Comments Add Comment

साहित्य

List Grid
‘पुष्पलालसँग आजका नेताहरूको तुलना हुनै सक्दैन’

खरो र प्रष्ट वक्ता रेशम विरहीका पछिल्लो आठ महीनायता दुई पुस्तक प्रकाशित भए । गत मंसीरमा प्रकाशित ‘सत्ता र स्वप्नदोष’ निबन्धसंग्रह र वैशाखमा आएको ‘सातौं बादशाहको रातो कोट’ (लामो कविता) दुवैले राजनीतिक विसंगतिलाई निशाना बनाएका छन् । यसअघि विरहीका एक उपन्यास, एक निबन्ध संग्रह र कविताका ६ थान संग्रह प्रकाशित छन् । साहित्यसँगै उनी पाँच […]

खोंचको त्यो कुवा बन्यो कि बनेन होला जीवन ?

उर्लिएको त्यो छाल, अन्ततः आफ्नो गन्तव्यमा पुग्ला कि नपुग्ला ? विशाल त्यसको परकम्प निश्चित समय र स्थानमा पुग्दा त्यसको ओझिलो किन समान बन्न नसक्ला ? त्यो यात्रा निश्चित गन्तव्यमा नपुगी सेलाए झैं सजीवताको त्यो सोच पनि विस्तारै धुमिल हुने रहेछ । समयको दासत्वमा फुलेको फुल ओइलाए झैं केशहरू निरन्तर झर्ने कुरा नै सत्य रहेछ । […]

सुगम डोल्पा

दुनैको मनोरम दृश्य । भेरी नदीको छालले छोएपछि चिसो महसुस भयो । डाँडातिर नजर डुलाएँ । नीलो आकाश चुमेका आँखाले खैरो पाखामा लडीबुडी खेल्दै तल आइरहेको घामलाई पछ्याएँ । नदेखे जाती हुन्थ्यो; देखेपछि चाहियो भनेझैं घाम देखेपछि मन कुँडियो । नदीको पानी मुहारमा छल्किँदा छाला नै जम्यो । बाक्लो छाला भएका हात पनि बाउँडिएझैं भए […]

साहित्य, प्राध्यापन र राजनीतिका त्रिवेणी

१४ भदौ, काठमाडौं । २०७६ फागुनमा आनन्ददेव भट्टलाई ‘सार्वजनिक राष्ट्रिय अभिनन्दन’ गरियो । ८० भन्दा बढी संघ-संस्थाले त्यो संयुक्त समारोह आयोजना गर्दा भट्ट निकै अस्वस्थ्य थिए । उनलाई बिर्सने रोग (अल्जाइमर्स)ले च्याप्दै लगेको थियो । सम्मानित बौद्धिक व्यक्तित्व भट्ट स्वास्थ्यले साथ दिँदासम्म अग्रज, समकालीन र अनुज पुस्तासँग निरन्तर संवादमा हुन्थे । प्रगतिशील खेमाका साहित्यिक गोष्ठी–सम्मेलनमा […]

यमराजको गिरफ्तारी

झिसमिसे बिहानीको समय थियो । आकाशमा बादलको नामनिशाना थिएन । रूखको डालीमा बास बसेका चराहरू दिन बौरिएकोमा अल्हादित थिए । पक्षीहरू सूर्योदयको मनोरम पलको प्रतीक्षामा थिए । उत्तर दिशा हुँदै आएको एउटा हल्कारा चरा साथीहरू बास बसेकै स्थानमा ओर्लियो । ऊसँग केही सूचना थियो । आफूले पाएको सूचना उसले साथीहरूलाई सुनायो । हल्कारा चराले महत्त्वपूर्ण […]

सुस्ताएको हास्यव्यंग्य साहित्य

७ भदौ, काठमाडौं । व्यंग्यकार चट्याङमास्टर (कृष्णमुरारी गौतम) भन्छन्, ‘मानिसहरू अहिले संवेदनहीन छन् । यसैले हास्यव्यंग्य साहित्यमा उनीहरू रमाउन सकेका छैनन् ।’ उनको तर्क छ, सत्र हजार मान्छे मरेको भयंकर खबर पनि नेपाली समाजलाई सामान्य लाग्न थालेको छ । यस्तो अवस्थामा व्यंग्य साहित्यले मानिसहरूको हृदय छुन सकेको छैन । अखबारी व्यंग्य लेखनका चोटिला स्रष्टा हुन् […]

‘हात नसमाऊ, खुट्टा छोऊ !’

आइतबार बिहानै अचानक मुन्टो बटारियो- बायाँतिर । अफगानिस्तानमा दक्षिणपन्थी कट्टरपन्थीले सत्ता कब्जा गरे । संसारभरि दक्षिणपन्थी हावा चलिरहेकै छ । तर मेरो टाउको बायाँतिर मोडियो । अचम्म भयो । अंग्रेजीमा एउटा भनाइ छ – ह्वेन नथिङ गोज राइट, गो लेफ्ट । मलाई लाग्छ- पछिल्लो समय मेरो जीवनमा सबैकुरा ठीकै भइरहेको छ । तर अचानक टाउको […]

नियतिले लखेटेको मान्छे

अफिस पुग्ने हतारो थियो । मोटरसाइकलमा बेतोडले दौडिरहेको थिएँ । सैंतीस सन्ताउन्न…! सैंतीस सन्ताउन्न…! जोडसँग चिच्याउँदै ऊ मतिर दौडिंदै आयो । एकैसाथ दुईवटा चुनौती आइलागे । आफू जोगिने र सकेसम्म उसलाई पनि जोगाउने । जोडसँग ब्रेक तानें । सौभाग्यवश हामी दुवै जोगियौं । रोकिइसक्दा उसले मलाई झ्याप्प समात्यो । म अत्तालिएँ । ‘धेरै दिनदेखि खोजिरहेको […]

‘त्रेतायुगमा झैं आज पनि नारीले अग्निपरीक्षा दिनुपरेको छ’

नीलम कार्की निहारिकाको नयाँ उपन्यास ‘द्रौपदी अवशेष’ यही साता प्रकाशन भएको छ । बहुपति प्रथामाथि केन्द्रित यस उपन्यासले इतिहास र वर्तमानको पुल बनेर कथा भनेको छ । मदन पुरस्कार तथा पद्मश्री पुरस्कारबाट सम्मानित निहारिका अमेरिका बसेर साहित्य लेख्दै आएकी स्रष्टा हुन् । कोरोनाकालको समयमा लेखिएको यो उपन्यास अनुसन्धानमा आधारित रहेको लेखकको दाबी छ । यद्यपि […]

धनकुटाका धरोहर खगेन्द्र प्रधानाङ्ग

२०३८ सालमा पहिलोपल्ट धनकुटा पुग्दा त्यहाँ गएपछि भेट्ने सूचीमा यौटा मात्र टड्कारो नाम थियो, खगेन्द्र प्रधानाङ्ग, तल्लो कोप्चे । तल्लो कोप्चे नाम मलाई कण्ठस्थ यसकारण थियो कि, त्यो ठेगाना साहित्यिक साथी अशेष मल्लले आफ्ना रचना प्रकाशित गर्दा लेख्ने गर्थे । त्यसैले त्यो ठाउँ नपुगे पनि कण्ठस्थ थियो र चिरपरिचित जत्तिकै । खगेन्द्र प्रधानाङ्ग अरु कोही […]

जब नयनराजको ‘जियरा’मा आगो लाग्यो

आफ्नो चौथो कथासंग्रह ‘जियरा’बारे कुराकानीको शुरूमै नयनराज पाण्डेले भने, ‘पुस्तक संख्या जति बढ्दै जान्छ, उति चुनौतीले पेल्दोरहेछ !’ यसो त नयनराजले आफूलाई मधेशी जनजीवनका कथामा अब्बल प्रमाणित गरिसकेका छन् । ‘उलार’, ‘लू’, ‘निदाएँ जगदम्बा’ जस्ता आख्यानका यी सर्जकले सातौं उपन्यास ‘सल्लीपिर’मा भने पूर्णतः हिमाली जनजीवनको कथा उतारेका छन् । सल्लीपिरमा विषयवस्तुप्रति न्याय नगरेको आलोचना पनि […]

बाबुरामले प्रचण्डसँग ‘सम्बन्धविच्छेद’ गर्दा खुशी थिइन् हिसिला

१६ असार, काठमाडौं । २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधानको घोषणालगत्तै बाबुराम भट्टराईले माओवादी छाड्ने घोषणा गरे । बाबुरामले पार्टी र तत्कालीन संविधानसभा सदस्य दुवैबाट राजीनामा दिएका बेला हिसिला यमी भने रूसको भ्रमणमा थिइन् । प्रचण्डको साथ छाडेको कुरा बाबुरामले टेलिफोन मार्फत पत्नी एवं माओवादी नेतृ हिसिला यमीलाई जानकारी दिए । बाबुरामले प्रचण्डसँग राजनीतिक ‘सम्बन्धविच्छेद’ […]

नयनराज पाण्डेको नयाँ कृति जियरा सार्वजनिक

३१ जेठ, काठमाडौं । लेखक नयनराज पाण्डेको कथासंग्रह ‘जियरा’ सोमबारदेखि बजारमा आएको छ । यस सङ्ग्रहमा पाण्डेले पछिल्लो समय लेखेका १३ ओटा लामा कथा समावेश छन् । लेखक पाण्डेले यो संग्रहमा पाठकको प्रतिक्रिया जान्न आतुर रहेको बताए । ‘मैले एउटै पात्रका बहुल रूप, एउटै कथामा बहुल कथानक र बहुल परिवेश अनि कथामा यथार्थ र मिथकको […]

स्मृतिमा जगदीश घिमिरे : निर्भीक कलम

कतिपय साहित्यकार सानै उमेरदेखि अझ भनौं बाल्यकालदेखि नै साहित्यमा लागेका हुन्छन् भने कतिपय आफ्नो सक्रिय जीवनको उत्तराद्र्धमा मात्र कलम चलाएर नामी भएका उदाहरण छन् । कतिपय साहित्यकार यौवनकालमा निकै जोश र जाँगरले लागेर नाम उँचो बन्दै गर्दा साहित्यिक सक्रियताबाट विश्राम लिन्छन् र पुनः उत्तरार्द्धमा साहित्यमा फर्केर शिखरमा पुग्छन् । नेपाली साहित्यको सन्दर्भमा जगदीश घिमिरेले पनि […]

साहित्यकार डा. वानीरा गिरिको निधन

१० जेठ, काठमाडौं । साहित्यकार डा. वानीरा गिरिको ७५ वर्षको उमेरमा आइतबार राति निधन भएको छ । हृदयघातका कारण काठमाडौंको बानेश्वरस्थित सिभिल अस्पतालमा आइतकबार राति १० बजे गिरिको निधन भएको परिवारिक स्रोतले जानकारी दिएको छ । गिरि तीन वर्षदेखि अल्जाइमर्सबाट पीडित थिइन् । उनी नेपाली साहित्यमा विद्यावारिधि गर्ने पहिलो महिला हुन् । डा. गिरिका ‘एउटा […]

राजु अधिकारीको ‘आखिर रोज्ने के ?’ लोकार्पण

८ वैशाख, काठमाडौं । योग विज्ञान तथा जीवनशैली प्रशिक्षक डा. राजु अधिकारीको नयाँ कृति ‘आखिर रोज्ने के ?’ लोकार्पण गरिएको छ । कोभिड–१९ को बढ्दो दोस्रो लहरका कारण पुस्तक टेलिभिजन प्रसारणमार्फत लोकार्पण गरिएको हो । उद्यमी एवम् गैरआवासीय नेपाली संघका संस्थापक उपेन्द्र महतो र लेखकले मंगलबार संयुक्त रूपमा पुस्तक लोकार्पण गरे । टेलिभिजनमा पुस्तक लोकार्पणका […]

टेकनाथ दहालको उपन्यास ‘विवर्तन’ विमोचन

५ वैशाख, काठमाडौं । महाभारतको पात्र पृथा (कुन्ती) लाई मुख्य पात्र बनाएर लेखिएको टेकनाथ दहालको उपन्यास ‘विवर्तन’ विमोचन गरिएको छ । शनिबार सर्वनाम थिएटरमा आयोजित कार्यक्रममा कवि विष्णुविभु घिमिरे, समालोचक डा. लक्ष्मणप्रसाद गौतम, डा. ज्ञानु पाण्डे र लेखक दहालले उपन्यास विमोचन गरे । पुस्तकमाथि बोल्दै समालोचक डा. लक्ष्मणप्रसाद गौतमले महाभारत विशाल सागर भएकाले यसबाट जति […]

साहित्यको सामीप्यले पत्रकार

कहिलेकाहीं मन तरङ्गित हुन्छ । म पत्रकार नहुँदो हुँ त के बन्थें होला ? यो लेखन सीप कसरी आयो ? पत्रकार कसरी भएँ होला ? भल्चौरी हान्दै र लुकामारीमा रमाउँदै गर्दा माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण गरेको पत्तै भएन । खै म बुद्धु हुँ कि, बुद्धिमान ! एसएलसीको तयारी त स्व. प्रकाश कोविदको ‘अर्को जन्म’ र ‘देवता’ […]

‘उठ तिलोत्तमा’ मा संस्कृति र यौनका विविध परिभाषा

संस्कृतिका अध्येता तथा साहित्यकार शशि थापा पण्डितद्वारा लिखित कथासंग्रह ‘उठ तिलोत्तमा’ भर्खरै बजारमा आएको छ । यसमा १५ वटा कथा संग्रहित छन् । कथाकारले आफ्ना कथामा हिन्दू मिथक र संस्कृतिका विविध मूल्यमान्यताका आधारमा नयाँ अवधारणा पस्केकी छन् । कथाका पात्रहरू भने आधुनिक समाजभित्रबाटै छानिएका छन् । कथाहरू पढ्दा लाग्छ– यसरी पनि त कथाहरू लेख्न सकिंदोरहेछ […]

महामारीबीच गतिशील बनेको साहित्य

३१ चैत, काठमाडौं । कोरोना महामारीले वर्ष २०७७ मा नेपालमा पनि शिक्षा, रोजगार, उद्योगलगायत अत्यावश्यक क्षेत्र ठप्प भए । आम मानिसको दैनिकीमा धक्का पुग्यो । कैयौं बेरोजगार बने । मजदूर, श्रमिकको बिचल्ली भयो । नयाँ रोजगार सिर्जना भएनन् । कोरोना महामारीबाट नेपाली साहित्य क्षेत्र पनि अछुतो रहेन । बढ्दो महामारीले गर्दा साहित्यिक कार्यक्रम, पुस्तक प्रकाशन […]

उत्तम शान्ति पुरस्कार सरिता अर्याललाई

३० चैत, काठमाडौं । २०७६ सालको ‘उत्तम शान्ति पुरस्कार’ सरिता अर्यालको ‘मेरो अपहरण’ कृतिलाई दिइने भएको छ । उत्तम कुँवर स्मारक पुरस्कार गुठीले २०४४ सालदेखि गैरआख्यान गद्य विधामा रचना गरिएका उत्कृष्ट नेपाली कृतिलाई उत्तमशान्ति पुरस्कारद्वारा सम्मानित गर्दै आएको छ । यसै क्रममा नियात्रा निबन्धका फाँटमा रागात्मक मानवीय अनुभूतिलाई चुस्त पत्रकारी शैलीमार्फत लेखिएको सरिता अर्यालको ‘मेरो […]