Comments Add Comment

साहित्य

List Grid
काठमाडौंमा चीन र दक्षिण एसिया साहित्य सम्मेलन हुँदै

२७ असोज, काठमाडौं । चीन र दक्षिण एसियाका स्रष्टाहरू काठमाडौँमा भेला हुने भएका छन् । चीन तथा दक्षिण एसिया लिटरेचर फोरमको संस्थापक सदस्य नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको आयोजनामा यही मंगलबार देखि कात्तिक ३ गतेसम्म प्रज्ञा भवनमा आयोजना हुने दोस्रो चीन-दक्षिण एसिया साहित्य सम्मेलनमा चीन र सार्क मुलुकका स्रष्टाहरू भेला हुन लागेका हुन् । सम्मेलनमा चीन, भारत, बंगलादेश, […]

नाटक वैजयन्ती : फहराउन बाँकी विजयध्वज

एक ‘राजकुमारी’ भव्य र ऐयास जीवन बाँचेकी छे । उसका इच्छा-चाहना, रुचि-सोख र आवश्यकताको पूर्ति गर्न परिवारका सदस्य उसको अगलबगलमा बसेका छन् । उसको कुनै पनि इच्छा र सो बमोजिमको आदेश भुइँमा खस्न पाउँदैन, सबै पूरा हुन्छन् । उसलाई माया र सम्मानको कुनै कमी हुँदैन । यो दृश्य हो- काठमाडौं, बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थियटरमा मञ्चन भइरहेको […]

राजन मुकारुङको ‘सिर्जनशील अराजकता’

२१ साउन, काठमाडौं । सत्ताको स्वाद कस्तो हुन्छ ? मदन पुरस्कार बिजेता राजन मुकारुङलाई अहिलेसम्म थाहा छैन । जुन दिन उनी सत्ताको ललिपपमा लिप्त हुन्छन्, त्यतिबेला लेखक राजन मुकारुङको पहिचान सकिन्छ । किनकि, अहिलेसम्मको उनको मानक हो – ‘एन्टी गभर्मेन्ट’ । राजन सत्ताको आलोचना गर्दै हुर्किए । सत्ताको खेदो खन्दै शिक्षकबाट लेखक बने । दरबारमाथि […]

‘मैले मोहन कोइराला रचना छापिनँ’

उमेरका हिसाबले ८४ वर्षमा हिँडिरहेका नगेन्द्रराज शर्माले यो साता आफ्नो सम्पादनमा प्रकाशन भइरहेको साहित्यिक पत्रिका ‘अभिव्यक्ति’ को दुई सयौं अङ्क प्रकाशन गरे । एक्लो व्यक्तिको प्रयासमा निरन्तर साहित्यिक पत्रिका चलाउनु आफैंमा दुस्साहसपूर्ण काम हो । नेपाली साहित्य र साहित्यकारका विषयमा मिहिन जानकारी राख्ने व्यक्तिमा पनि शर्मा चिनिन्छन् । समालोचक वासुदेव त्रिपाठीका अनुसार सबै अङ्कमा स्तरीय […]

साहित्यिक नाका काँकरभिट्टामा के छ ?

नेपालको पूर्वी सीमा काँकरभिट्टा पूर्वोत्तर भारत आउ–जाउ मात्र होइन, नेपाली उत्पादन बंगलादेशसम्म निर्यात गर्ने प्रमुख भन्सार नाका पनि हो । भारतसँग जोडिएका अन्य सीमा नाकामा झैं यहाँ आपराधिक गतिविधिको खवर उति सुन्न पाइँदैन । नाका सफा र व्यवस्थित पनि छ । तीनतिर चियाबगान र एकातिर नाका भएका कारण सानो क्षेत्रफलमा खुम्चिनु यो सहरको बाध्यता हो […]

युएईमा नेपाली साहित्यलाई डोर्‍याउनेहरु

युएई / साहित्य सामाजिक यथार्थ जीवनलाई बोध गराउने कुनै भाषाको शास्त्र समूह हो भन्ने गरिन्छ । साहित्यरुपी शब्हरुले जीवनलाई अझ सुन्दर बनाउने तर्क साहित्यकारको हुन्छ । मानवीय जीवनमा रंग भर्ने नेपाली शब्दकलाको यात्रा यूएईमा सन् २००० पछि मात्रै संगठित भएको इतिहास छ । जानकारहरुका अनुसार उक्त समययता साहित्यिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा नेपाली समुदायको उपस्थिति देखिन थालेको […]

‘बर्षौं तेल र दुबोले बाटो छेकें, तर यमराजले….’

२४ कात्तिक, काठमाडौं ।  मदन पुरस्कार विजेता नीलम कार्की निहारिकाले तिहारमा भाइटीका लगाइनन् । सबैजसो हिन्दु नेपाली नारीले भाइटीकालाई उत्साहका साथ मनाइरहँदा उनी अमेरिकामा कृष्ण धरावासीको उपन्यास ‘शरणार्थी’ तेस्रोपटक पढिरहेकी थिइन् । कार्कीलाई दिदी वा बहिनीका रुपमा स्नेह र प्रेम गर्ने धेरै भए पनि यसपटक पनि उनले सबैबाट आफूलाई छलेरै छाडिन् । उनले तिहार छल्न […]

लुगा लगाएर विरोध गर्दा नसुनेपछि नफुकालेर के गर्नु !

९ भदाै, काठमाडौं । नेपालका सबैजसो लेखक कुनै न कुनै समूहको फेरो समाएका कारण कुनै ‘व्यवस्था’ प्रति तीखो कलम चलाउन सक्दैनन् । तर, साहित्यकार खग्रेन्द्र संग्रौला नेपाली समाजका यस्ता मिथक हुन्, जसले सधैं अन्याय र विभेदविरुद्ध कलम चलाए । व्यक्तिको हिसाब गर्ने हो भने सम्भवतः कलम चलाएर सत्ताधारी र उनीहरुका आसेपासेको धेरै गाली खाने र […]

‘माफ गर्नुहोला, विवाहका लागि कुनै स्पेस छैन’

सरस्वती प्रतीक्षा सेलिब्रटी लेखिका हुन् । कविता कृति ‘यद्यपि प्रश्नहरु’, ‘बिम्बहरुको कठघरा’ र  ‘बागी सारङ्गी’मार्फत विद्रोही चेत पस्केकी सरस्वती प्रतीक्षा फुटकर लेख लेखेर पनि चर्चामा आउँछिन् । सामाजिक सञ्जालमा समाजका बेथितिमाथि बहस गर्न रुचाउने सरस्वतीको हालै प्रकाशित कृति ‘नथिया’बाट उनले प्रशस्त शुभचिन्तक कमाएकी छन् । यद्यपि सरस्वतीका विषयमा विभिन्न टीकाटिप्पणी भइरहन्छन् । यी सबैलाई समेटेर […]

कचकच एण्ड थकथक

‘हाई ! आइ एम नमी’, पातली खालकी एउटीले भनी । ‘हेलो ! आइ एम भाव’, कालीकाली हिस्सी परेकी अर्की त्यस्तैले भनी । होटल मनास्लुमा दुई दिनलाई घुमाउनुपर्ने इन्डियन मूलका दुई केटीहरु छन् भनेर भेट्नुअघि नै मलाई जानकारी दिइएको थियो । झट्ट हेर्दा टिनएजर जस्ता देखिने ती केटीहरुलाई मैले भनें, ‘तिमीहरु मैले सोचेभन्दा निकै जवान रहेछौं […]

प्रिय पाँच: कविताले दिएको कम्पन

‘वैरागी काइँलाका कविताहरु’ – वैरागी काइँला यो कविताकृति मैले स्कूले जीवनमै पढ्ने अवसर प्राप्त गरें । ‘महेन्द्रमाला’ मा हालिएका छन्द, झ्याउरे र सरल गीति कविताहरुमा डुबेको मलाई यस कृतिले कविताबारे मेरो बुझाइको भेजालाई विस्तारित गर्‍यो या भनूँ खल्बल्याइदियो । यस्तो गाह्रो पनि कविता हुन्छ भन्दा नेपाली पढाउने सरले भन्नुहुन्थ्यो- ‘आयामेली कवि हुन् वैरागी काइँला । […]

कविताः मालिक

मालिक यसपालि तिमीले दिएको तलबले श्रीमतीको लागि हातमा बाला बैंनीको लागि गलामा सिक्री स्कुल जाने भतिजको लागि झोला टुकुटुकु हिँड्ने भतिजीको लागि राम्रो नाना किन्दिएँ । तर अझैं पनि बांकी नै छ किन्न श्रीमतीको लापग सपनाको घर दाइलाई लखपति बन्ने महत्त्वकांक्षा आमाको लागि पुरानो खुशी बाबाको लागि एक झोला बलवान खैंनी मेरो लागि एक जोर […]

कल्लीः उपन्यास अंश- आइमाई हुनुको अर्थ खुल्यो !

बिहे गरेको ठ्याक्कै नौ वर्ष आठ महिना भएछ…। घाम डाँडामुन्तिर डुब्नुअघि नै घरका थुप्रै काम सक्ने हतारो थियो कल्लीलाई । “ए बा काँ छौ ?” बाहिरबाट कसैले बोलायो । बा निस्किए आँगनमा । “लौ डिल्लु तँ ?” बाहिर बाको खुसी मिसिएको स्वर सुनियो । कल्लीले भित्रैबाट नियाली । भर्खरै आएको नौजवानले घुँडा टेकेर बाको गोडामा […]

अनुवाद साहित्य: क्रिसमसको उपहार (कथा)

एक डलर र सतासी सेन्ट । त्यत्ति थियो । डेलाले यो धन एक-एक सेन्ट गर्दै बचाएकी थिई । चामल-दाल किन्दा, तरकारी किन्दा, मासु किन्दा पसलेहरुसँग मोलतोल गरेर यो पैसा बचाएकी थिई । उसले यो पैसा तीन पल्ट गनी । एक डलर र सतासी सेन्ट । भोलिपल्ट क्रिसमस थियो । सानो मैलो सोफामा थचक्क बसेर रुनु […]

गजब निबन्ध: कहाँ गए ती दिनहरु ?

यसबेला म सोच्दै छु- कहिलेसम्म नेपाल अधिराज्यमा सङ्गीतकला प्रस्थापित भइसक्ला ? अझ पचास वर्ष लाग्ला कि ! म स्वयम् आफूलाई यस प्रश्नको जवाफ दिन सकिरहेको छैन र सोच्दै छु- अहँ हामी कहाँ र कुन स्थानमा छौं ? विग एक दशकभित्रै संसारमा कत्रो हेरफेर भइसक्यो, हामीकहाँ नै कत्रो परिवर्तन आइसक्यो । भनौं न, आज जन्मेको बालक […]

कथा: ढोका अगाडिको रातो चप्पल

कलेज जान हतारहतार कोठाबाट तल झरेँ । अन्तिम तलाको ढोका अगाडि एक जोर लेडिज चप्पल थियो, रातो रङको । ती चप्पल देखेपछि मलाई अड्कल लाउन गाह्रो भएन, लिम्बूनी आन्टी सरेर खाली भएको त्यो कोठामा कुनै स्त्री आएकी छिन् । भित्रबाट ठूलो आवाजमा मीठो गीत बजिरहेको थियो र गीत सँगसँगै स्त्रीको सुरिलो स्वर पनि आइरहेको थियो […]

भानुभक्तलाई किन सम्झिने ?

साहित्य दुई किसिमले लेखिन्छ । एउटा युटोपिया हेराइ अर्थात् भोलिको कल्पना गरेर, अर्को हिजोको सम्झना गरेर । साहित्यमा कल्पनाशीलता हुन्छ । तर, मैले कविता लेख्दा स्वैरकल्पनामा पुगे पनि त्यसको आधार यथार्थ नै हुन्छ । भानुभक्त आजका दिनमा भए कस्तो हुन्थ्यो होला भनेर मैले कहिल्यै कल्पना गरिनँ । दृष्टिदोष भयो । भानु थिए भने के गर्थे, […]

अनुवाद साहित्यमा महाकविको योगदानबारे चर्चा

काठमाडौं । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको मौलिक सिर्जनामा जति योगदान छ, अनुवाद साहित्यमा त्योभन्दा कम योगदान नरहेको चर्चा गरिन्छ । बुधबार राजधानीमा आयोजित विचार गोष्ठीका वक्ताहरुले महाकविको ओझेल परेको त्यही पाटोको चर्चा गरे । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठान, अनुवाद विभागद्वारा आयोजित गोष्ठीमा संस्कृतिविद् सत्यमोहन जोशीले नेपाली भाषा–साहित्यलाई अङ्ग्रेजी भाषामा अनुवाद गरेर महाकवि देवकोटाले महत्वपूर्ण कार्य गरेको बताए । […]

लेखक सङ्घका अध्यक्ष र महासचिव कोरिया प्रस्थान

काठमाडौं । नेपाली लेखक सङ्घका अध्यक्ष तथा कवि श्रवण मुकारुङ र महासचिव रत्नमणि नेपाल दक्षिण कोरियामा हुने साहित्यिक तथा सांस्कृतिक सम्मेलनमा भाग लिन त्यसतर्फ प्रस्थान गरेका छन् । कोरियाको साहित्यिक तथा सांस्कृतिक संस्था युरासिया कल्चरल फोरमको निमन्त्रणामा जुलाई १५ देखि १७ सम्म सोलमा आयोजना हुने सम्मेलनमा मुकारुङ र नेपाल सहभागी हुनेछन् । सम्मेलनमा नेपाल र […]

दार्जीलिङ-सिक्किममा आदिकविको सम्मान, हामी के गर्दै छौं ?

दार्जीलिङ घुम्न जाने सबैले एउटा सुझाव सुनेकै हुन्छन्, ‘चौरास्ता नघुमी दार्जीलिङ घुमिन्न ।’ तीन वर्षअघिको दार्जीलिङको यात्रामा पनि यो सुनियो । शैक्षिक भ्रमणका क्रममा पशुपतिनगर हुँदै राति ८ बजेतिर दार्जीलिङको बसपार्क पुगियो । होटलमा सामान थन्क्याएर १० बजेतिर पैदल टहलिँदै उही चौरास्तामा पुग्यौं । सुरुमा त चौरास्ता भनेको एउटा चौबाटो होला भन्ने सोच्यौं । त्यो […]

कथा: पाण्डुलिपि

१) अज्ञात लेखक त्यो कुनै आदिवासी-मौसम थियो सायद… एउटा आत्मकथाको पाण्डुलिपि मैले रहस्यमय तरिकाले हराएको थिएँ । एक वृद्ध लेखकका निम्ति त्यो एक अकल्पनीय व्यथा, चोट हुनुपर्छ । तर, मेरो कुरा भने अलि बेग्लै प्रकारको थियो – आफूले दुःख/मिहिनेतसाथ सिर्जना गरेको नवीन कृति हराएकोमा भन्दा मलाई आफ्नो ALZEIMER (अल्जाइमर) रोगप्रति बढी नै दु:ख लागेको थियो । […]