Comments Add Comment

साहित्य

List Grid
नियतिले लखेटेको मान्छे

अफिस पुग्ने हतारो थियो । मोटरसाइकलमा बेतोडले दौडिरहेको थिएँ । सैंतीस सन्ताउन्न…! सैंतीस सन्ताउन्न…! जोडसँग चिच्याउँदै ऊ मतिर दौडिंदै आयो । एकैसाथ दुईवटा चुनौती आइलागे । आफू जोगिने र सकेसम्म उसलाई पनि जोगाउने । जोडसँग ब्रेक तानें । सौभाग्यवश हामी दुवै जोगियौं । रोकिइसक्दा उसले मलाई झ्याप्प समात्यो । म अत्तालिएँ । ‘धेरै दिनदेखि खोजिरहेको […]

‘त्रेतायुगमा झैं आज पनि नारीले अग्निपरीक्षा दिनुपरेको छ’

नीलम कार्की निहारिकाको नयाँ उपन्यास ‘द्रौपदी अवशेष’ यही साता प्रकाशन भएको छ । बहुपति प्रथामाथि केन्द्रित यस उपन्यासले इतिहास र वर्तमानको पुल बनेर कथा भनेको छ । मदन पुरस्कार तथा पद्मश्री पुरस्कारबाट सम्मानित निहारिका अमेरिका बसेर साहित्य लेख्दै आएकी स्रष्टा हुन् । कोरोनाकालको समयमा लेखिएको यो उपन्यास अनुसन्धानमा आधारित रहेको लेखकको दाबी छ । यद्यपि […]

धनकुटाका धरोहर खगेन्द्र प्रधानाङ्ग

२०३८ सालमा पहिलोपल्ट धनकुटा पुग्दा त्यहाँ गएपछि भेट्ने सूचीमा यौटा मात्र टड्कारो नाम थियो, खगेन्द्र प्रधानाङ्ग, तल्लो कोप्चे । तल्लो कोप्चे नाम मलाई कण्ठस्थ यसकारण थियो कि, त्यो ठेगाना साहित्यिक साथी अशेष मल्लले आफ्ना रचना प्रकाशित गर्दा लेख्ने गर्थे । त्यसैले त्यो ठाउँ नपुगे पनि कण्ठस्थ थियो र चिरपरिचित जत्तिकै । खगेन्द्र प्रधानाङ्ग अरु कोही […]

जब नयनराजको ‘जियरा’मा आगो लाग्यो

आफ्नो चौथो कथासंग्रह ‘जियरा’बारे कुराकानीको शुरूमै नयनराज पाण्डेले भने, ‘पुस्तक संख्या जति बढ्दै जान्छ, उति चुनौतीले पेल्दोरहेछ !’ यसो त नयनराजले आफूलाई मधेशी जनजीवनका कथामा अब्बल प्रमाणित गरिसकेका छन् । ‘उलार’, ‘लू’, ‘निदाएँ जगदम्बा’ जस्ता आख्यानका यी सर्जकले सातौं उपन्यास ‘सल्लीपिर’मा भने पूर्णतः हिमाली जनजीवनको कथा उतारेका छन् । सल्लीपिरमा विषयवस्तुप्रति न्याय नगरेको आलोचना पनि […]

बाबुरामले प्रचण्डसँग ‘सम्बन्धविच्छेद’ गर्दा खुशी थिइन् हिसिला

१६ असार, काठमाडौं । २०७२ असोज ३ गते नयाँ संविधानको घोषणालगत्तै बाबुराम भट्टराईले माओवादी छाड्ने घोषणा गरे । बाबुरामले पार्टी र तत्कालीन संविधानसभा सदस्य दुवैबाट राजीनामा दिएका बेला हिसिला यमी भने रूसको भ्रमणमा थिइन् । प्रचण्डको साथ छाडेको कुरा बाबुरामले टेलिफोन मार्फत पत्नी एवं माओवादी नेतृ हिसिला यमीलाई जानकारी दिए । बाबुरामले प्रचण्डसँग राजनीतिक ‘सम्बन्धविच्छेद’ […]

नयनराज पाण्डेको नयाँ कृति जियरा सार्वजनिक

३१ जेठ, काठमाडौं । लेखक नयनराज पाण्डेको कथासंग्रह ‘जियरा’ सोमबारदेखि बजारमा आएको छ । यस सङ्ग्रहमा पाण्डेले पछिल्लो समय लेखेका १३ ओटा लामा कथा समावेश छन् । लेखक पाण्डेले यो संग्रहमा पाठकको प्रतिक्रिया जान्न आतुर रहेको बताए । ‘मैले एउटै पात्रका बहुल रूप, एउटै कथामा बहुल कथानक र बहुल परिवेश अनि कथामा यथार्थ र मिथकको […]

स्मृतिमा जगदीश घिमिरे : निर्भीक कलम

कतिपय साहित्यकार सानै उमेरदेखि अझ भनौं बाल्यकालदेखि नै साहित्यमा लागेका हुन्छन् भने कतिपय आफ्नो सक्रिय जीवनको उत्तराद्र्धमा मात्र कलम चलाएर नामी भएका उदाहरण छन् । कतिपय साहित्यकार यौवनकालमा निकै जोश र जाँगरले लागेर नाम उँचो बन्दै गर्दा साहित्यिक सक्रियताबाट विश्राम लिन्छन् र पुनः उत्तरार्द्धमा साहित्यमा फर्केर शिखरमा पुग्छन् । नेपाली साहित्यको सन्दर्भमा जगदीश घिमिरेले पनि […]

साहित्यकार डा. वानीरा गिरिको निधन

१० जेठ, काठमाडौं । साहित्यकार डा. वानीरा गिरिको ७५ वर्षको उमेरमा आइतबार राति निधन भएको छ । हृदयघातका कारण काठमाडौंको बानेश्वरस्थित सिभिल अस्पतालमा आइतकबार राति १० बजे गिरिको निधन भएको परिवारिक स्रोतले जानकारी दिएको छ । गिरि तीन वर्षदेखि अल्जाइमर्सबाट पीडित थिइन् । उनी नेपाली साहित्यमा विद्यावारिधि गर्ने पहिलो महिला हुन् । डा. गिरिका ‘एउटा […]

राजु अधिकारीको ‘आखिर रोज्ने के ?’ लोकार्पण

८ वैशाख, काठमाडौं । योग विज्ञान तथा जीवनशैली प्रशिक्षक डा. राजु अधिकारीको नयाँ कृति ‘आखिर रोज्ने के ?’ लोकार्पण गरिएको छ । कोभिड–१९ को बढ्दो दोस्रो लहरका कारण पुस्तक टेलिभिजन प्रसारणमार्फत लोकार्पण गरिएको हो । उद्यमी एवम् गैरआवासीय नेपाली संघका संस्थापक उपेन्द्र महतो र लेखकले मंगलबार संयुक्त रूपमा पुस्तक लोकार्पण गरे । टेलिभिजनमा पुस्तक लोकार्पणका […]

टेकनाथ दहालको उपन्यास ‘विवर्तन’ विमोचन

५ वैशाख, काठमाडौं । महाभारतको पात्र पृथा (कुन्ती) लाई मुख्य पात्र बनाएर लेखिएको टेकनाथ दहालको उपन्यास ‘विवर्तन’ विमोचन गरिएको छ । शनिबार सर्वनाम थिएटरमा आयोजित कार्यक्रममा कवि विष्णुविभु घिमिरे, समालोचक डा. लक्ष्मणप्रसाद गौतम, डा. ज्ञानु पाण्डे र लेखक दहालले उपन्यास विमोचन गरे । पुस्तकमाथि बोल्दै समालोचक डा. लक्ष्मणप्रसाद गौतमले महाभारत विशाल सागर भएकाले यसबाट जति […]

साहित्यको सामीप्यले पत्रकार

कहिलेकाहीं मन तरङ्गित हुन्छ । म पत्रकार नहुँदो हुँ त के बन्थें होला ? यो लेखन सीप कसरी आयो ? पत्रकार कसरी भएँ होला ? भल्चौरी हान्दै र लुकामारीमा रमाउँदै गर्दा माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण गरेको पत्तै भएन । खै म बुद्धु हुँ कि, बुद्धिमान ! एसएलसीको तयारी त स्व. प्रकाश कोविदको ‘अर्को जन्म’ र ‘देवता’ […]

‘उठ तिलोत्तमा’ मा संस्कृति र यौनका विविध परिभाषा

संस्कृतिका अध्येता तथा साहित्यकार शशि थापा पण्डितद्वारा लिखित कथासंग्रह ‘उठ तिलोत्तमा’ भर्खरै बजारमा आएको छ । यसमा १५ वटा कथा संग्रहित छन् । कथाकारले आफ्ना कथामा हिन्दू मिथक र संस्कृतिका विविध मूल्यमान्यताका आधारमा नयाँ अवधारणा पस्केकी छन् । कथाका पात्रहरू भने आधुनिक समाजभित्रबाटै छानिएका छन् । कथाहरू पढ्दा लाग्छ– यसरी पनि त कथाहरू लेख्न सकिंदोरहेछ […]

महामारीबीच गतिशील बनेको साहित्य

३१ चैत, काठमाडौं । कोरोना महामारीले वर्ष २०७७ मा नेपालमा पनि शिक्षा, रोजगार, उद्योगलगायत अत्यावश्यक क्षेत्र ठप्प भए । आम मानिसको दैनिकीमा धक्का पुग्यो । कैयौं बेरोजगार बने । मजदूर, श्रमिकको बिचल्ली भयो । नयाँ रोजगार सिर्जना भएनन् । कोरोना महामारीबाट नेपाली साहित्य क्षेत्र पनि अछुतो रहेन । बढ्दो महामारीले गर्दा साहित्यिक कार्यक्रम, पुस्तक प्रकाशन […]

उत्तम शान्ति पुरस्कार सरिता अर्याललाई

३० चैत, काठमाडौं । २०७६ सालको ‘उत्तम शान्ति पुरस्कार’ सरिता अर्यालको ‘मेरो अपहरण’ कृतिलाई दिइने भएको छ । उत्तम कुँवर स्मारक पुरस्कार गुठीले २०४४ सालदेखि गैरआख्यान गद्य विधामा रचना गरिएका उत्कृष्ट नेपाली कृतिलाई उत्तमशान्ति पुरस्कारद्वारा सम्मानित गर्दै आएको छ । यसै क्रममा नियात्रा निबन्धका फाँटमा रागात्मक मानवीय अनुभूतिलाई चुस्त पत्रकारी शैलीमार्फत लेखिएको सरिता अर्यालको ‘मेरो […]

रोशन थापा ‘नीरव’ले ल्याए ‘कोष्ठकभित्रको हाँसो’

चैत २९ काठमाडौं, साहित्यकार रोशन थापा ‘नीरव’को कथासङ्ग्रह ‘कोष्ठकभित्रको हाँसो’ बजारमा आएको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजना भएको लोकार्पण समारोहमा डा. धुव्रचन्द्र गौतम,  महेश पौड्याल र अनुपमा रेग्मीले कथासङ्ग्रह विमोचन गरे । पुस्तकको समालोचना गर्ने क्रममा अनुपमा रेग्मीले समग्र कथासङ्ग्रहभित्र समकालीन चेतना र उत्तर आधुनिकतावादी कथाहरू भएको बताइन् । समालोचक महेश पौड्यालले कथासङ्ग्रहभित्रबाट केही […]

कथा संसार हेर्ने आँखीझ्याल मात्र होइन !

स्रष्टा र सृष्टिको कुरा भइसकेपछि ‘पारिस्थितिकीय’को कुरा आउँछ । मार्क्सको प्रसिद्ध कथन छ– इतिहास सृष्टि हो भने, व्यक्ति पात्र । तर व्यक्तिले आफूले खोजेकै परिस्थिति बनाउन सक्दैन । पारिस्थितिकीयका पनि धेरै बाध्यता हुन्छन् । जसबाहिर इतिहास निर्माणको काम सम्भव हुँदैन । त्यस अर्थमा ‘कालजयी’ भनिएका रचना पनि खासमा ‘समसामयिक’ नै हुन्छन् । कालजयी रचनाको अर्थ […]

दुःखले मार्नमात्रै खोज्छ तर मार्नैचाहिँ सक्दैन

म पृथाको खोजीमा हिँडेको थिएँ । पाण्डु पनि खोज्ने मेरो लक्ष्य थियो । मैले माद्रीलाई पनि खोजें । भाषा, संस्कृति र इतिहास पढ्दापढ्दै म आफैं देवव्रत भएछु । पृथा खोज्न हिँडेको म धर्म पनि बन्न पुगें । मेरो घरायसी परिवेश र ऋषिमन भएका पिताको उत्प्रेरणाले कृपाचार्य र जङ्गलमा तपस्या गर्ने वानप्रस्थी ऋषि सन्न्यासी बनायो मलाई […]

गणेशमान सिंहको जीवनमाथि लेखिएको पुस्तक सार्वजनिक हुँदै

२६ चैत, काठमाडौं । सर्वमान्य नेता गणेशमान सिंहको बारेमा उनकी छोरी डा. मीता सिंहद्वारा लिखित संस्मरणात्मक पुस्तक ‘गणेशमान सिंहको संस्मरण’ बजारमा आउने भएको छ । पुस्तकले नेपाली राजनीति र समाज रुपान्तरणमा गणेशमान सिंहको योगदान र संघर्षको बारेमा नयाँ पुस्तालाई समग्र जानकारी दिने डा. मीता सिंहले बताएकी छिन् । उनी भन्छिन्, ‘पुस्तकले प्रजातान्त्रिक समाजवादका लागि गणेशमानले […]

नेपाली आधुनिक संगीतको विकासक्रम बुझाउने किताब

‘यो पुस्तक मेरा व्यक्तिगत संस्मरणको संग्रह हो र यो कुनै ऐतिहासिक अभिलेख होइन’ लेखक तथा पत्रकार पिटर जे कार्थकले आफ्नो निबन्ध संग्रह ‘नेपाली संगीत स्रष्टा, दार्जिलिङ र काठमाडौं’ को आभार पृष्ठमै प्रष्ट्याएका छन् । कार्थकले केही वर्षअघि अंग्रेजी भाषामा लेखिएको पुस्तकको यो नेपाली संस्करण हो । पुस्तकमा कार्थकले सन् १९९७ देखि सन् २०१७ बीचमा विभिन्न […]

पत्रकार कार्कीको पुस्तक सनैया सार्वजनिक

१६ चैत, काठमाडौं । पत्रकार होम कार्कीको पुस्तक ‘सनैया’ सार्वजनिक भएको छ । एक दशकदेखि वैदेशिक रोजगारीका बहुआयामिक पाटाको रिपोर्टिङ गरेका उनले खाडी क्षेत्रमा कार्यरत ५४० जना नेपाली कामदारसँग कुराकानी र अन्तर्वार्ताको आधारमा पुस्तक लेखेका हुन् । ‘जुन दिन म अप्ठ्यारोमा परेका कामदारहरुलाई भेटेर फर्कन्थें, त्यो रात मेरो निद्रा भाग्थ्यो । फिटिक्कै निदाउन सक्दिनथें । […]

नेपाल-ओमान साहित्य र प्रकृति

१५ चैत, काठमाडौँ । ओमानस्थित नेपाली राजदूतावासले शनिबार साहित्य र प्रकृतिसम्बन्धी एक वेबनारको आयोजना गरेको छ । काठमाडौँको सेरोफेरोका महत्वपूर्ण र मनमोहक पर्यटकीय गन्तव्यका बारेमा जानकारी दिने अभिप्रायले आफ्नो नेपाल भ्रमणको अनुभव समेटेर अरबी भाषामा नियात्रा लेखी नेपाली पर्यटन र साहित्यिक क्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानस्वरूप ओमानी नागरिक स्व मोहम्मद अल हार्थीलाई मरणोपरान्त सम्मान गर्ने उद्देश्यले सो […]