मिर्गौला स्वस्थ राख्नका लागि अपनाउनु पर्ने १० नियमहरू

मिर्गौला हाम्रो शरीरको अत्यन्त महत्वपूर्ण अंग हो । यसले रगत फिल्टर गरेर फोहोर तथा विषाक्त पदार्थहरू बाहिर निकाल्ने, शरीरमा तरल पदार्थ तथा इलेक्ट्रोलाइटहरू जस्तै सोडियम, पोटासियमको सन्तुलन कायम राख्ने, रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने हर्मोन उत्पादन गर्ने, हड्डी स्वस्थ राख्न भिटामिन डी सक्रिय बनाउने र रातो रक्त कोशिकाहरूको उत्पादनलाई प्रोत्साहन दिने जस्ता महत्वपूर्ण काम गर्छ ।

तर आधुनिक जीवनशैली, कम पानी पिउने बानी, धेरै नुनयुक्त तथा प्रोसेस्ड खानेकुरा, मोटोपन, धूम्रपान आदिले मिर्गौलालाई क्षति पुर्‍याउँछ र क्रोनिक किड्नी डिजिजको जोखिम बढाउँछ ।

यो पनि पढ्नुहोस

खाडीमा नेपाली : ढुकुटीमा रेमिट्यान्स, घर-घरमा मिर्गौला रोगी 

विश्वव्यापी रूपमा नेशनल किड्नी फाउन्डेसन र मेयो क्लिनिक जस्ता स्वास्थ्य स्रोतहरूबाट प्राप्त सल्लाहअनुसार केही सजिला तर प्रभावकारी बानीहरू अपनाएर मिर्गौलालाई लामो समयसम्म स्वस्थ राख्न सकिन्छ । यसबाट मिर्गौला रोगको जोखिम ५०–७० प्रतिशतसम्म कम गर्न सकिन्छ ।

१. पर्याप्त पानी पिउने

दिनमा कम्तीमा २–३ लिटर ८–१० गिलास सफा पानी पिउनुपर्छ । मौसम र शारीरिक क्रियाकलापअनुसार बढी पनि हुन सक्छ । यसले मिर्गौलालाई राम्रोसँग सफा गर्छ, टक्सिन बाहिर निकाल्छ र मिर्गौला स्टोन बन्नबाट जोगाउँछ । तर यदि पहिल्यै मिर्गौला रोग छ भने डाक्टरसँग परामर्श लिनुपर्छ । धेरै पानी हानिकारक पनि हुन सक्छ ।

२. नुनको सेवन कम गर्ने

दिनमा ५–६ ग्रामभन्दा कम नुन लगभग १ चम्चा मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ । प्रोसेस्ड फुड, चिप्स, क्यान्ड फुड, फास्ट फुडबाट टाढा रहनुपर्छ । धेरै सोडियमले रक्तचाप बढाउँछ र मिर्गौलामा दबाब बढाउँछ । यसको सट्टा अन्य मसला लसुन, अदुवा, कागतीबाट स्वाद थप्न सकिन्छ ।

३. रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्ने

रक्तचाप १२०/८० एमएम/एचजी भन्दा कम राख्ने लक्ष्य राख्नुपर्छ । मिर्गौला रोग भएमा १३०/८० भन्दा कम कायम राख्नुपर्छ । नियमित जाँच गर्नुपर्छ । औषधि समयमा खानुपर्छ र जीवनशैली परिवर्तन गर्नुपर्छ । दैनिक कम नुनको सेवन र दैनिक व्यायाम गर्नुपर्छ । उच्च रक्तचाप मिर्गौला बिगार्ने प्रमुख कारण हो त्यसैले यसबाट बच्न रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ ।

४. रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा राख्ने

मधुमेह भए ‘एचबिएबानसी’लाई ७ प्रतिशत भन्दा कम राख्ने प्रयास गर्नुपर्छ । नियमित जाँच, सन्तुलित आहार र व्यायामबाट यो सम्भव छ ।  रगतमा ग्लुकोजको मात्रा उच्च हुँदा मिर्गौलाका स–साना रक्तनलीहरूलाई  क्षति पुर्‍याउँछ । मधुमेहलाई नियन्त्रणमा राखेर डायबेटिक नेफ्रोप्याथीको जोखिमबाट बच्न सकिन्छ ।

५. सन्तुलित र पौष्टिक आहारको सेवन

दैनिक आहारमा ताजा फलफूल केरा, स्याउ, सुन्तला तर पोटासियम उच्च भएमा सीमित गर्नुपर्छ । हरियो तरकारी पालुंगो र ब्रोकलीले पोटासियम नियन्त्रणमा राख्न मदत गर्छ । साबुत अन्न जौ, ब्राउन राइस, कम फ्याट दूध तथा प्रोटिन माछा, कुखुरा, दाल मध्यम मात्रामा समावेश गर्नुपर्छ । प्रशस्त एन्टिअक्सिडेन्टयुक्त खानेकुराले मिर्गौलालाई अक्सिडेटिभ स्ट्रेसबाट जोगाउँछ । प्रोसेस्ड/प्याकेट फुड, रातो मासु धेरै, चिनीयुक्त पेयबाट टाढा रहनुपर्छ ।

६. नियमित व्यायाम आवश्यक छ

हरेक दिन कम्तीमा ३० मिनेट हप्तामा १५० मिनेट मध्यम व्यायाम गर्नुपर्छ । जस्तै: हिँड्ने, साइक्लिङ, स्विमिङ वा योगा गर्नुपर्छ । यसले तौल नियन्त्रण गर्छ, रक्तचाप र चिनी घटाउँछ, रक्तसञ्चार राम्रो बनाउँछ र मिर्गौलालाई पर्याप्त अक्सिजन पुग्छ ।

७. दुखाइ निवारक औषधिको प्रयोग जथाभावी नगर्ने

पेनकिलरको बारम्बार वा डाक्टरको सल्लाहबिना सेवन गर्नाले मिर्गौलालाई क्षति पुर्‍याउन सक्छ । दुखाइ निवारक औषधिहरूले शरीरमा सुजन र दुखाइ कम गर्छन्, तर बढी मात्रामा लिँदा यिनले मिर्गौलाको कार्यक्षमतालाई प्रभावित गर्न सक्छन् । यसबाट मिर्गौलामा रक्तप्रवाह कम हुन सक्छ, जसले मिर्गौलालाई आफ्नो काम सही तरिकाले गर्न गाह्रो हुन्छ ।

८. धूम्रपान र मदिराबाट टाढा रहने

धूम्रपान र अत्यधिक मदिराको सेवनले मिर्गौलाका रक्तनलीहरूलाई क्षति पुर्‍याउन सक्छ । धूम्रपान गर्दा रक्तनलीहरू साँघुरो हुँदै जान्छन्, जसबाट शरीरमा रक्तसञ्चार प्रभावित हुन्छ । जब मिर्गौलासम्म पर्याप्त रगत पुग्दैन, तब यसको कार्यक्षमता बिस्तारै कम हुँदै जान्छ ।

९. नियमित स्वास्थ्य जाँच गर्ने

मधुमेह, उच्च रक्तचाप, परिवारमा मिर्गौला रोगको इतिहास भएमा वर्षमा कम्तीमा एकपटक युरिन टेस्ट र रगत टेस्ट गराउनुपर्छ । समयमै पत्ता लागेमा रोग नियन्त्रण सजिलो हुन्छ।

१०. तौल नियन्त्रणमा राख्ने

अधिक तौल वा मोटोपनले उच्च रक्तचाप, मधुमेह र मुटुसँग सम्बन्धित समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ, जुन मिर्गौलालाई क्षति पुर्‍याउने प्रमुख कारणहरूमा पर्छन् ।

थप महत्वपूर्ण टिप्सहरू

कोलेस्टेरोल नियन्त्रण गर्ने, एलडिएल कम राख्ने ।

पर्याप्त निद्रा लिने ७–८ घण्टा, यसले समग्र स्वास्थ्य राम्रो राख्छ ।

तनाव व्यवस्थापन गर्न मेडिटेसन, योगा गर्न सकिन्छ । दीर्घकालीन तनावले रक्तचाप बढाउँछ ।

उच्च जोखिममा भएका व्यक्तिले विशेषज्ञको सल्लाहमा किड्नी–फ्रेन्डली डाइट प्लान अपनाउन सक्छन् ।