भारतीय चेली नेपालमा, नेपाली युवा खाडीमा !

८ वैशाख, जनकपुरधाम । भारत, मध्यप्रदेशका ६८ वर्षीय राजा राम आधा शताब्दीदेखि फलामको औजार बनाउने काममा संलग्न छन् । बञ्चरो, कोदालो, हँसिया, आरा जस्ता फलामका औजार बनाएरै उनले ७ सदस्यीय परिवारको गुजारा चलाएका छन् ।

राईसेन जिल्लाको भोपालमा रामको खेतीपाती पनि छ । त्यहाँको उब्जनीले दुई/तीन महिनामात्रै खान पुग्छ । बाँकी नौ–दश महिनाको खर्च नेपालमा औजार बेचेको पैसाले चल्ने उनले अनलाइनखबरलाई बताए ।

‘म सानैदेखि नेपालमा आउन थालेको हुँ’, चैत तेस्रो साता महोत्तरीको बड्कापोखरीमा भेटिएका रामले अनलाइनखबरसँग भने, ‘औजारको काम गर्न नेपाल अच्छा ठाउँ हो ।’

श्रीमती, छोरा–बुहारी र नाति–नातिनासहित औजार बनाउन आउने रामको एक्लो परिवार भने होइन । आफ्नो गाउँबाट मात्रै ४९ परिवार नेपाल पसेको उनले बताए ।

मासिक कमाइ ४० हजार

मध्यप्रदेशस्थित राईसेन जिल्लाकै लक्ष्मण लोहार (५०) पनि साढे दुई महिनादेखि नेपालका विभिन्न जिल्लामा पुगेर औजार बनाइरहेका छन् । महोत्तरी र धनुषा जिल्लाका गाउँ–गाउँमा पुगेर औजार बनाइरहेका उनी एक पटक नेपाल आउँदा तीन महिनासम्म बस्ने गरेको बताउँछन् ।

श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरीसहित नेपाल आएका लोहार कच्चा पदार्थमा लगानी गर्नु नपर्ने हुनाले नेपालमा राम्रो आम्दानी हुने बताउँछन् । रेल, गाडीमा प्रयोग भइसकेको फलाम र काम नलाग्ने औजारहरुबाटै नयाँ औजार बन्ने गरेको लोहारले अनलाइनखबरलाई जानकारी दिए ।

भारतबाट अन्य मुलुकमा गएर काम गर्न राहदानी बनाउनुपर्ने र शुरुमै मोटो रकम चाहिने भएकाले आफूहरूले नेपाललाई गन्तव्य बनाएको लोहार बताउँछन् । हुन पनि उनीहरूको बचत नै खाडी मुलुकमा रोजगारीका लागि जाने नेपालीहरुको भन्दा कम छैन ।

खेर गएको फलामबाट बञ्चरो, कोदालो बनिसकेपछि भने प्रतिकिलो चार सय रुपैयाँसम्म बिक्री हुने बताउँदै लोहारले भने, ‘सबै खर्च कटाएर महिनामा २५–२६ हजार भारु बचत हुन्छ । यो सबै मजबुरीले गरेको पसिनाको कमाइ हो ।’

प्रयोग भइसकेको फलामलाई औजारको रुप दिन त्यति सजिलो भने छैन । चैतको टन्टलापुर घाममा पसिना पुछ्दै अनलाइनखबरकर्मी त्यहाँ पुग्दा भारतीय कामदारहरु असिन–पसिन गरेर घन प्रहार गरिरहेका थिए । पर–परसम्म घन ठोकाइको आवाज गुञ्जिरहेको थियो ।

अझ रोचक त के थियो भने घन प्रहार गर्ने काममा पुरुषभन्दा महिलाको संलग्नता बढी देखिन्थ्यो । १२÷१४ वर्षका जस्ता देखिने बालिकाहरू समेत चर्को घामको प्रवाह नगरी रातो फलामलाई आकार दिन घन हानिरहेका थिए । लोहारकी १३ वर्षीया छोरी पनि निर्धक्कसँग १० किलोको घन प्रहार गरिरहेकी थिइन् । उनीहरुको मेहनत नेपालीहरुका लागि पनि सिक्न लायक देखिन्थ्यो ।

गह्रौं काममा महिला नै किन ? यो प्रश्न हामीले ६८ वर्षीय राजा रामलाई सोध्यौं । ‘आरनमा चिम्टाले फलाम च्यापेर मिलाउने काममा आदमी (पुरुष) हरू सिपालु हुन्छन् । त्यसैले धेरैजसो औरत (महिला) को भागमा चाहिँ घन हान्ने काम पर्छ’, रामले निसंकोच भने ।

राम्रो आम्दानी हुने भएकाले सपरिवार नै नेपालमा आउँदा बालबालिकाको पढाइमा भने असर पुगेको रामले बताए । नेपालमा तीन महिना बसेर फर्किंदा खल्तीमा ७०/८० हजार भारु बचत हुने उनले सुनाए ।

स्थानीय नेपालीहरू यी भारतीय शिल्पकारले बनाएको हतियार भरपर्दो हुने गरेको बताउँछन् । बजारमा पाइने औजारको तुलनामा भारतीयहरूले घरघरमा बनाएर बेच्न ल्याएको औजार बलियो र सस्तो हुने नेपालीहरूको भनाइ छ ।

लक्ष्मण लोहार र राजा रामहरूले नेपालबाट कति कमाएर लैजान्छन् भन्ने यकिन तथ्यांक छैन । तर, विभिन्न अध्ययनहरूले नेपालबाट वर्षेनी ५ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी भारतमा जाने गरेको देखाएको छ ।

वर्षेनी ५ खर्ब जान्छ भारत

नेपाल राष्ट्र बैंकको ‘इकोनोमिक रिभ्यु’ अनुसार गत वर्ष ५ खर्ब २६ अर्ब रुपैयाँ नेपालबाट विदेशीले कमाएर लगेका थिए । त्यसमध्ये ९० प्रतिशतभन्दा बढी भारतमा जाने गरेको राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक नरबहादुर थापा बताउँछन् ।

सामान्य आम्दानी हुने कामदेखि राम्रो कमाइ हुने नोकरीमा भारतीयहरू संलग्न छन् । घर बनाउने, कपाल काट्नेदेखि कर्पोरेट हाउसमा समेत भारतीय नागरिक कार्यरत छन् ।

अमेरिकास्थित थिंक ट्यांक प्यु रिसर्च सेन्टरका अनुसार सन् २०१७ मा नेपालबाट तीन अर्ब १६ करोड डलर रेमिट्यान्स भारतले भित्र्याएको थियो ।भारतका लागि नेपाल रेमिट्यान्स पठाउने आठौं ठूलो देश हो । क्यानाडा, बहराइन, जर्मनी, सिंगापुरजस्ता देश भन्दा पनि भारतका लागि नेपाल उर्वरभूमि हो ।

भारतीयहरुले नेपालमा कमाउने भन्दा नेपालीले भारतमा कमाउने रकम तीन गुणा कम छ । सन् २०१७ मा नेपालले भारतबाट जम्मा एक अर्ब दुई करोड १० लाख डलर मात्रै भित्र्याएको थियो । नेपालले भारतभन्दा कतार र साउदी अरब दोब्बर बढी रेमिट्यान्स भित्र्याउँछ ।

अलमलमा सरकार

नेपालको श्रम बजारमा आउन भारतीय नागरिकले श्रम स्वीकृति लिनुपर्दैन । स्वीकृति मात्रै होइन, सरकारसँग कति भारतीय यहाँ कार्यरत छन् भन्ने अभिलेखसमेत छैन ।
अनिवार्य श्रम स्वीकृति र अभिलेखीकरणका लागि सरकारले ०७० सालमा ल्याएको गैरनेपाली नागरिकको श्रम स्वीकृति व्यवस्थापनसम्बन्धी मार्गदर्शन पनि अलपत्र अवस्थामा छ ।

श्रम स्वीकृति पनि नचाहिने र सीमाना पनि खुल्ला भएकाले यहाँ गरेको आम्दानीको भारतीय नागरिकले कर तिर्छन् कि तिर्दैनन् भन्नेसमेत यकिन नभएको जानकारहरू बताउँछन् ।

भारतीय नागरिकले नेपालमा काम गर्दा श्रम स्वीकृति लिनुपर्ने नपर्ने सम्बन्धमा सरकारको स्पष्ट नीति छैन । गत १० माघमा श्रम तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले भारतीय कामदारले पनि श्रम स्वीकृति लिनुपर्ने भन्दै मातहातका कार्यालयमा परिपत्र पठायो ।

तर, यसको एकहप्ता नबित्दै सरकारले मन्त्रालयकै सहसचिव रामप्रसाद घिमिरेले अघिल्लो पत्रको खण्डन गरेर अर्को विज्ञप्ति जारी ग¥यो । घिमिरेको पत्रमा भारतीय कामदारलाई श्रम स्वीकृति नचाहिने उल्लेख थियो ।

वैदेशिक रोजगार मामिलाका जानकार डा. गणेश गुरुङ भारतीय कामदारको सन्दर्भमा के गर्ने भन्ने विषयमा सरकारले प्रष्ट धारणा बनाउनुपर्ने बताउँछन् । वास्तविक आँकडा नहुँदा नीति निर्माण गर्न कठिन हुने उनको भनाइ छ ।

तस्वीरहरूः शंकर गिरी/अनलाइनखबर

यो पनि पढ्नुहोस् : 

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव- १ः सक्ने जति सबै विदेश

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव- २ः ‘हरि घर त आए तर, रातो कफिनमा’

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव- ३ः मधेसमा वैदेशिक रोजगारीले उठाएको ‘घूँघट’

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव- ४ः श्रीमान विदेशमा हुँदा श्रीमती देवरसँग हिँडिन्

                                                                देवर हुन् त सोनहा खातुनको जस्तो !

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव – ५ : कहाँ जान्छ विदेशको कमाइ ?

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव – ६ : चार भाइ नै कतारमा ! घरमा रंग छैन, शरीरमा रोग छ

मधेसमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव – ७ : जनकपुरमा श्रम स्वीकृति लिनेका दुःख