वीर अस्पतालको टोमोथेरापी मेसिन मर्मतपछि पुनः सञ्चालन

९ चैत, काठमाडौं । वीर अस्पतालमा टोमोथेरापी मेसिन मर्मत भएपछि पुनः सञ्चालनमा आएको छ । नेपालमै एक मात्र रहेको अत्याधुनिक मेसिन बिग्रिएपछि गरिब तथा न्यून आय भएका बिरामी सबैभन्दा बढी मारमा परेका थिए ।

अस्पतालले मर्मत गरी दुई साता अगाडिदेखि सेवा सञ्चालनमा ल्याएको हो । चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. भुपेन्द्र बस्नेतले टोमोथेरापी मेसिनमा आएको प्राविधिक समस्याका कारण केही समय सेवा अवरुद्ध भए पनि अहिले पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको बताए ।

यसपटक मेसिनको पोजिसन मिलाउने (एलाइन्मेन्ट) प्रणालीमा समस्या आएपछि आवश्यक पार्ट्स अमेरिकाबाट मगाउनुपरेको र इन्जिनियर भारतको मुम्बईबाट बोलाउनुपरेका कारण मर्मतमा ढिलाइ भएको बस्नेतको भनाइ छ ।

‘टेमोथेरापीमा मुख्य समस्या बिरामीलाई राख्ने पोजिसन र रेडिएसन जाने बिन्दुबीचको मिलान नमिल्दा आएको रहेछ,’ डा. बस्नेतले भने, ‘क्यान्सर सेलमा ठीक रूपमा रेडिएसन पुर्‍याउन बिरामीको पोजिसन मिलेको हुनुपर्छ । त्यही प्रणाली बिग्रिएको थियो ।’

हाल भने टेमोथेरापीबाट दैनिक १० देखि १५ जना बिरामीले सेवा लिइरहेका छन् । पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्दा दैनिक १५ देखि २० जनासम्म बिरामीलाई उपचार दिन सकिने डा. बस्नेत बताउँछन् ।

चिकित्सकका अनुसार टोमोथेरापी मेसिनले बिरामीको शरीरमा फैलिएका क्यान्सरका सेलहरु नष्ट गर्छ । टोमोथेरापीले क्यान्सरग्रस्त कोषमा मात्रै विकिरण दिने भएकाले क्यान्सर भएको भागको वरिपरिका स्वस्थ कोषमा विकिरणको प्रभाव पर्दैन ।

यसले हजारौं स–साना विकिरण प्रयोग गर्ने हुँदा जति मात्रा आवश्यक छ त्यति मात्र र जस्तोसुकै कोणबाट पनि रेडियसन दिएर उपचार गर्न सम्भव बनाउँछ ।

अंकोलोजी विभागका प्रमुख तथा वरिष्ठ क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. विवेक आचार्यका अनुसार क्यान्सरको कोष गुणात्मक रूपमा तीव्र गतिमा फैलिने भएकाले त्यसलाई रोक्न रेडिएसन थेरापी अत्यावश्यक मानिन्छ । यो थेरापीले क्यान्सर कोषलाई मार्ने र अन्य अंगमा फैलन नदिने काम गर्छ । प्रारम्भिक चरणदेखि गम्भीर अवस्थामा पुगिसकेका क्यान्सरका बिरामीहरूलाई थप हानि हुन नदिन पनि रेडिएसन थेरापी अपरिहार्य हुन्छ ।

ट्युमरको आकार, प्रकार र स्थानका आधारमा चिकित्सकले रेडिएसन थेरापीको मात्रा र पटक निर्धारण गर्छ । औषधिको डोज जस्तै यसको पनि निश्चित मात्रा हुन्छ र यो निर्णय सीटी स्क्यान रिपोर्टका आधारमा लिइन्छ । चिकित्सकको योजनाअनुसार समयमै र सही ढंगले थेरापी नलिँदा क्यान्सर बल्झिने उच्च जोखिम रहन्छ ।

डा. बस्नेतका अनुसार टोमोथेरापीबाट उपचार सुरु गर्नु अघि बिरामीको विस्तृत योजना (प्लानिङ) गर्नुपर्ने हुन्छ ।

बिरामीलाई सिधै रेडिएसन दिने हुँदैन । पहिले सिटी सिमुलेटरमार्फत स्क्यान गरेर क्यान्सर भएको स्थान, डोज र विधि निर्धारण गरिन्छ । त्यसपछि मात्रै उपचार सुरु हुन्छ ।

डा. बस्नेतका अनुसार टोमोथेरापी क्यान्सर उपचारको अत्याधुनिक रेडिएसन प्रविधि हो । क्यान्सर उपचारमा सामान्यतया शल्यक्रिया, केमोथेरापी र रेडिएसन गरी तीन विधि प्रयोग हुने भए पनि यो प्रविधि रेडिएसनमार्फत क्यान्सर सेललाई नष्ट गर्ने विधिमा आधारित छ ।

‘टोमोथेरापीले मेसिनले क्यान्सर भएको भागलाई पहिचान गरी त्यही भागमा मात्र रेडिएसन दिन गर्छ,’ डा. बस्नेतले भने, ‘यसले क्यान्सर सेललाई मात्र नष्ट गर्छ । वरिपरिका स्वस्थ कोषहरूमा क्षति कम हुन्छ ।’

यो पनि पढ्नुहोस

तीन हप्तादेखि वीरको रेडिएसन थेरापी सेवा ठप्प, रुँदै फर्किन्छन् बिरामी

सरकारी तथ्यांक अनुसार नेपालमा वार्षिक ३० हजार जना क्यान्सरका नयाँ बिरामी थपिन्छन् । टोमोथेरापी मेसिन मस्तिष्क क्यान्सर र सामान्य ब्रेन ट्युमर, टाउको, घाँटी र मुखको क्यान्सर, स्तन क्यान्सर, फोक्सोको क्यान्सर, छालामा हुने क्यान्सरहरू, प्रोस्टेट क्यान्सर, भोजन नली र पाचन प्रणालीका क्यान्सर, सर्भाइकल, ओभ्यारियन, भेजिनल तथा भल्भ र गर्भाशय लगायतका क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

वीर अस्पतालमा टोमोथेरापीको पूरै कोर्स डेढ लाख रुपैयाँमा हुन्छ भने भारतमा त्यही उपचार गर्न ५ लाखभन्दा बढी लाग्छ । निजी अस्पतालमा पनि कम्तीमा ३ लाख रुपैयाँ लाग्ने गर्छ ।