Comments Add Comment

साहित्य

List Grid
कथा : याचना

बाहिर झरी परिरहेको छ । झरीको अविराम संगीत र बा’को खोकी यसरी समवेत सुनिइरहेको छ मानौं कुनै शास्त्रीय संगीतको जुगलबन्दी भइरहेको छ । बा भुइँतलाको ओछ्यानमा सुतिरहनुभएको छ । कुनाको खाटमा म असजिलो गरी पल्टिरहेको छु । बाको हरेक खोकी घरको चारभित्तामा ठोकिएर मसम्म आइपुग्छ र मेरो दुखाइलाई अझ बल्झाइरहन्छ । हरेक खोकीले बाको घाँटीको […]

कविता : फिर्ता

फिर्ता गर्नुछ सबै–सबै जसरी फोक्सोले फिर्ता गर्छ श्वास वायुमण्डलमा मुटुले फिर्ता पठाउँछ रगत धमनीहरूलाई हृदयले फिर्ता लिन्छ/दिन्छ मायाको उच्छवास फिर्ता गर्नु भनेको बाँच्नु पो हुँदो रहेछ मलाई पनि फिर्ता गर्नुछ सबै–सबै र बाँच्नुछ चैनको जुनि फिर्ता गर्नुछ विवाहको प्रस्तावसहितको प्रियसीको प्रेमपत्र फिर्ता गर्नुछ परिवार, समाज र राज्यको बन्धन सुखसयलका नाममा प्राप्त सबै–सबै भ्रमका जालो प्रविधिले […]

प्रिय अखडा !

अखडा भनेको फटाहा, बदमास लुक्ने ठाउँ होजस्तो लाग्थ्यो । चोरहरूले चोर्न सल्लाह गर्ने कुनै गुप्तस्थान, बदमासहरूले कुनै उपद्रो गर्न योजना बनाउने एकान्तस्थान होलाजस्तो लाग्थ्यो । अहो ! अखडा शब्दको त व्यापक अर्थ लाग्दोरहेछ । चोर, साधु, सज्जन, बौद्धिक वर्ग र राजनीति गर्नेहरूको जमघट हुने ठाउँलाई पनि अखडा भनिँदोरहेछ । थाहा छैन, म सहभागी ती अखडाहरू […]

कविता : देवकोटाको घर

सरकारले खरिद गरेको छ देवकोटाको घर महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको पुरानो घर बिक्री भएतापनि त्यसमा सामेल छैन उनको विपुल काव्य उनी भारतीय कविहरू प्रसाद, निराला र पन्तसमान एकमुष्ट प्रतिभावान कवि रहेको घोषणा गरेका थिए कुनै बखत भारतका प्रसिद्ध महापण्डित राहुल सांसकृत्यायनले यस्ता महा–साहित्यकार थिए हाम्रा महाकवि देवकोटा महाकवि देवकोटाको घरलाई एउटा म्युजियमसरह बनाएर सरकारको बलियो पहलमा […]

सुमधुर मदिरा : क्षणभङ्गुर मित्रता

खासमा यो शीर्षक नै उपयुक्त थिएन । म यसैको फन्कोमा र यसैको रन्कोमा केही लेख्छु भन्ने सोचर टाउकोमा शीर्षक लेखिहालें तर सुरुमा नै मलाई कताकता यसको सेरोफरोभन्दा बाहिर नै कलम खेलाउन मन लाग्यो । म प्रायः केही लेख्नुपर्दा विषय र परिधि चयन गर्छु, सन्दर्भहरूको टिपोट गर्छु र सिलसिलाको तन्तुहरूलाई मनभित्र खेलाउँछु । यति भए मेरो […]

कविता : ईश्वरवल्लभकी आमाले आत्महत्या गरेको देशलाई तपाईं चिन्नुहुन्छ ?

युद्ध जितेर फर्किएको भीम मल्ललाई काटेर उनकी युवा रानीलाई घिसार्दै बागमतीको चितामा पुर्‍याउने हातहरू जन्माउने देश ! विष खुवाएर रानीको छोरालाई मारेको दोष थुपारेर आत्महत्या गर्न बाध्य पारिएका भीमसेन थापाको देश ! पराजित, सार्वभौम नागरिकको नाक–कान काट्ने देश ! बृहत् नेपालको लागि लड्ने बहादुर शाहलाई अपमानित गर्ने देश ! स्वतन्त्र प्रेस चाहिन्छ भनी वकालत गर्ने […]

कवि सुवासको ‘सपनाका अवयव’ सार्वजनिक

६ कात्तिक, काठमाडौं । सुवास खनालको नयाँ कविताकृति ‘सपनाका अवयव’ बुधबार सार्वजानिक भएको छ । सर्जक सञ्जाल मकवानपुरको आयोजनामा भर्चुअल रुपमा भएको उक्त कार्यक्रममा भिडियोमार्फत खनालका बुवाआमा गोकर्ण खनाल र सुशीला खनालले संयुक्त रुपमा संग्रह सार्वजानिक गरे । कवि तथा रासस अध्यक्ष श्यामलको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको उक्त कार्यक्रम सञ्जालका अध्यक्ष निमेष निखिलको सभाध्यक्षतामा भएको थियो […]

‘रकिङ रोलिङ रोल्पा’को दोस्रो संस्करण बजारमा

५ कात्तिक, काठमाडौं । नेपाली लेखक (महेन्द्रप्रसाद जोशी) महेन्द्र पी जोशीद्वारा अंग्रेजी भाषामा लेखिएको उपन्यास ‘रकिङ रोलिङ रोल्पा’को दोस्रो संस्करण बजारमा आएको छ । दुई वर्षअघि दसैंकै अवसर पारेर प्रकाशित सो उपन्यास अमेजोनको ‘ट्राभल्स तथा एडभेन्चर’ विधामा सर्वाधिक बिक्री हुने पुस्तकको सूचीमा सातौं स्थानमा समेत परेको थियो । ब्रोसिस इण्डियाबाट प्रकाशित उपन्यासको बजार प्रबन्धको जिम्मा […]

मदन पुरस्कार समारोह पहिलोपल्ट अनलाइनबाट

२ कात्तिक, काठमाडौं  । मदन पुरस्कार गुठीले प्रत्येक वर्ष आयोजना गर्ने मदन पुरस्कार तथा जगदम्बाश्री सम्मान अर्पण समारोह पहिलोपल्ट अनलाइनमार्फत सम्पन्न भएको छ । गुठीले कोरोना महामारीलाई मध्यनजर गर्दै अनलाइनमार्फत समारोह प्रत्यक्ष प्रसारण गरेको हो । कात्तिक २ गते आइतबार ३ बजे गुठीको वेवसाइट, फेसबुक तथा युट्युबाट प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको कार्यक्रममा भारत नैनीतालबाट इतिहासबार शेखर […]

‘साहित्य, सङ्गीत र कलाको साँध सिमाना हुँदैन’

आज म खुशीले भाव विह्वल बनेकी छु। मलाई नेपालको जगदम्बा-श्रीजस्तो गरिमामय पुरस्कारले सम्मानित गरिँदा मेरो दीर्घकालीन सङ्गीत यात्रा सार्थक भएको ठानेकी छु। यो मेरो जीवनको अत्यन्त स्मरणीय अनि ऐतिहासिक क्षण हो। गुठीद्वारा यो पुरस्कारको निम्ति मेरो नाम चयन भएको घोषणा हुनसाथ चारैतिरबाट सङ्गीत, साहित्य, कला आदि क्षेत्रका वरिष्ठ व्यक्तिहरू अनि असंख्य आत्मीयहरूबाट अपार खुशी व्यक्त […]

मानसिक स्वास्थ्य सचेतना कवितामा सन्तोष पौडेल प्रथम

२७ असोज, काठमाडौं ।  विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवस (अक्टोबर १०) का अवसरमा क्रिस्टल काउन्सिलिङ साइकोथेरापी ट्रेनिङ सेन्टरले आयोजना गरेको कविता प्रतियोगितामा सन्तोष पौडेल प्रथम भएका छन् । यस्तै सामाजिक सञ्जालबाट प्राप्त लाइक, सेयरको संख्याका आधारमा महान् त्यागी प्रथम भएका छन् । संस्थाले मानसिक स्वास्थ्यको प्रवर्द्धनमा सहयोग गर्ने गरी लेखिएका कविताको खुल्ला प्रतियोगिता आयोजना गरेको थियो […]

बुकहिलका तीन किताब एकसाथ

२६ असोज, काठमाडौं । बुक–हिल पब्लिकेसनले दसैँको छेकोमा तीन थान अनूदित पुस्तक एकैसाथ सार्वजनिक गरेको छ । ‘युगान्त स्महाभारतको महामृत्यु’, ‘मुसा मानुष’ र ‘विमुक्ति’ नेपाली अनुवादका रुपमा बजारमा आएको हो । भारतीय प्रथम महिला मानवशास्त्री इरावती कर्वेद्वारा लिखित कृति ‘युगान्त स् द एन्ड अफ एन इपोक’को नेपाली अनुवाद ‘युगान्तस् महाभारतको महामृत्यु’ सार्वजनिक पुस्तकमध्ये पहिलो हो […]

‘लू’ उपन्यासले पल्टाएका पाना

नयनराज पाण्डेको लू उपन्यासले बिहान सुरु गरेर साँझसम्ममा नसकाई उठ्न दिएन । किताबको पछिल्लो भागमा सिमाना सम्बन्धी उपन्यास भन्ने बित्तिकै मनमा एक प्रकारको त्रास उत्पन्न भइसकेको थियो । हुन पनि त कति कहालिलाग्दो छ नेपाल र भारतको सिमाना नजिक पर्ने गाउँहरुको अवस्था । तर, लू पढ्दै जाँदा म त्यो पत्थरपुरवा गाउँमा यसरी हराएँ, मानौं मलाई […]

साहित्यमा गुटैगुट, समीक्षक भन्छन्- राम्रै हो

२४ असोज, काठमाडौं । अघिल्लो साता कवि तुलसी दिवसको एउटा भनाइलाई लिएर साहित्यकारबीच मत बाझियो । कविले भनेका थिए– ‘कवितामा एक्लो कवि नै समूहभन्दा बलियो हुन सक्छ ।’ समूह वा गुट भनेको कुनै खास उद्देश्य लिएर केही व्यक्तिको पक्ष, मत वा स्वार्थका आधारमा बनेको सानो दल वा जमात हो । साहित्यमा समूह निर्माणलाई ‘गुट’को नामले […]

इतिहासको पृष्ठ : त्रिभुवन–चन्द्र मिलेटरी अस्पताल

नेपाली इतिहास, संस्कृति एवं पुरातत्त्वका चिरपरिचित अध्येता डा गोविन्द टण्डनको इतिहासका थप पृष्ठहरू शीर्षकको पुस्तक साङ्ग्रिला बुक्सले भर्खरै बजारमा ल्याएको छ। ऐतिहासिक एवं पुरातात्त्विक स्थल, लिच्छविकालिक समाज एवं इतिहासका विविध पक्ष, मठमन्दिर, गुठी व्यवस्था, धर्म, संस्कृति, साँस्कृतिक सम्पदा संरक्षण सम्वर्द्धन लगायत केही इतिहासपुरुषबारे यसमा चर्चा गरिएको छ। पहिले प्रकाशित एवं अप्रकाशित गरी झण्डै ६७ वटा […]

रमेशनाथ पाण्डेको ‘क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति’ बजारमा

२१ असोज, काठमाडौं । रमेशनाथ पाण्डेद्वारा लिखित ‘क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति’ बजारमा आएको छ  । पुस्तकमा ऐतिहासिक दस्तावेजसहित बीपी कोइरालाले सुन्दरीजल बन्दीगृहबाट लेखेका हस्तलिखित चिठ्ठीसमेत समावेश गरिएको छ । पाण्डेले पुस्तकमा ०७ सालको प्रजातन्त्रको लागि भएको राजनीतिक आन्दोलनदेखि वर्तमान समयसम्म आइपुग्दा नेपाली राजनीतिले भोगेको नियति र यसका भौगोलिक–सामरिक कारण तथा आउन सक्ने परिणाम यस पुस्तकमा समावेश […]

निहारिकाको योगमायामाथि टिप्पणी

रुग्ण समाजका अनेका अप्ठ्यारा झेल्दै आत्मदाहको साहसिक र ऐतिहासिक निर्णय लिन्छन् महिलाहरूले । राज्य सञ्चालकको अविवेकीपन र समाजको उत्पीडनविरुद्ध विद्रोहको हुङ्कार बोल्छन् । माथिको घटना योगमायाको जीवन–चित्र हो । नीलम कार्की ‘निहारिका’को ५ सय ३ पृष्ठको उपन्यास ‘योगमाया’ले समाजको यही यर्थाथलाई गहिरो चित्रण गरेको छ । उपन्यासले प्रत्येक व्यक्तिलाई संघर्ष र जीवनप्रति आशाको दीप जगाउने […]

म‌ंसिरको चौथो साता राष्ट्रिय कविता महोत्सव हुने 

२० असोज, काठमाडौं । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको प्राज्ञ परिषद्को बैठकले प्राज्ञ सभाको ३५ औं बैठक मंसिरको चौथो साता बोलाउने निर्णय गरेको छ । बैठकले विश्वव्यापी महामारी कोरोना भाइरसका कारण निर्धारित मितिमा स्थगित भएको राष्ट्रिय कविता महोत्सव मंसिरको चौथो साता आयोजना गर्ने निर्णय पनि गरेको छ । राष्ट्रिय कविता महोत्सवको पुरस्कार राशीसमेत वृद्धि हुने भएको छ । […]

एक शब्दचित्र जीवनको

यी प्रत्येक रातहरू यी प्रत्येक दिनहरू जीवनका पानाहरू पल्टाइरहेछु एकएक गरेर । पाठकजस्तो समय पुस्तकजस्तो जिन्दगी अनि पुस्तकका परिघटनाजस्तै जीवनका आरोह–अवरोहहरू । खहरे त रहेछ यो यात्रा लहर त रहेछ यो गन्तव्य नत्र किन बगरमात्रै बाँकी रहन्थ्यो र झरी थामिएपछि ? एउटा अलिखित र अप्राप्य अस्तित्व त्यो उन्मत्त जलप्रवाह कुन महासागरमा पुगेर सामाधिस्त भयो होला […]

उपन्‍यासमा मुक्त दासहरूको कथा

१९ असोज, काठमाडौं । लेखक केशव दाहालको पहिलो उपन्यास ‘मोक्षभूमि’ बजारमा आएको छ । प्रकाशक ‘किताब पब्लिसर्स’ले असोज २० गतेदेखि बजारमा पठाउने गरी उपन्यास सार्वजनिक गरेको हो । संवत् १२८० बाट सुरु भएको उपन्‍यासको कथामा हजारौं दासहरूको मुक्तिको कथा लेखिएको छ । खस साम्राज्यका चक्रवर्ती सम्राट क्राचल्लदेवले आफूले गरेको युद्ध अपराध र पापको प्रायश्चित्तका लागि […]

मनुजबाबु मिश्रको ‘एकलानुभूति’ सार्वजनिक

१३ असोज, काठमाडौं । कलाकार स्व. मनुजबाबु मिश्रको निबन्ध संग्रह ‘एकलानुभूति’ सार्वजनिक भएको छ । झण्डै तीन दशक काठमाडौं, महाङ्कालस्थित आफ्नो कलाकुटीमा एकान्तवासमा बसेका मिश्रको निबन्ध संग्रह मंगलबार सार्वजनिक गरिएको हो । ‘एकलानुभूति’ मा संग्रहित निबन्धहरू साहित्यकार अमर न्यौपानेले छानेका हुन् । निबन्ध, उपन्यास, बाल साहित्य र कलाका इतिहास गरी डेढ दर्जनभन्दा बढी पुस्तक लेखेका […]