै वस्तुहरू प्रायः नेपाली भान्साको हिस्सा बनेका छन् ।

केचप, प्रशोधित खाद्य पदार्थ, प्लास्टिकका बोतल लगायतका दैनिक प्रयोग हुने वस्तुको सट्टा स्वस्थ विकल्प रोज्दा दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ ।

१० महत्त्वपूर्ण ‘किचन टिप्स’

भान्सा र दैनिक खानपानमा गरिने साना–साना परिवर्तनले भविष्यमा स्वास्थ्यमा ठूलो सकारात्मक असर पार्न सक्छ । आउनुहोस्, आजैदेखि परिवर्तन गर्न सकिने ती १० बानीबारे जानौं ।

१. एल्युमिनियमका भाँडाको सट्टा स्टेनलेस स्टिल वा कास्ट आइरनको भाँडा प्रयोग गर्ने

अहिलेसम्म पनि धेरै घरमा खाना पकाउन एल्युमिनियमका भाँडा प्रयोग गरिन्छ । तर यसको सट्टा स्टेनलेस स्टिल वा फलामका भाँडा प्रयोग गर्नु राम्रो विकल्प हुन सक्छ ।

टमाटर, कागती, इमली, जस्ता अमिलो पदार्थ एल्युमिनियमको भाँडामा पकाउँदा थोरै मात्रामा एल्युमिनियम खानामा मिसिन सक्छ । त्यसैले दैनिक प्रयोगका लागि स्टेनलेस स्टिल वा कास्ट आइरनका भाँडालाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त मानिन्छ ।

२. केचपको सट्टा धनियाँको ताजा चटनी खाने

केचप, चिली सस तथा बजारमा पाइने अन्य प्याकेटबन्द डिपहरू बच्चादेखि वयस्कसम्म सबैको रोजाइमा पर्छन् । तर यस्ता उत्पादनको नियमित सेवन स्वास्थ्यका लागि राम्रो मानिँदैन ।

बजारमा पाइने अधिकांश केचपमा अतिरिक्त चिनी, नुन र प्रिजर्भेटिभ मिसाइएको हुन्छ, जसले विशेषगरी पेटको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ । यसको सट्टा घरमै बनाइएको ताजा धनियाँको चटनी राम्रो विकल्प हुन सक्छ । यसले स्वाद मात्र बढाउँदैन, शरीरलाई आवश्यक भिटामिन, खनिज तथा वनस्पतिजन्य पोषक तत्व पनि उपलब्ध गराउँछ ।

३. मैदाको परिकारको सट्टा होल ह्विट वा मल्टिग्रेन ब्रेड रोज्ने

ब्रेडलगायत बेकरीजन्य परिकार धेरै खानु स्वास्थ्यका लागि राम्रो मानिँदैन । विशेषगरी मैदाबाट बनेको ब्रेड नियमित खानु उपयुक्त हुँदैन । मैदाको ग्लाइसेमिक इन्डेक्स उच्च हुने भएकाले यसले रगतमा चिनीको मात्रा छिट्टै बढाउन सक्छ । साथै, यसमा फाइबर निकै कम हुने भएकाले पाचन प्रक्रिया कमजोर हुने र कब्जियतको समस्या बढ्न सक्छ । लगातार धेरै मात्रामा मैदाजन्य खाना खाँदा तौल बढ्ने जोखिम पनि रहन्छ ।

यदि तपाईं दैनिक ब्रेड खानुहुन्छ भने मैदाको ब्रेडको सट्टा होल ह्विट वा मल्टिग्रेन ब्रेड रोज्नु राम्रो हुन्छ । मल्टिग्रेन ब्रेडमा कोदो, फापर, गहुँ जस्ता अन्न मिसाइएका हुन सक्छन्, जसमा प्रशस्त फाइबर र अन्य आवश्यक पोषक तत्व पाइन्छ ।

४. फलको जुसभन्दा सिंगो फल खाने

बजारमा पाइने प्याकेटबन्द फलफूलको जुस स्वास्थ्यका लागि त्यति लाभदायक मानिँदैन । यस्ता जुसमा धेरैजसो अतिरिक्त चिनी, कृत्रिम स्वाद र प्रिजर्भेटिभ मिसाइएका हुन्छन् । नियमित सेवनले तौल बढ्ने र टाइप–२ मधुमेहको जोखिम बढ्न सक्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस

गर्मीमा धेरै पिइने यी पेय पदार्थहरू :  न साँच्चै शीतलता दिन्छन्, न स्वस्थ हुन्छ

यदि जुस पिउन मन पर्छ भने प्याकेटबन्द जुसको सट्टा ताजा मौसमी फल खानु नै उत्तम हुन्छ । तर, सिंगो फलमा भिटामिन, खनिज, एन्टिअक्सिडेन्ट तथा प्रशस्त फाइबर हुन्छ । फाइबरले रगतमा चिनीको मात्रा एक्कासि बढ्न नदिने, पाचन सुधार गर्ने तथा लामो समयसम्म पेट भरिएको महसुस गराउने काम गर्छ । त्यसैले जुस भन्दा पनि सिंगो फल खानु अझै लाभदायक हुन सक्छ ।

५. बजारका मिठाईको सट्टा घरमै स्वस्थ मिठाई बनाउने

धेरै मानिसलाई पटक–पटक गुलियो खाने इच्छा हुन्छ । यस्तो अवस्थामा बजारका मिठाई नियमित खानुको सट्टा घरमै कम चिनी, खजुर वा सीमित मात्रामा ब्राउन सुगर प्रयोग गरेर मिठाई बनाउनु राम्रो हुन्छ ।

उदाहरणका लागि, कम फ्याट भएको दूधबाट बनाइएको कम चिनीको खीर स्वादिष्ट र अपेक्षाकृत स्वस्थ विकल्प हुन सक्छ । यद्यपि, गुड र चिनीको क्यालोरीमा धेरै ठूलो अन्तर नहुने भएकाले गुड पनि सीमित मात्रामा मात्र सेवन गर्नुपर्छ ।

६. प्लास्टिकका बोतलको सट्टा सिसा वा स्टेनलेस स्टिलका बोतल प्रयोग गर्ने

धेरै अनुसन्धानले प्लास्टिकको अत्यधिक प्रयोग स्वास्थ्यका लागि उपयुक्त नहुने देखाएका छन् । अझै पनि धेरै घरमा पानी राख्न र पिउन प्लास्टिकका बोतल प्रयोग गरिन्छ ।

यसको सट्टा सिसा वा स्टेनलेस स्टिलका बोतल प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ । विशेषगरी घाम वा तातो वातावरणमा प्लास्टिकका बोतल प्रयोग गर्न सकेसम्म बच्नुपर्छ । किनभने बारम्बार प्रयोग गर्दा वा गर्मीको सम्पर्कमा आउँदा केही प्रकारका प्लास्टिकबाट रसायन निस्किएर पानी वा खानामा मिसिन सक्छ ।

७. बिस्कुट र अन्य प्याकेट बन्द खानाको सट्टा स्वस्थ स्न्याक्स रोज्ने

प्याकेटबन्द बिस्कुट र अन्य प्याकेट बन्द स्न्याक्स स्वादिष्ट लागे पनि दैनिक सेवन गर्नु राम्रो विकल्प होइन । यस्ता खाद्य पदार्थमा प्रायः मैदा, रिफाइन्ड तेल, धेरै नुन तथा प्रिजर्भेटिभ प्रयोग गरिएको हुन्छ । यदि स्न्याक्स खाने बानी छ भने पनिर सलाद, अंकुरित गेडागुडी, भुटेको बदाम, ओखर तथा भुटेका नट्स र सीड्स जस्ता विकल्प रोज्नु राम्रो हुन्छ । यस्ता खानाले शरीरलाई प्रोटिनसँगै स्वस्थ बोसो पनि प्रदान गर्छ।

८. रिफाइन्ड तेलको सट्टा कोल्ड–प्रेस्ड तेल प्रयोग गर्ने

खाना पकाउन प्रयोग हुने तेलले हाम्रो स्वास्थ्यमा ठूलो प्रभाव पार्छ । यसको सम्बन्ध तौल, मधुमेह, मुटुको स्वास्थ्य तथा मेटाबोलिक स्वास्थ्यसँग पनि जोडिएको हुन्छ ।

त्यसैले रिफाइन्ड तेलको सट्टा कोल्ड–प्रेस्ड तोरीको तेल, नरिवलको तेल वा ओलिभ तेल प्रयोग गर्नु राम्रो विकल्प हुन सक्छ । यद्यपि, जुनसुकै तेल भए पनि सीमित मात्रामा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ ।

यो पनि पढ्नुहोस

स्वस्थ ठान्दै खाइने बजारका खानेकुरा हुँदैनन् साँच्चिकै स्वस्थ

९. नन–स्टिक भाँडा धेरै खुइलिएको छ भने नयाँ भाँडा ल्याउने

यदि नन–स्टिक प्यान वा कराहीको कोटिङ धेरै खुइलिएको छ भने त्यसलाई प्रयोग गरिरहनु उचित हुँदैन । खाना पकाउँदा कोटिङ छुट्टिने जोखिम हुन सक्छ । त्यसैले धेरै खुइलिएको नन–स्टिक भाँडाको सट्टा स्टेनलेस स्टिल, कास्ट आइरन वा नयाँ, राम्रो गुणस्तरको नन–स्टिक भाँडा प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ ।

१०. एयर फ्रेशनरको सट्टा प्राकृतिक विकल्प प्रयोग गर्नुहोस्

घर वा कोठालाई सुगन्धित बनाउन धेरैजसो मानिसले बजारमा पाइने रासायनिक एयर फ्रेशनर प्रयोग गर्छन् । यसको सट्टा आवश्यक परेमा अरोमा आयल वा सिट्रोनेला आयल जस्ता प्राकृतिक विकल्प प्रयोग गर्न सकिन्छ । यद्यपि, एसेन्सियल आयलहरू पनि सधैं सीमित मात्रामा र सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्छ ।