Comments Add Comment

साहित्य

List Grid
एउटा आफ्नै कोठा : बहस भर्जिनिया वूल्फसँग

जब-जब किताब फिँजाएर केही पढ्न वा लेख्न खोज्छु, बसेको केही मिनेटमै काम विशेषले उठिहाल्नुपर्छ । किताब समेटेर उठयो, फेरि काम सकाएर बल्ल-बल्ल किताब झिक्यो, केही पाना पल्टाउन नपाउँदै अर्को कामले उठाउँछ । सारा किताब कापी समेट्यो, थन्कायो, उठयो, अनि कामतिर दौडियो, तब-तब लाग्छ, बीसौं शताब्दीकी महान लेखिका भर्जिनिया वुल्फले त्यसै ‘अ रुम अफ वन्स ओन’ […]

मैनालीले ल्याए ‘शिलान्यास’

१५ वैशाख, काठमाडौं । इतिहास अध्येता सुजित मैनाली आफ्नो नयाँ गैरआख्यान पुस्तक शिलान्यासः नेपाल निर्माणको नालीबेली लिएर पाठकमाझ आएका छन् । सो पुस्तकको शनिबार राजधानीमा एक कार्यक्रमबीच लोकार्पण गरिएको थियो । बुक हिलले प्रकाशन गरेको पुस्तकमा नेपाल निर्माणको जग कसरी बस्यो र देशलाई विदेशी उपनिवेश बन्नबाट तत्कालिन भारदारहरुले कसरी जोगाए भन्ने वर्णन गरिएको छ । […]

संस्मरण : म मुसलमान बन्नुपर्ने !

अमेरिका, १५ अगस्ट १९९८ को दिन । छात्रवृत्तिको प्राप्तिपछि कलेज सुरु भएको भोलिपल्ट दुईजना पाकिस्तानी केटीहरुसँग मेरो चिनजान भयो । उनीहरु एउटै परिवारका दिदीबहिनी थिए । उमेरमा २५ वरिपरि । चिटिक्क परेको जिउडाल, लाम्चो अनुहार, हँसिलो चेहेरा, छोटो कपाल । दुवैजना अलि ठट्यौली पाराका । उनीहरुले पालैपालो आफ्नो परिचय दिए र हात मिलाए । फराह […]

संस्मरण : कहिले घर कहिले डेरा !

सरकारी जागिर छोडेपछि के गर्ने भन्ने अन्योलमा थिएँ । फेरि बाग्लुङ फर्कने वा अन्तै जाने ? यसबारे मनमनै घोत्लिरहेको थिएँ । नजिकका केही मित्रले मधेसतिर बस्ने सल्लाह दिए । त्यस बेला बाग्लुङबाट बुटवल, भैरहवा र त्यस आसपासका भेगमा हाम्रै आफन्त र छिमेकीहरू समेत बसाइँ सरिरहेका थिए । जागिर छदाँ जोहो गरेको नगद १६६५ रुपियाँ थियो […]

‘लेखेर मात्र हुँदैन, आफ्ना सिर्जनालाई मार्केटिङ गर्न सक्नुपर्छ’

राष्ट्र बैंकका निर्देशक भीष्म उप्रेतीका १९ साहित्यिक पुस्तक प्रकाशन भए । त्यसमध्ये शुक्रबार (हिजो) मात्र उनले ‘तपाईंको पहाड कहाँ हो ?’ निबन्ध सङ्ग्रह विमोचन गरे । भीष्म उप्रेतीका पुस्तकहरु अंग्रेजी, हिन्दी, जापानी र सर्वियन भाषाहरुमा अनुवाद भएका छन् । ती बाहेक कोरियन, क्याम्बोडियन, स्लोभेनियन, तमिल, सिंहाली र संस्कृत भाषाका पत्रपत्रिकाहरुमा उनका दर्जनौं फुटकर कविताहरु प्रकाशन […]

कथाः हर्जना

हप्ता दिनभरिको कामको चापाचापलाई विश्राम दिने भनेको मेरालागि आइतबार मात्रै हो । बाहिर चियो थियो र यही बाहानामा हिटरको तातो लिइरहेँ । हातमा हर्रराउँदो कफीले बाफसँगै बास्ना छरिरहेको थियो । ‘आहा ! कफी, चिनी, दुध र कफीको एकदमै मात्रा मिलेछ, आखिर मेरो अनुभवी हात न पर्‍यो ।’आफ्नै प्रसंसा गरेँ । केही घुड्की पिएको मात्र थिएँ […]

संस्मरण : अकल्पनीय वैशाख १२

अचानक रिँगटा लागेजस्तै भयो । रक्तचाप बढ्यो कि भन्ने शङ्का लाग्यो । बाथरुमका ऐना तथा सामान एकाएक चलायमान भए । टेकेको भुइँ पनि हल्लियो । मलाई रिँगटा लागेर जमिन हल्लियो कि जमिन हल्लिएर मलाई रिँगटा लाग्यो ? दोधारमा परें । उत्तरोत्तर अशुभ सङ्केत महसुस भइरहेपछि दन्तमन्जन कर्म बीचमै छोडेर बाथरुमबाट बेडरुममा आउने प्रयास गरें । अहँ, पैताला […]

कथा : तक्मा

बिहान अबेर उठ्छु र झ्यालको पर्दा खोल्छु । भेन्टिलेसनबाट छिरेको चिसो हावाले अनुहारलाई स्पर्श गर्छ । हृयाङ्ओभरले अलि बिसञ्चो छु । दुई ग्लास चिसो पानी घटघटी पिउँछु । ब्रेकफास्टका लागि ‘कुकहाउस’ जान जाँगर चल्दैन । केही समय कोठामै लर्‍याङलुरुङ गर्छु । आवश्यक सामानहरु बरगन र झोलाहरुमा प्याक गर्छु । कोठा सफा गर्छु । थकाइ लागेजस्तो […]

नथिया र ऐलानीलाई सर्वोच्च अदालतको ईशारा !

११ बैशाख, काठमाडौं । बादी समुदायको कथामा आधारित उपन्यास नथिया, ऐलानी र चलचित्र ‘पण्डित बाजेको लौरी’ का विषयमा सर्वोच्च अदालतको फैसलाको पूर्णपाठ सार्वजनिक भएको छ । बादी समुदायले उपन्यासकार र चलचित्र निर्माता विरुद्ध दायर गरेको रिटमाथि अदालतले ३७ पृष्ठ लामो फैसला गरेको छ । यसअघि सर्वोच्चको फैसला नआउञ्जेल सरस्वती प्रतिक्षाको नथियाबारे अदालतले माफी माग्न भन्यो […]

पोखरामा पुस्तक साट्दै पुस्तक दिवस मनाइयो

१० बैशाख, पोखरा । पोखरेली साहित्य पाठकहरु मंगलबार विहानै न्यूरोडस्थित हिमालयन रिडर्स कर्नरमा जम्मा भए । कसैको हातमा घरैदेखि लिएर आएका पुस्तक थिए त कसैले पसलबाटै किन्दै थिए । पालैपालो नाम टिपाए र टोकन अंक लिए । सम्पूर्ण टोकन एक ठाउँमा जम्मा भएपछि गोलाप्रथाबाट सुरु भयो । कार्यक्रमको नियम थियो, ‘गोला प्रथाबाट एउटा नम्बर थुत्ने […]

शब्दकोशका सम्पादक : महेन्द्रमालादेखि आमा उपन्याससम्म

वसन्तकुमार शर्म्मा नेपाल चैत ३० गते ९७ वर्षको उमेरमा प्रवेश गर्नुभएको थियो । यही उपलक्ष्यमा उहाँको ६१ औं कृति ‘संस्कृत साहित्यका प्रथम महाकवि भासका समग्र नाट्यकृति’ को एक साथ विमोचन सम्पन्न भएको थियो । उहाँ शतायुसम्म बाँच्ने र अझै केही गहन कृति पाउने आशा राख्दा राख्दै त्यसको ७ दिनपछि गत शुक्रबार हामीबाट बिदा हुनुभयो । […]

यसपालिको पलेँटीमा तीन दिन छन्द कविता सुनाइने

९  वैशाख, काठमाडौं । सांगीतिक प्रस्तुति पलेँटीमा यसपाली नेपाली छन्द कविता सुन्न पाइने भएको छ । कुनै बेला नेपाली साहित्यको मेरुदण्ड नै मानिने छन्द विधा पछिल्लो समय सिमित लयप्रेमी बीच साँघुरिएका बेला पलेँटीले छन्दवद्ध कविता सुनाउन लागेको हो । पलेँटीमा सोमनाथ सिग्ध्याल, लेखनाथ पौडेल, लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, माधवप्रसाद घिमिरे लगायतका प्रसिद्ध कविहरूका रचना वाचन गर्ने तयारी भएको संगीतकार अभासले […]

‘दार्जीलिङ र काठमाडौंको दूरी बढ्यो’

७ बैशाख, दार्जीलिङ । झण्डै २ हजार वर्षअघि जुम्लाको सिञ्जा क्षेत्रमा बस्ने खस जातिले बोल्न सुरु गरेको नेपाली भाषा  नेपालमा मात्र सीमित छैन । नेपालको एकीकरण र भारतमा अंग्रेजको प्रवेशसँगै नेपाली भाषाले नेपालको जनसंख्या र भूगोल दुबै पार गर्न थालेको हो । नेपालको पश्चिमतर्फ भारतीय राज्य उत्तराखण्डसम्म मात्र नेपाली भाषाको प्रभाव देखिन्छ । तर, जति-जति […]

मैले किन लेखें ?

किन लेख्नु ? भन्ने प्रश्नको उत्तर पनि कहाँ सहज छ र ? लेखेर के हुन्छ ? झन गाह्रो प्रश्न । पढेर को ठूलो भएको छ र ? हात्ती नि हात्ती ! ऊ पनि पढेर लेखेरै ठूलो भएको हो र ? भन्ने मनुवाहरुका कुरा सुन्यो भने घरमै बसेर भात भान्सा गर्दै सिरियल हेर्नुको विकल्प छैन । […]

कथा : घर छोड्ने ‘होमवर्क’

मैले घर छाड्ने भएँ । तर, छाडेर जाने कहाँ ? दश वर्षको सिँगाने फुच्चे कहाँ जाओस् । घरबाट पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण चारै दिशामा आधा घण्टाको बाटो बाहेक पर पुगेको छैन । अब कुन दिशामा कता जाऔँ ? दिनभरि त जहाँ पुग्छु पुगौँला, हिँडौँला । तर, घाम फुत्त डाँडापारि खसेपछि झ्याप्प्पै साँझ पर्छ । अनि […]

कविता – छोरी माने स्त्री !

छोरी माने स्त्री स्त्री माने छोरी छोरी हुनुको अर्को नाम हो सम्झौता छोरी हुनुको अर्को नाम हो आधा-आधा बाँच्नु यसो भनौं– आफैंलाई बाँढेर टुक्र्याएर जिउनु छोरी हुनुको सिङ्गै स्वतन्त्रता कसैकी पत्नी भैसक्दा आधा हुन्छ कसैकी पत्नी हुनु बुहारी हुनु हो बुहारी हुँदै आमा बनिसक्दा सम्बन्धका हर साइनोमा आफुलाई टुक्रा-टुक्रा पार्दै लगेर जोड्नु हो यसरी आफैंलाई भाग […]

नथियाले पायो ‘पहिचान’ पुरस्कार 

६ बैशाख काठमाडौं । बादी समुदायको पहिचानमाथि ठेस पुर्‍याएको आरोप खेपिरहेको नथिया उपन्यासले ‘पहिचान पुरस्कार-०७५’ प्राप्त गरेको छ । ०७५ सालको पहिचान पुरस्कार पाउने अर्को कृति सामुहिक कविता संग्रह ‘आफर’ समेत रहेको छ । अनामनगरको मण्डला थिएटरमा शुक्रबार आयोजित एक कार्यक्रममार्फत दुबै कृतिका सर्जकहरुलाई पहिचान पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । पुरस्कार वितरण समारोहका प्रमुख अतिथि […]

कवि भूपिन अब आख्यानकार पनि

२ चैत, काठमाडौं । कविता र निबन्धमा कलम चलाइरहेका भूपिनले आख्यानको पहिलो कृति ल्याएका छन् । तीन वर्ष लगाएर लेखिएको भनिएको पुस्तक ‘मैदारो’ भूपिनले शनिबार सार्वजनिक गरेका हुन् । कथामा मध्यपश्चिम पहाडको दलित समस्यालाई केन्द्रमा राखिएको छ । मैदारोलाई साहित्यकार तथा राजनीतिज्ञ आहुति, राष्ट्रिय मानवअधिकार आयागकी आयुक्त मोहना अन्सारी तथा आख्यानकार नयनराज पाण्डेले सार्वजनिक गरे […]

पुस्तक समीक्षा : वियस राईको ‘हिउँमाझी’

नेपाली आख्यान बजारमा आएका मध्ये करिब एक तिहाई पुस्तकहरु पठनीयमा दरिन्छन् । कतिपय स्तरीय रचना पनि भिडमा विलुप्त भइरहेका हुन सक्छन् । यही मेसोमा थपिएको छ, कथाकार वियस राईको कथा संग्रह ‘हिउँमाझी’ । १३ वटा कथाको पहिलो संगालोमा वियसले एकदम ठेट र तिख्खर रैथाने स्वाद दिएका छन् । मूलप्रवाहको नेपालीमा अभ्यस्त पाठकलाई उनको भाषा अनौठो, […]

कविता : नयाँ वर्ष

नया बर्ष तिमी आउनू बिहानीको किरणसंगै, जोश बन्दै आउनू रातको अँधेरीमा, ज्योति बन्दै आउनू हिउद्को मिठो घाम बनी   बर्षाको दरिलो ओत बनी   आउनु तिमी, नयाँ उमंग बोकी हर आत्मामा खुसीको दीप बनी आउनू   गरिबको जिउ ढाक्ने चादर बनी धनीको खुला मनको उदारता बनी रॊगहरु मेटाउदै, सोकहरु भुलाउदै हर आत्मामा मायाको मुहान खोल्दै आउनू हर्षको लहर […]

‘बर्मा गए कर्म सँगै ! नेपाल गए कपाल सँगै !’

नेपाली समाजमा एउटा आहान छ– ‘बर्मा गए कर्म सँगै, नेपाल गए कपाल सँगै ।’ यो आहान त्यत्तिकै बनेको होइन । उहिले नेपालबाट बर्मा (म्यानमार) तिर बसाइँ जाने र उतै घरजम गरेर बस्ने चलन थियो । तर, बर्मा पुगेका नेपालीहरुको कर्म भने त्यति सहज रहेन । उनीहरु नेपालबाटै आफ्नो कर्म पनि सँगसँगै लिएर त्यहाँ पुगे । […]