Comments Add Comment

साहित्य

List Grid
कथा : आँखाको भाषा

राजन केसी, गतवर्ष सबभन्दा बढी बिक्री भएको उपन्यास ‘आँखाको भाषा’का लेखक । उपन्यासको सार छ कि आँखा नै एउटा त्यस्तो माध्यम हो जसले मनको भावलाई जस्ताको तस्तै व्यक्त गर्दछ । उपन्यासकारले आँखाका हर भाषा अथ्र्याएका छन् । मनबाट निसृत हुने प्रेम, स्नेह, माया, घृणा जस्ता विषयलाई मुखले नभनेपनि पनि आँखाले जस्ताको तस्तै व्यक्त गर्दछन् भन्ने […]

समालोचनाका लौह व्यक्तित्व कृष्णचन्द्र सिंह प्रधान

‘म, जसलाई लेखक भन्छन्, एउटा साहित्यकार हुँ र यही रूपमा समाजमा चिनिन्छु । साँच्ची भनूँ भने म लेखक भएर जन्मेको थिइनँ । त्यस्तै लेखक बन्न जन्मेको पनि थिइनँ । नियतिले यस्तै बनाइदियो, म बनिदिएको सम्म हुँ । अब त यसलाई व्यक्तिको अगोचर अहंद्वारा निर्मित व्यक्तित्वको प्रस्फुटन भनेर चित्त बुझाइरहेछु । सुरुमा विवशताभित्रको रोजाइसित सम्बन्धित थिएँ […]

अनि ‘भूपि’ विदेश उड्यो

‘शिवजीको प्रसाद’लाई सहर्ष स्वीकार गर्ने केटाहरूको हुलमा एक विचित्रको गौप्राणी थिएँ । यसैकारण साथीहरू मलाई अनौठो प्राणी मान्थे । म साहित्य पढ्थें र अलिअलि लेख्थें पनि । चियापसल लगायत आफ्नो अड्डा र जक्सनहरूमा जब साथीहरूसँग भेट हुन्थ्यो मलाई हार्दिकतापूर्वक गजल वाचन गर्न आग्रह गरिन्थ्यो । जब म आफ्नै सुरमा वाचन सक्थें तब साथीहरू तालीको गड्गडाहटले […]

त्यो अद्‍भूत विहान

अरु रातजस्तै त्यो रात पनि दुनियाँले दिएका बाधाहरु, आफन्तले गरेका तिरस्कारहरु सम्झेर मन रोएथ्यो। नैराश्य र वेदनाले छिनछिनमा स्वास अड्काइदिंदा हावाको अस्तित्व धिक्कार लागेथ्यो। नाकाम हुनुको पीडाले हरदम शरीर जलिरहँदा सूर्योदय नै नहोस जस्तो भएथ्यो ।   हठात्, विहान भने फरकगरि आयो कहिल्यै नआएको आयो मानौं प्रलय चलिरहेको एक विश्व अचानक सुन्दर लयमा फर्केको थियो […]

पुरानो प्रेमको कुरा

आऊ पुरानो प्रेमको बात गरौं प्रेम पुरानो बात हुँदै हैन पुरानो प्रेमको बात गरौं ! यो पुरानो सहरको गल्लीमा खोलिएको छ नयाँ क्याफे एउटै टेबलको दुईतिर बसौं ‘ब्याल्क एण्ड हट’ कफी मागौं र ‘ओल्ड एण्ड कुल’ प्रेमको बात गरौं ! नसोधौं, बितेका पलहरूका कुरा नसोधौं, आराम–कुशलताका कुरा मात्रै पुरानो प्रेमका कुरा गरौं उहिल्यै–उहिले, हामी प्रेम […]

पेरिस्कानो: निरु त्रिपाठीको अलौकिक यात्रा

यौटा पुस्तक लेख्नु भनेको यौटा तपस्या गर्नु जस्तै हो । यौटा पुस्तक लेख्नु भनेको यौटा सन्तान जन्मउनु जस्तै हो । यौटा पुस्तक लेख्नु भनेको यौटा अभौतिक नयाँ संसार निर्माण गर्नु जस्तै हो । मेरो हातमा छ उपन्यास पेरिस्कानो । उपमा दिइएको छ- एक अलौकिक गाथा भनेर । सर्जकको नाम छ- नीरु त्रिपाठी । एकदम अपरिचित […]

स्मृति भरिएका सन्दुकहरु

एकै धर्तीमा एकै आकाशमुनि एउटै घाम अनि एउटै जुनलाई बिहान बेलुकी फरक नजरले नियाल्दै एकै भावमा मुसुक्क मुस्कुराउने ती बुढा बाबुआमालाई कहिल्यै भेटाउन जानेन समय पर्खाईको पुल बनेर सपना पछ्याउँदा पछ्याउँदै थकित ती पाइलाहरु सम्झनामै अल्पबिराम खोज्दै पल्टाउदै छन् बितेका पलहरु ।। आफूसंगै बाआमाको सपना लिएर उडेका सन्तानहरु कहाँ भुल्दैछन् संगै बिताएका पलहरु कुन सन्दूकमा […]

रहस्य

अठार शिशिरका अनेक आरोह÷अवरोह खेपेको पवन बाहिरी आवरणमा जति कमजोर र ख्याउटे देखिन्थ्यो यथार्थमा ऊ त्यस्तो थिएन । ऊ निकै बलशाली, धैर्यवान र सिपालु थियो । पढेर परिपक्व नभए पनि परेर परिपक्व थियो । पाँचवर्ष पुग्दा नपुग्दै आफ्नी जन्मदातृलाई गुमाउनुपरेको भयानक पीडाले हर दिन उसको अन्र्तहृदय मधुरो बिझइरहन्थ्यो । पीडालाई मुस्कानमा बदलेर ऊ हरेक दिनलाई […]

कोरोना –कविता

कोरोना यही नामको छ बिषको, घैला बिषाणै अहो ! मान्छे मार्न सिपालु रोग जसको, कोभिड त्यो नाम हो हाम्रो देश छिमेकमा छ यसको, उत्पत्ति भो चीनमा ज्यादै नै छ ठुलो विकास सहरै, वूहानका नाममा ।। १।। सारा विज्ञहरू जुटेर जसको, भो घोषणा रोग हो मान्छे पार्छ सखाप यो धरतिको, दुश्मन् यही काल हो सासै फेर्न […]

कविता : कोरोना र महादेबहरू

मर्नु अगाबै हतार- हतार खनिरहेछन् चिहानहरू अन्त्यष्टिको लाईनमा प्रतिक्षारत छन् लाशहरू अश्रुपूरित विश्वलाई भयको अन्धकारले छोपेको छ समयले हत्कडी लगाएको बर्तमानमा बाँच्नको लागि यतिसम्म लालयीत हुँदो रहेछ कि मान्छे बाबुलाई दागबत्ती दिनसमेत गएन प्रियाको अन्तिम मुख हेरेन छोरालाई एक घुटको पानी ख्वाएन अन्तिम बिदाईमा कोही भएन लाससमेत छुन नसक्ने सजाय भोगिरहेछन् एकातिर, त्रासदी र अत्यासको […]

कथा : विवश जिन्दगीहरू

उखुबारीमा मुनियाको लास फेला परेको छ । यो हल्लाले सारा गाउँ पिट्यो । लास हेर्नेको भिड लाग्यो । प्रहरी भिडलाईनियन्त्रणमा लिँदै परतिर धकेल्दै थिए । भिडका आँखा घरि मुनियाको लासतिर पुग्थे अनि नजिकबाट हेर्ने इच्छाले अगाडि तानिन्थे । अगाडि सर्न खोजेको भिडलाई प्रहरी फेरि पछाडि धकेल्थे । लासदेखि दुईहात पर दुई शरीर भने चर्काे स्वरमा […]

गाउँ र सपना

तीब्र गतिमा खोलाको पानी ओरालो दौडिरहेछ गाउँले मन पहिरोझैँ भत्किरहेछ जताततै घुर्मैलो तुँवालो जस्तो विचारशून्य सपना मडारिइरहेछ मस्तिष्कमा गाउँलाई नर्क बुझिरहेछ, युवा चिन्तन जहाँ दुःखको आहालबाहेक केही देख्दैन गाउँ मात्र कष्टहरूको उन्मन्त बोझ हो । ओरालो झरिरहेछन् बर्सेनि मान्छेहरू मधेसको समथर फाँट ताकेर सहरको उत्ताउलो सुखान्त सपना बोकेर अनुभूत भइरहेछ यतिखेर गाउँ दुःखको अभिशप्त चट्टान […]

म्हेन्दोको काँडा बिझ्ने स्कुल

स्यारको साल्मेभिरमा घण्टा बजाउँदै गाईगोरु चरिरहेका छन् । म्हेन्दो डोल्मा धुपीको पोथ्रामा चढेर चराकोभन्दा चर्को स्वरमा गीत गाइरहेकी छ । त्योभन्दा माथिको रुखबाट फुर्बुले गीतको जवाफ दिइरहेको छ । दुवैको गीत तिब्बती भाषा, तिब्बती भाकामा छ । घरिघरि ऊ रुखबाट पात चुँडेर फाल्छे । पात फिनिनिनी घुम्दै स्यार खोलामा खसेको हेर्न कम्ती रमाइलो छैन । […]

कविता : कोसी कहिरन

म सप्तकोसी ! अब एकै छिन थुनिन्छु ! म समय–गति अब एकै छिन रोकिन्छु ! ए… अक्करहरू जिन्दगीका सुन–सुन–सुन मेरा कथाहरू सुन मेरा व्यथाहरू सुन समयका दारुण क्रन्दन र, रोदनहरू सुन यसअघि कहिल्यै नसुनिएका इतिहासका धुनहरू सुन ! म सप्तकोसी ! अब एकै छिन थुनिन्छु ! म समय–गति अब एकै छिन रोकिन्छु ! कति बग्नु […]

साहित्यकार पीटर जे. कार्थकको निधन

१० वैशाख, काठमाडौं । ‘प्रत्येक ठाउँ, प्रत्येक मान्छे’ उपन्यासबाट नेपाली साहित्यमा विशिष्ट स्थान बनाएका साहित्यकार पीटर जे. कार्थकको निधन भएको छ । बुधबार बिहान ७७ वर्षको उमेरमा नेपाल क्यान्सर हस्पिटलमा उनको निधन भएको उनको परिवारजनले बताएका छन् । कार्थकको घाँटीमा मासु पलाएपछि बायोप्सी गर्दा क्यान्सर भन्ने थाहा भएको थियो । तर, त्यो क्यान्सर उद्गम कहाँ […]

ध्रुवचन्द्रलाई वसुन्धरा, सरुभक्तलाई मानश्री पुरस्कार दिइने

७ वैशाख, काठमाडौं । यस वर्षको वसुन्धराश्री पुरस्कार वरिष्ठ साहित्यकार डा.ध्रुवचन्द्र गौतमलाई दिइने भएको छ । वसुन्धरा-मान प्रज्ञा-प्रतिष्ठानका कुलपति डा. दुबसु क्षत्रीको अध्यक्षतामा शनिबार बसेको बैठकले सो निर्णय गरेको सदस्य सचिव कृषु क्षत्रीले जनाएका छन् । उत्कृष्ट आधुनिक कथा, उपन्यास र नाटकहरुको सिर्जनाद्वारा नेपाली वाङ्मयलाई वैभवशाली र गरिमामय बनाउन विशिष्ट योगदान गरी विश्व समुदायमा नेपाली […]

महोत्सव र सम्मेलनमा रमाएको २०७६ को साहित्य

१ वैशाख, काठमाडौं । प्रत्येक वर्षको अन्त्यमा त्यस वर्ष भएका मुख्य गतिविधि र उपलब्धिको चर्चा गरिन्छ । साहित्यमा पनि यस्तै समीक्षा गर्ने चलन छ । तर, यसवर्ष लकडाउनका कारण यस्ता समीक्षाहरु ओझेलमा परे । विसं. २०७६ भरि नेपाली साहित्यमा के-के भयो, जसले गर्दा नेपाली साहित्य र प्रकाशनलाई प्रभाव परेको छ ? यसबारेमा आसै विश्लेषणहरु आएका […]

नोवेल पुरस्कार बिजेता अर्नेस्ट हेमिङ्गवेको जीवनलीला

साहित्यतर्फको सन् १९५४ को नोवेल पुरस्कार पाउने अमेरिकी साहित्यकार सबैभन्दा बढी ‘द ओल्ड म्यान एण्ड सी’ उपन्यासले बढी चिनिन्छन् । आकारले सानो यो उपन्यास महाकवि देवकोटाको मुनामदन जस्तै हो । पत्रकारिता, खेलकुद र लेखन अँगालेका उनी जीवनको उत्तरार्धमा लेखनमा मात्र केन्द्रित भएका थिए । साहित्यमा उनी खासगरी उपन्यास र कथा विधामा केन्द्रित थिए । यद्यपि […]

काठमाडौंमा चीन र दक्षिण एसिया साहित्य सम्मेलन हुँदै

२७ असोज, काठमाडौं । चीन र दक्षिण एसियाका स्रष्टाहरू काठमाडौँमा भेला हुने भएका छन् । चीन तथा दक्षिण एसिया लिटरेचर फोरमको संस्थापक सदस्य नेपाल प्रज्ञा-प्रतिष्ठानको आयोजनामा यही मंगलबार देखि कात्तिक ३ गतेसम्म प्रज्ञा भवनमा आयोजना हुने दोस्रो चीन-दक्षिण एसिया साहित्य सम्मेलनमा चीन र सार्क मुलुकका स्रष्टाहरू भेला हुन लागेका हुन् । सम्मेलनमा चीन, भारत, बंगलादेश, […]

नाटक वैजयन्ती : फहराउन बाँकी विजयध्वज

एक ‘राजकुमारी’ भव्य र ऐयास जीवन बाँचेकी छे । उसका इच्छा-चाहना, रुचि-सोख र आवश्यकताको पूर्ति गर्न परिवारका सदस्य उसको अगलबगलमा बसेका छन् । उसको कुनै पनि इच्छा र सो बमोजिमको आदेश भुइँमा खस्न पाउँदैन, सबै पूरा हुन्छन् । उसलाई माया र सम्मानको कुनै कमी हुँदैन । यो दृश्य हो- काठमाडौं, बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थियटरमा मञ्चन भइरहेको […]

राजन मुकारुङको ‘सिर्जनशील अराजकता’

२१ साउन, काठमाडौं । सत्ताको स्वाद कस्तो हुन्छ ? मदन पुरस्कार बिजेता राजन मुकारुङलाई अहिलेसम्म थाहा छैन । जुन दिन उनी सत्ताको ललिपपमा लिप्त हुन्छन्, त्यतिबेला लेखक राजन मुकारुङको पहिचान सकिन्छ । किनकि, अहिलेसम्मको उनको मानक हो – ‘एन्टी गभर्मेन्ट’ । राजन सत्ताको आलोचना गर्दै हुर्किए । सत्ताको खेदो खन्दै शिक्षकबाट लेखक बने । दरबारमाथि […]