+
आयुर्वेद
आयुर्वेद

आयुर्वेद डा. पुनेश्वर केशरी तेजपात
स्वास्थ्यलाई फाइदाजनक तेजपात प्रयोग कसरी गर्ने ?  

स्वास्थ्यलाई फाइदाजनक तेजपात प्रयोग कसरी गर्ने ?  

खानाको स्वाद र बास्ना बढाउन तेजपात अर्थात् तेजपत्ताको प्रयोग गर्ने चलन पुरानै हो । सामान्यतया चिया वा तरकारीमा स्वादको लागि मसलाको रुपमा उपयोग गरिने तेजपात स्वास्थ्यको दृष्टिले पनि निकै...

पलेंटी कसेर बसेर खानु पाचनका लागि कति फाइदाजनक ?

पलेंटी कसेर बसेर खानु पाचनका लागि कति फाइदाजनक ?

भुईंमा पलेंटी कसेर बसेर खाने नेपाली परम्परा नै हो । आधुनिक जीवनशैलीसँगै अहिले टेबल-कुर्सीमा बसेर खाने चलन व्यापक छ । यस्तोमा प्रश्न उठ्छ कुर्सीमा बसेर खानु राम्रो कि पलेंटी...

प्रजनन् क्षमता बढाउने १० खानेकुरा

प्रजनन् क्षमता बढाउने १० खानेकुरा

गर्भधारणका लागि पुरुषको स्पर्म (शुक्राणु)को गुणस्तर राम्रो हुनु र महिलाको डिम्ब अर्थात् अण्डा पनि गुणस्तरीय हुनु अति आवश्यक छ । तर बढ्दो तौल, खराब खानपान, अत्याधिक तनाव र बढ्दो...

‘आयुर्वेदको उद्‍गम भूमिमा बसेर पनि यसको उपयोग गर्न सकेनौं’

‘आयुर्वेदको उद्‍गम भूमिमा बसेर पनि यसको उपयोग गर्न सकेनौं’

काठमाडौं । विश्वको ९० भन्दा बढी मुलुकमा प्रचलित उपचार पद्धति हो आयुर्वेद । खासगरी दक्षिण र उत्तर अमेरिका, अर्जेन्टिना, जर्मनी, युक्रेन लगायत मुलुकमा आयुर्वेदिक उपचार अपनाएको पाइन्छ । विडम्बना,...

प्राकृतिक रुपमै कसरी शरीर न्यानो बनाउने ?

प्राकृतिक रुपमै कसरी शरीर न्यानो बनाउने ?

यो प्रश्न धेरैलाई हल्काफुल्का लाग्न सक्छ, ‘जाडोमा कसरी शरीरलाई न्यानो बनाउने ?’ तर जाडोको कारण शरीरले थुप्रै स्वास्थ्य समस्या भोग्नुपर्ने हुनसक्छ । खासगरी जाडोयाममा मानिसको पाचन शक्ति तीक्ष्ण भएकाले...

आयुर्वेदमा बताइएको छ नुहाउने नियम, के हो उत्तम तरिका ? 

आयुर्वेदमा बताइएको छ नुहाउने नियम, के हो उत्तम तरिका ? 

आयुर्वेद एक प्राचिन चिकित्साशास्त्र हो । आयुर्वेदले भन्छ-मान्छेको स्वास्थ्य शरीर, मन र आत्माको सन्तुलनमा निर्भर गर्छ । साथै तीन दोष (वात, पित्त र कफ)को असन्तुनले शरीर रोगी हुन्छ ।...

६ घरेलु तरिका, जसले पेट सफा र हल्का बनाउँछ

६ घरेलु तरिका, जसले पेट सफा र हल्का बनाउँछ

भनाई नै छ, पेट खराब त दिमाग खराब । पेट गडबड भयो भने त्यसको असर सर्वत्र शरीरमा पर्छ । बिबिसीमा प्रकासित एक रिपोर्टमा उल्लेख छ, पेटमा यत्रतत्र हुने नसाको...

यी घरेलु विधि, जसले रुघा निको बनाउन सकिन्छ 

यी घरेलु विधि, जसले रुघा निको बनाउन सकिन्छ 

सामान्यतया रुघा एलर्जी र भाइरल दुई प्रकारका हुन्छन् । धुलो धुवाँ, चिसो, वनस्पति र जनावरको एलर्जीले रुघा लाग्छ । रुघा लागि सकेपछि कसरी निको बनाउने भन्ने भन्दा पनि रुघा...

७ तरिका, घरेलु विधिबाट निको हुन्छ टन्सिल

७ तरिका, घरेलु विधिबाट निको हुन्छ टन्सिल

घाँटीको भित्री भागमा हुने एक प्रकारको संक्रमण टन्सिलाइटिस हो । जसलाई बोलीचालीको भाषामा टन्सिल भनिन्छ । जबकि, टन्सिल एक प्रकारको रोग नभएर हाम्रो जिब्रोको अन्तिम भागमा रहेको मासुको डल्लो...

आयुर्वेदिक औषधि आँखा चिम्लेर खान मिल्छ ?

आयुर्वेदिक औषधि आँखा चिम्लेर खान मिल्छ ?

सदियौंदेखि प्राकृतिक औषधि र जडीबुटीबाट विभिन्न रोगहरूको उपचार हुँदै आएको छ । कतिपयले यसलाई परम्परागत चिकित्साको दृष्टिकोणबाट हेर्छन् भने कतिपयले विज्ञानसँग जोडेर । आयुर्वेदिक औषधि प्राकृतिक रुपमा जडिबुटीबाट तयार...

धेरै सपना देख्नु स्वास्थ्यका लागि राम्रो होइन

धेरै सपना देख्नु स्वास्थ्यका लागि राम्रो होइन

आयुर्वेद अनुसार स्वस्थ जीवनको त्रय उपस्तम्भ मानिन्छ, निद्रा, आहार र ब्रम्हाचर्यलाई । यौन अनुशासन ब्रम्हाचर्य भन्नुको अर्थ यो होइन कि, जसले विवाह गर्दैन । जसले सन्तान जन्माउँदैन । ब्रम्हाचर्य...

घाम ताप्नु पनि औषधि

घाम ताप्नु पनि औषधि

सुन्दा सामान्य लाग्छ, तर घामको किरण मानव शरीरका लागि नभई नहुने तत्व हो । त्यसैले घाम ताप्नु भनेको स्वास्थ्यलाभ लिनु हो । आयुर्वेदले यसलाई ‘सूर्य स्नान’ भन्छ । यो...

तीतो-टर्रो खानेकुरा स्वास्थ्यलाई लाभदायक कि हानिकारक ?

तीतो-टर्रो खानेकुरा स्वास्थ्यलाई लाभदायक कि हानिकारक ?

हामी गुलियो, नुनिलो र मसलेदार खानेकुरा हरेक दिन नै खान्छौं । तर तीतो र टर्रो खानेकुरा हामीलाई खास मन पर्दैन र दैनिक खानामा समावेश गर्दैनौ । हामीलाई मीठो लाग्ने...

यस्ता छन् ज्वानोका फाइदैफाइदा

यस्ता छन् ज्वानोका फाइदैफाइदा

तेलमा ज्वानो फुराएर बनाएको परिकारको स्वाद र सुगन्ध बेग्लै हुन्छ । धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ,  यसमा भरपुर मात्रामा औषधीय गुण पनि हुन्छ । त्यसैले आयुर्वेदमा यसलाई बहुउपयोगी औषधिको रुपमा...

सन्चोको प्रयोग गर्दा यी कुरामा ख्याल राख्नुपर्छ 

सन्चोको प्रयोग गर्दा यी कुरामा ख्याल राख्नुपर्छ 

‘सन्चो’ नाममा उपलब्ध हुने तिख्खर सुगन्धयुक्त तेलबारे सायदै अनभिज्ञ होलान् । किनभने रुघा लाग्दा, नाक बन्द हुँदा होस् वा मांसपेशी–जोर्नी दुख्दा धेरैले सन्चो प्रयोग गर्छन् । विगतको तुलनामा सन्चोको...

ग्यास्ट्रिक निको पार्ने घरेलु उपाय के छन् ?

ग्यास्ट्रिक निको पार्ने घरेलु उपाय के छन् ?

ग्यास्ट्रिकको समस्या अहिले अधिकांशमा देखिन्छ । ग्यास्ट्रिक हुँदा वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, खाना नरुच्ने, नपच्ने पेटको माथिल्लो भाग दुख्ने, पेट फुल्ने, ढ्याउ आउने, छाती तथा पेट पोल्ने समस्या हुन्छ...

तीतो मेथी र करेलाका मीठा गुण

तीतो मेथी र करेलाका मीठा गुण

मेथीको टुसा उमारेर अचार बनाउनु नेवारी खाना परम्परामा निकै पुरानो चलन हो । यो एउटा प्रचलित खाद्यसंस्कृति बनिसकेको छ । नेवार जातिकै कतिपय सदस्यले भने मेथी टुसाको तीतोपन मन...

पूजामा अनिवार्य मानिने पञ्चामृतका फाइदा के छन् ?

पूजामा अनिवार्य मानिने पञ्चामृतका फाइदा के छन् ?

काठमाडौं । कुनै पनि पेय पदार्थको स्वाद मीठो लागेमा पिएपछि ‘अमृत’ जस्तो भन्दै तारिफ गरेको सुनिरहेकै हुन्छौं । कसैको बोलीबचनकै तारिफ गर्दा पनि अमृत जस्तो अनमोल वचन  भनेको पक्कै...

आफूखुसी खाँदा हानिकारक हुन्छ घिउकुमारी

आफूखुसी खाँदा हानिकारक हुन्छ घिउकुमारी

काठमाडौं । घर, करेसाबारी, बगैंचामा पाइने घिउकुमारीको औषधीय गुणबारे हामीले धेरै सुन्दै आएका छौं । यसले विभिन्न रोग नियन्त्रणमा फाइदा गर्नेदेखि घाउ, चोटपटक लागेको ठाउँमा मलमको काम गर्नेमा कुनै...

पुदिनाका १२ लाभ : मुखको गन्ध हटाउनेदेखि पेट सफा गर्नेसम्म

पुदिनाका १२ लाभ : मुखको गन्ध हटाउनेदेखि पेट सफा गर्नेसम्म

मोही वा सर्बतमा पुदिनाको दुई-चार पात मिसाइदिनुहोस्, त्यसको सुगन्ध नै फरक हुन्छ । स्वाद त छँदैछ । यसरी पिउँदा पाचन यन्त्र पनि चुस्त हुन्छ । पेट ढुस्स भएको बखत...

ज्वरो र सुक्खा खोकीले सतायो ? यसरी जोगिन सकिन्छ

ज्वरो र सुक्खा खोकीले सतायो ? यसरी जोगिन सकिन्छ

मौसम परिवर्तनको बेला छ । यतिबेला धेरैलाई ज्वरो र सुक्खा खोकीले सताइरहेको हुन सक्छ । अहिले इन्फ्लुएन्जा ए, बी भाइरस र ब्याक्टेरिया सक्रिय भएर ज्वरो आएको हो । यससँगै...

आयुर्वेदिक उपचारबाट निको हुन्छ एनल फिसर ?

आयुर्वेदिक उपचारबाट निको हुन्छ एनल फिसर ?

मलद्वारसँग सम्बन्धित रोग एनल फिसरको लक्षण पायल्ससँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । फिसर भएपछि मलद्वार वरपरको स–सानो तन्तु च्यातिने वा चिरिन सक्छ, जसकारण दिसा गर्ने क्रममा दुख्ने मात्र नभई त्यो दुखाइ...

‘नेपाललाई आयुर्वेदिक उपचारको गन्तव्य बनाउन सकिन्छ’

‘नेपाललाई आयुर्वेदिक उपचारको गन्तव्य बनाउन सकिन्छ’

काठमाडौं । आयुर्वेदलाई दक्षिण एसियाको मौलिक उपचार पद्धति मानिन्छ । तर उचित व्यवस्थापन र नीतिगत कमजारीका कारण तीन दशकअघिदेखि चलिआएको यो उपचार पद्धति पछि परेको छ । जसकारण पछिल्लो...

आयुर्वेद शिक्षण अस्पतालका विद्यार्थी र क्याम्पसबीच सहमति

आयुर्वेद शिक्षण अस्पतालका विद्यार्थी र क्याम्पसबीच सहमति

२१ फागुन, काठमाडौं । आयुर्वेद शिक्षण अस्पताल कीर्तिपुरका बीएएमएस २२औं ब्याचका विद्यार्थी र क्याम्पसबीच सहमति भएको छ । १८ दिनदेखि आन्दोलनरत विद्यार्थीहरु र क्याम्पस प्रशासनबीच आज (आइतबार) ६ महिना...

आयुर्वेदिक उपचारमा पनि प्रयोग हुन्छ दुबो

आयुर्वेदिक उपचारमा पनि प्रयोग हुन्छ दुबो

काठमाडौं । पूजापाठमा दुबोको प्रयोग गर्ने गरेको त हामीलाई थाहा छ । औषधीय गुणका कारण आयुर्वेदमा पनि दुबोलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ । दुबोले शरीरका अनेक रोग निदान गर्छ । बाहिरी...

शिलाजित कसरी खाने, के छन् फाइदा ?

शिलाजित कसरी खाने, के छन् फाइदा ?

विशेषगरी उच्च पहाडी क्षेत्रमा पाइने शिलाजितलाई शक्तिवर्द्धक खनिज पदार्थ मानिन्छ । यसका धेरै फाइदा हुने भएकाले आयुर्वेदले शिलाजितलाई रसायन भनेको छ । साधारणतया धेरैले शिलाजितलाई यौन क्षमता बढाउने औषधि...

त्रिफला चूर्ण : पाचनशक्ति बलियो बनाउँछ, कब्जियत नियन्त्रण गर्छ

त्रिफला चूर्ण : पाचनशक्ति बलियो बनाउँछ, कब्जियत नियन्त्रण गर्छ

आयुर्वेदमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने जडिबुटी त्रिफला चूर्ण हो । विभिन्न प्रकारका जडिबुटी मिसाएर तयार गरिने त्रिफला चूर्णले धेरै प्रकारका रोग निको पार्छ । त्रिफला चूर्ण औषधीय गुण भएका...

आयुर्वेद विशेषज्ञ भन्छन्- यी खानेकुरा राति नखाएकै बेस

आयुर्वेद विशेषज्ञ भन्छन्- यी खानेकुरा राति नखाएकै बेस

काठमाडौं । स्वास्थ्यका लागि कस्ता खानेकुरा लाभदायक हुन्छ ? यसको मोटामोटी जानकारी हामीलाई हुनसक्छ । तर सही खानेकुराको छनोट मात्र पर्याप्त हुँदैन । किनभने उक्त खानेकुरा कति र कुन...

रुघाखोकीमा के छ आयुर्वेदिक उपचार ?

रुघाखोकीमा के छ आयुर्वेदिक उपचार ?

यतिबेला धेरैलाई रुघाखोकीले सताइरहेको हुन्छ । रुघाखोकी लाग्नासाथ हामी औषधि किन्न हतारिहन्छौं । जबकि हाम्रो घर-आँगन, भान्सामा उपलब्ध वनस्पति, मरमसलाबाट रुघाखोकी सजिलै निको हुन्छ । यस किमिसको ओखती बनाउन...

मूला पाचन प्रणालीका लागि रामवाण नै हो ?

मूला पाचन प्रणालीका लागि रामवाण नै हो ?

‘ह्या मूला’ । कसैलाई हियाएर बोलाउनु परेमा हामी यसै भन्छौं । तर हाम्रो खाद्य भण्डारमा मूलाको विशिष्ट स्थान छ । पोषणविद्हरु भन्छन्, पाचन प्रणालीका लागि मूला रामवाण नै हो...

जवानी फर्काउने यी फल र जडीबुटी

जवानी फर्काउने यी फल र जडीबुटी

आयुर्वेदको विकासको प्रारम्भिककालमा एक अद्भुत वैद्य (चिकित्सक) थिए अश्विनी कुमार । उनले एक यस्तो ओखती तयार गरे, जसको सेवनबाट ‘च्यवन’ नामक ऋषिको जवानी फर्किएको कथन छ । भनिन्छ, महर्षि...

कोही कसरी लामो आयु बाँच्छन् ?

कोही कसरी लामो आयु बाँच्छन् ?

काठमाडौं । मान्छे मृत्युसँग औधि डराउँछ । मृत्यु त निश्चित छ, तर मान्छे जतिसक्दो लामो आयु बाँच्ने चाह राख्छन् । त्यसैले त ‘कसरी लामो आयु बाँच्ने’ भन्ने कुरामा मान्छेले...

आयुर्वेदिक विधिले पायल्स च्वाट्टै निको हुन्छ ?

आयुर्वेदिक विधिले पायल्स च्वाट्टै निको हुन्छ ?

काठमाडौं । पछिल्लो समय पायल्सको समस्याले धेरैलाई हैरान बनाएको छ । दिसा साह्रो हुने, दिसामा रगत देखा पर्ने र मासु बाहिर निस्कने भएमा त्यो पायल्सको लक्षण हुन सक्छ ।...

आयुर्वेद : पञ्चकर्मले कसरी गर्छ शरीरको शुद्धीकरण ?

आयुर्वेद : पञ्चकर्मले कसरी गर्छ शरीरको शुद्धीकरण ?

आयुर्वेद भन्नासाथ आम बुझाइ के पाइन्छ भने यो जडिबुटीबाट गरिने उपचार हो । तर आयुर्वेदको आयाम यतिमा मात्र सीमित छैन । यो हाम्रा पूर्खाहरुले खोज, प्रयोग र अभ्यास गरेका...

बेसारको नियमित प्रयोगले क्यान्सर नियन्त्रणमा फाइदा पुग्छ ?

बेसारको नियमित प्रयोगले क्यान्सर नियन्त्रणमा फाइदा पुग्छ ?

नेपालसहित दक्षिण एसियाली देशमा खानामा बेसारको प्रयोग गरिन्छ । बेसारले स्वाद बढाउने मात्र नभई शरीर स्वस्थ राख्न पनि मद्दत गर्छ । बेसारको प्रयोगबाट मुटुसम्बन्धी समस्या, पाचन प्रणालीको समस्या, डायबिटिज,...

‘नेपाल जडिबुटी र प्राकृतिक चिकित्साको हब बन्न सक्छ’

‘नेपाल जडिबुटी र प्राकृतिक चिकित्साको हब बन्न सक्छ’

६ मंसिर, काठमाडौं । भारतीय योग गुरु रामदेव र आचार्य बालकृष्ण अहिले नेपाल भ्रमणमा छन् । नेपाल बसाइको क्रममा पशुपतिमा योग शिविर चलाउनेदेखि चन्द्रागिरि डाँडासम्म पुगेर उनले ध्यान शिविर...

घिउकुमारीको ७ वटा फाइदा र प्रयोग

घिउकुमारीको ७ वटा फाइदा र प्रयोग

एलोभेरा सौन्दर्य प्रशाधन एवं स्वास्थ्यको क्षेत्रमा परिचित नाम हो । यो क्याक्टस प्रजातिको एक बिरुवा हो, जो गर्मी एवं सुक्खा जलवायुमा उब्जाउ हुन्छ । यो व्यापक रूपमा टेक्सास, न्यू...

ट्रेन्डिङ ताजा अपडेट