सन् २०२६ को विश्वकप अहिलेसम्मकै सबैभन्दा प्रदूषणकारी प्रतियोगिता बन्न सक्ने चेतावनी

२२ जेठ, काठमाडौं । अबको केही दिनमा अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोमा सुरु हुने २०२६ फिफा विश्वकप फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा धेरै प्रदूषण फैलाउने प्रतियोगिता बन्न सक्ने चेतावनी एक नयाँ प्रतिवेदनले दिएको छ ।

‘फिफाज क्लाइमेट ब्लाइन्ड स्पट’ नामक प्रतिवेदनले प्रतियोगिताको विस्तारित स्वरूप, विशाल भौगोलिक फैलावट र हवाई यात्रामाथिको अत्यधिक निर्भरताले वातावरणीय असर उल्लेखनीय रूपमा बढाउने जनाएको छ ।

न्यू वेदर इन्स्चिट्युटले तयार पारेको उक्त अध्ययनअनुसार २०२६ विश्वकपबाट कम्तीमा ९० लाख टन कार्बन डाइअक्साइड बराबरको हरितगृह ग्यास उत्सर्जन हुनेछ । यो २०१० देखि २०२२ सम्म भएका विश्वकपहरूको औसत ४७ लाख टन उत्सर्जनभन्दा झन्डै दोब्बर हो ।

प्रतिवेदनले केही सम्भावित अवस्थाहरूमा यो संख्या १ करोड ५० लाख टन सम्म पुग्न सक्ने उल्लेख गरेको छ, जसले यसलाई खेलकुद इतिहासकै सबैभन्दा प्रदूषणकारी प्रतियोगितामध्ये एक बनाउन सक्छ ।

टोली र खेल बढ्दा उत्सर्जन पनि बढ्ने

यसपटक विश्वकपमा ४८ टोली सहभागी हुनेछन् भने १०४ खेल खेलाइनेछ । यो अघिल्ला संस्करणहरूको तुलनामा ६३ प्रतिशत बढी हो ।

अध्ययनका अनुसार टोली, समर्थक र सञ्चारकर्मीको संख्या बढेसँगै यात्रा तथा पूर्वाधारमाथिको दबाब पनि बढ्नेछ । विशेषगरी हवाई यात्रा विश्वकपको सबैभन्दा ठूलो प्रदूषण स्रोत बन्ने प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ ।

२०२६ विश्वकपका खेलहरू उत्तर अमेरिकाका १६ शहरमा आयोजना हुनेछन् । यी शहरहरू एकअर्काबाट हजारौं किलोमिटर टाढा छन्, जसका कारण टोली, पत्रकार र लाखौं समर्थकले मुख्य रूपमा हवाई यात्रा गर्नुपर्नेछ ।

प्रतिवेदनले हवाई यात्राबाट मात्रै ७७ लाख टनभन्दा बढी कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन हुने अनुमान गरेको छ, जुन कुल उत्सर्जनको अधिकांश हिस्सा हो । यसबाहेक, उडानसँग सम्बन्धित उत्सर्जन अघिल्ला विश्वकपहरूको तुलनामा १६० प्रतिशतदेखि ३२५ प्रतिशतसम्म बढ्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ ।

प्रतिवेदनले नयाँ स्टेडियमहरू व्यापक रूपमा निर्माण गर्न नपर्ने भएकाले केही असर कम भए पनि वास्तविक समस्या प्रतियोगिताको संरचनामै रहेको जनाएको छ ।

विश्वकप झन् ठूलो, झन् अन्तर्राष्ट्रिय र लामो दूरीको यात्रामा झन् निर्भर बन्दै गएको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ । साथै, युरोप वा एसियामा जस्तो उत्तर अमेरिकामा व्यापक हाई-स्पिड रेल सञ्जाल नभएकाले वातावरणमैत्री यातायातको विकल्प सीमित रहेको उल्लेख गरिएको छ ।

प्रतिवेदनका लेखकहरूले फिफामाथि वातावरणीय संकटप्रति ‘अन्धो दृष्टिकोण’ (ब्लाइन्ड स्पट) अपनाएको आरोप लगाएका छन्।

उनीहरूका अनुसार फिफाले दिगोपनाका प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि प्रतियोगिता विस्तार गर्ने र टाढाटाढा रहेका शहरहरूलाई आयोजक बनाउने जस्ता निर्णयले ती प्रतिबद्धतासँग मेल खाँदैनन् ।

प्रतिवेदनले २०२६ विश्वकपले जलवायु संकट न्यूनीकरणमा सहयोग गर्नुको सट्टा त्यसलाई थप गम्भीर बनाउन सक्ने चेतावनीसमेत दिएको छ ।

फिफाको प्रतिक्रिया

यता फिफाले भने २०२६ विश्वकपसँगै वातावरणीय प्रभाव कम गर्ने र आयोजक शहरहरूमा ‘सकारात्मक विरासत’ छोड्ने उद्देश्यसहित दिगोपना रणनीति लागू गरिने जनाएको छ ।

फिफाका अनुसार स्टेडियम र अस्थायी संरचनाहरूमा दिगो निर्माण मापदण्ड अपनाइने, सार्वजनिक यातायातको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरिने तथा फोहोर, ऊर्जा खपत र उत्सर्जन घटाउने प्रयास गरिनेछ । फिफाले आयोजक शहरहरूले दीर्घकालीन जलवायु कार्यक्रम लागू गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने दाबी गरेको छ ।

तर साइन्टिस्ट्स फर ग्लोबल रेस्पोन्सिबिलिटी, इन्भाइरोभेन्टल डिफेन्स फन्ड र द स्पोर्ट फर क्लाइमेट एक्सन नेटवर्कको सहकार्यमा तयार गरिएको प्रतिवेदनले यी उपायहरूले प्रतियोगिताको संरचनागत वातावरणीय प्रभावलाई पर्याप्त रूपमा कम गर्न नसक्ने जनाएको छ ।