एकदम छिटो तौल कम गर्नाले शरीरलाई के–के नोक्सान हुन सक्छन् ?

आजकाल धेरैजना स्लिम र फिट देखिन चाहन्छन् । त्यसैले छिटो–छिटो तौल घटाउने विभिन्न उपाय अपनाउने क्रम पनि बढ्दो छ । सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न डाइट प्लान, फ्याट बर्न गर्ने सप्लिमेन्ट, क्र्यास डाइट र ‘डिटक्स’ विधिहरू निकै लोकप्रिय भइरहेका छन् । यी तरिकाले केही दिनमै धेरै तौल घटाउन सकिन्छ भन्ने दाबी गरिन्छ ।

तर स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार अत्यन्त छिटो तौल घटाउने प्रयासले शरीरमा गम्भीर नकारात्मक असर पार्न सक्छ । सामान्यतया सुरक्षित रूपमा तौल घटाउने दर हप्तामा करिब आधा केजीदेखि १ केजी मानिन्छ । यसभन्दा धेरै छिटो तौल घटाउँदा शरीरमा पोषणको कमी, मांसपेशीको ह्रास र अन्य स्वास्थ्य समस्या देखा पर्न सक्छन् ।यदि छिटो तौल घटाउने सोचमा हुनुहुन्छ भने, त्यसबाट हुने सम्भावित नोक्सानबारे पहिले बुझ्नु आवश्यक हुन्छ ।

१.पोषणको कमी

छिटो तौल घटाउने क्रममा धेरै मानिसहरूले अत्यन्त कम क्यालोरी भएको डाइट अपनाउँछन् । यस्तो डाइटमा प्रोटिन, भिटामिन, मिनरल्स र फाइबर पर्याप्त मात्रामा नहुन सक्छ । शरीरलाई आवश्यक पोषण नपुग्दा कमजोरी, थकान, चक्कर आउने, ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखिन सक्छन् ।

दीर्घकालीन रूपमा पोषणको कमी हुँदा कपाल झर्ने, छाला सुख्खा हुने, नङ कमजोर हुने र रोगसँग लड्ने क्षमता ‘इम्युनिटी’ पनि घट्न सक्छ । केही अवस्थामा आइरन, भिटामिन डी वा क्याल्सियमको कमीका कारण एनेमिया र हड्डी कमजोर हुने समस्या पनि देखिन सक्छ ।

२.मांसपेशी कमजोर हुने

शरीरको तौल घट्दा धेरैले बोसो मात्र घट्छ भन्ने सोच्छन् । तर वास्तविकतामा छिटो तौल घट्दा बोसोसँगै मांसपेशी पनि घट्न थाल्छ ।मांसपेशीले शरीरको मेटाबोलिज्मलाई सक्रिय राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । यदि शरीरले पर्याप्त प्रोटिन नपायो भने ऊर्जा प्राप्त गर्न मांसपेशीलाई नै तोड्न थाल्छ ।

यसका कारण शरीर कमजोर हुने, काम गर्ने शक्ति घट्ने र शारीरिक क्षमता कम हुने समस्या देखिन सक्छ । दीर्घकालमा यसले शरीरको बनावट पनि असन्तुलित बनाउन सक्छ ।

३.मेटाबोलिज्ममा खराब असर

छिटो तौल घटाउने क्रममा शरीरले आफूलाई ‘ऊर्जाको अभाव’ भएको अवस्थामा रहेको जस्तो महसुस गर्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा शरीरले ऊर्जा बचत गर्न मेटाबोलिज्मलाई ढिलो बनाउँछ ।

मेटाबोलिज्म ढिलो हुँदा शरीरले क्यालोरी कम खर्च गर्न थाल्छ । फलस्वरूप भविष्यमा तौल फेरि छिटो बढ्ने सम्भावना बढ्छ । यसलाई ‘यो–यो इफेक्ट’ पनि भनिन्छ, जसमा तौल घटेपछि पुनः झन् बढी बढ्ने समस्या देखिन्छ ।

४.मुटुका रोगहरूको जोखिम

अत्यन्त कम क्यालोरी भएको डाइट वा अचानक धेरै तौल घटाउँदा शरीरमा इलेक्ट्रोलाइट असन्तुलन हुन सक्छ । सोडियम, पोटासियम र म्याग्नेसियम जस्ता तत्वहरूको सन्तुलन बिग्रिँदा मुटुको धड्कनमा असर पर्न सक्छ ।

यसले हृदयको धड्कन अनियमित हुने, रक्तचाप अस्थिर हुने र थकान बढ्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ । गम्भीर अवस्थामा मुटुसम्बन्धी जटिलता पनि देखिन सक्छ ।

५.हार्मोनमा असन्तुलन

छिटो तौल घटाउँदा शरीरका विभिन्न हार्मोनहरूको सन्तुलन बिग्रिन सक्छ । विशेष गरी महिलाहरूमा मासिक धर्म अनियमित हुने वा बन्द हुने जस्ता समस्या देखा पर्न सक्छन् ।

हार्मोनल असन्तुलनले केवल शारीरिक स्वास्थ्य मात्र होइन, मानसिक अवस्थालाई पनि प्रभावित गर्न सक्छ । तनाव, चिडचिडेपन, मूड स्विङ, निद्रामा समस्या र थकान बढ्ने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन् ।

६.पाचन तन्त्रमा खराब असर

अचानक डाइट परिवर्तन गर्दा पाचन प्रणालीलाई अनुकूल हुन समय लाग्छ । अत्यन्त कम खाना खाने वा केही खाद्य पदार्थ पूर्ण रूपमा बन्द गर्दा कब्जियत, अपच, पेट फुल्ने वा पेट दुख्ने समस्या देखिन सक्छ ।

फाइबरको कमी, पर्याप्त पानी नपिउनु र असन्तुलित डाइटले यी समस्यालाई झन् बढाउन सक्छ । त्यसैले तौल घटाउने क्रममा फलफूल, तरकारी, साबुत अन्न र प्रशस्त पानी सेवन गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

७.पित्तथैलीमा पत्थरी बन्ने जोखिम

धेरै छिटो तौल घट्दा पित्तथैली (ग्यालब्ल्याडर) मा पत्थरी बन्ने जोखिम पनि बढ्न सक्छ । जब शरीरले बोसो छिटो–छिटो तोड्न थाल्छ, पित्तमा कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढ्न सक्छ । यसले पत्थरी बन्ने सम्भावना बढाउँछ ।

८.मानसिक स्वास्थ्यमा असर

कडा डाइट, अत्यधिक क्यालोरी नियन्त्रण र छिटो परिणामको दबाबले मानसिक तनाव पनि बढाउन सक्छ । यसले खानाप्रति अस्वस्थ सम्बन्ध सिर्जना गर्न सक्छ, जसका कारण अत्यधिक खानु वा खाना पूर्ण रूपमा छोड्ने जस्ता समस्या पनि देखिन सक्छन् ।

ध्यान दिनुपर्ने कुरा

छिटो तौल घटाउने उपायहरू छोटो समयका लागि आकर्षक देखिए पनि दीर्घकालीन रूपमा स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छन् । विशेषज्ञहरूका अनुसार सन्तुलित डाइट, नियमित व्यायाम, पर्याप्त निद्रा र स्वस्थ जीवनशैली अपनाएर बिस्तारै तौल घटाउनु सबैभन्दा सुरक्षित र प्रभावकारी तरिका हो ।

यदि तौल घटाउने योजना बनाइरहनुभएको छ भने पोषणविद् वा चिकित्सकको सल्लाह लिएर वैज्ञानिक तरिकाले अघि बढ्नु उत्तम हुन्छ । यसरी घटाइएको तौल दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ हुन्छ र शरीर पनि स्वस्थ रहन्छ ।