Comments Add Comment

विचार

List Grid
‘गोर्खाली भनेर ढाँटे, नेपालीको राष्ट्रिय चरित्र ठगी हो’

देशमा दुईतिहाई बहुमतको सरकार छ । तैपनि सरकारले राम्रोसँग काम गर्न किन सकिरहेको छैन ? यो स्थिर सरकार, बहुमतको सरकार वा दुई तिहाईको सरकारबाट केही पनि आश गर्ने अवस्था छैन । यो सरकारले केही गर्न सक्दैन । किनभने, भारतभक्ति र अमेरिका भक्तिको एउटा पराकाष्टा हामीले देखिरहेका छौं । मेरो दृष्टिकोणमा नेपाल बन्न नसक्नु वा सरकारले […]

‘युवामाथि चाँडै पैसा कमाउनुपर्ने सामाजिक दबाव छ’

तराई मधेसका युवाहरू लर्को लागेर वैदेशिक रोजगारीमा जानुको पछाडि एउटै कारण छैन । आर्थिक, सामाजिक तथा राजनीतिक कारणले गर्दा उनीहरू विदेशिन बाध्य छन् । युवामाथि छोटो समयमा बढी पैसा कमाउनुपर्ने सामाजिक दवाव छ । जसले गर्दा ऊ पैसा कमाउन जस्तोसुकै पेशा गर्न बाध्य हुन्छ । युवा वर्गमा देखिएको कतिपय विसंगतिको कारण पनि अत्यधिक दबाव हो […]

कम्युनिस्ट पार्टीका ७० वर्ष : हिङ बाँधेकाे टालो !

“नागरिक स्वतन्त्रता सम्पूर्ण वर्गलाई आवश्यकता, अतः क्रान्तिकारी नागरिक स्वतन्त्रता समिति बनाऊ ।” २२ अप्रिल, सन् १९४९ मा भारतको कलकत्ता (कोलकता)स्थित श्याम बजारमा स्थापना भएको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीले जारी गरेको पहिलो पर्चामा भनिएको हरफ हो यो । यो हरफले नेपालको कम्युनिष्ट पार्टी वर्गीय मुक्तीकै लागि स्थापना भएको हो भन्ने कुरा झल्काउँछ । स्वतन्त्रता ‘हुने खाने’ वर्गका […]

पूरै जवानी विदेशमा खर्चिने अवस्था हटाऔं

वैदेशिक रोजगारीको संस्थागत सुरुवात २०५२ सालबाट भएको हो । नेपाली समाजमा यसले ठूलो हलचल ल्याएको छ । कतारमा राजदूत भएर बस्दा मैले वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीको समस्या नजिकबाट नियालेको छु । रोजगारीमा जानेहरूमाथि शोषणको सुरुवात झुठो आश्वासनबाट हुन्छ । एजेन्टले ज्यादै आकर्षक तलबको आश्वासन दिन्छन् । त्यसपछि लिनुपर्ने भन्दा कैयौं गुणा बढी रकम असुल्छन् । […]

भात फाल्ने ‘साना किसान’ को ठूलो अविवेक !

गत फागुन १६ गते साना किसानको राष्ट्रिय सम्मेलन भएको थियो । कार्यक्रम याक एण्ड यति होटेलमा भएको थियो । त्यसमा पोषण, प्राङ्गारिक मल र स्वास्थ्यसम्बन्धी एक कार्यपत्रमा मलाई आफ्नो विचार  प्रस्तुत गर्न बोलाइयो । आफ्नो प्रस्तुतिपछि खाना खाने बेला भयो । म तोकिएको ठाउँमा पुगेँ । म त्यहाँ उभिएर एकछिन् हेरेपछि मेरो मनमा लाग्यो- के […]

‘शेरधन राईसँग आँट छैन, कारिन्दा मात्र हुन्’

प्रदेश १ मा दुईतिहाई बहुमतको सरकार छ । माथि पनि दुईतिहाई छ । तैपनि यसले ‘परफरमेन्स’ राम्रो देखाउन नसक्नुको कारण के हो भने यो सरकार कारिन्दा मात्रै हो । प्रदेश सरकार आफैंमा संवैधानिक अधिकारप्राप्त सरकार हो भन्ने उहाँहरुलाई लागेको छैन, हामी केपी ओलीको निगाहमा भएको सरकार हो भन्ने लागेको छ प्रदेश १ सरकारलाई । यिनीहरुले […]

‘सिंहदरबारभित्र प्रदेशको फाइल घुमेको घुम्यै गर्छ’

प्रदेश १ मा सरकार गठन भएको १४ महिना पूरा भएको छ । यो अवधिमा २४ वटा कानून बनेका छन् । बाँकी आधा दर्जन कानूनहरु बैशाखको पहिलो हप्तासम्म पास हुन्छन् । प्रदेश सरकार सञ्चालनका लागि आवश्यक कानून निर्माणको अवस्था सन्तोषजनक छ । प्रदेश सरकारको कामको मूल्याङ्न गर्ने हो भने जनताले भनेजस्तो जुन गतिमा अघि बढ्नुपर्ने हो, […]

‘न्यायाधीशहरू संसदमार्फत सार्वजनिक उत्तरदायी हुनुपर्छ’

०६३ सालको अन्तरिम संविधानको धारा १५५ मा उल्लेख भएको संसदीय सुनुवाइको प्रयोजनका लागि तत्कालीन माननीय सदस्य स्व. भरतमोहन अधिकारीलाई एक अवधारणापत्र तयार पारिदिने अवसर प्राप्त भएको थियो । अमेरिकी संवैधानिक अभ्यासको सुरुवाती मान्यता अहिले विश्वका केही देशहरूले अवलम्वन गरेका छन् । यसको उद्देश्य प्रत्यक्ष निर्वाचित शक्तिशाली राष्ट्रपतिको मनोनयनउपर संसदीय उत्तरदायित्व स्थापना गर्नु थियो । नेपालमा […]

विद्यार्थी भर्नासँगै अब टिकाउने र सिकाउने अभियान

सामान्यतः बालबालिकाले पाँच वर्षभित्र बालविकासको प्रक्रिया पुरा गर्नुपर्छ । पाँचवर्षमा एक कक्षामा भर्ना गर्नुपर्छ । तर, ५–९ वर्ष उमेर समूहका थुप्रै बालबालिका विद्यालय जाँदैनन् । उनीहरुलाई लक्षित गरेर २०६१ सालदेखि विद्यालय भर्ना अभियान सुरु भएको थियो । रपनि, तिनलाख १३ हजार बालबालिका स्कुल बाहिर रहेको शिक्षा मन्त्रालयको गत वर्षको फ्ल्यास रिपोर्ट ले देखाएको छ । […]

बहस : किन बन्यो सिंगापुर ? किन बनेन नेपाल ?

केही बर्षयता हामी ‘नेपाल किन बनेन ?’ भन्ने बहसमा छौं । यदि यो प्रश्न, यो विमर्श ठीकै हो भने यसको वैपरित्य पनि हुन्छ । प्रश्नको अर्को पाटो पनि हुन्छ । सायद त्यो प्रश्न ‘अरु देश किन बने ?’ भन्ने हो । समकालीन विश्वमा अरु देश कुन कुनलाई भन्ने ? कति बनेकोलाई ‘बनेको’ भन्ने ? कति […]

सर्वोच्चमा चोलेन्द्रका सय दिन : लोकरिझ्याईँ कि आफ्नै बाटोमा एम्बुस ?

२९ चैत, काठमाडौं । प्रधानन्यायाधीश भएपछि न्यायपालिकामा शुद्धीकरण अभियान थालेको सन्देश दिन खोजेका चोलेन्द्र शमसेर जबरा १०० दिन नपुग्दै न्यायाधीश सिफारिस प्रकरणमा आलोचित भए । दलीय भागवण्डाका आधारमा सर्वोच्चमा न्यायाधीशहरु (जसको भोलि प्रधानन्यायाधीश हुने रोलक्रमसमेत मिलाइएको छ) सिफारिस भएपछि कानून व्यवसायीहरुले मात्र होइन, सर्वोच्चकै बहालवाला न्यायाधीशहरु समेत प्रश्न उठाएका छन् । यद्यपि जबराले सामूहिक राजीनामाको […]

नयाँ राष्ट्रिय भूमि नीतिमा बहसको खाँचो

मन्त्रिपरिषदले ०७५ चैत ७ गते राष्ट्रिय भूमि नीति स्वीकृत गरेको छ । भूमिसम्बन्धी विषय समेट्ने यो प्रमुख र पहिलो नीति हो । यसअघि भूमिसम्बन्धी सबै विषयलाई समेटिएको नीति थिएन । यो नीति कार्यान्वयनको नियमित अनुगमन भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयबाट गरिनेछ । मन्त्रालयले वार्षिक अनुगमन र मूल्याङ्कन गरी सोको प्रतिवेदन प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको […]

राजनीतिमा उकुसमुकुस, न्यायालयमा उल्कापात !

चैतको दोस्रो साता संसदको हिउँदे अधिवेशन अन्त्य हुँदै गर्दा संसदमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भनेका थिए कि अब माननीय सांसदहरु आ–आफ्नो क्षेत्रमा जानुहुनेछ र सरकारको नीति तथा कार्यक्रमका साथै नयाँ बजेटका आवश्यकताबारे योजनाहरु लिएर चाँडै काठमाडौं आउनुहुनेछ । प्रधानमन्त्रीले भनेजस्तै भइरहेको मान्ने हो भने अहिले प्रदेश र स्थानीय तहमा नयाँ बजेटभित्र समावेश गर्ने योजनाहरुको हिसाब–किताब […]

सशस्त्र विद्रोह समाजवादको बाटो हुन सक्दैन

समाज र राजनीतिको अटुट सम्वन्ध हुन्छ । त्यसैले समाजको गतिलाई राजनीतिले समात्नु सक्नुपर्छ । सामाजिक मनोविज्ञान विश्लेषणविनाको राजनीति माझीविनाको नाऊ जस्तै हो, जो जतिबेला दुर्घटना हुन सक्छ । संसारमा यस्ता धेरै राजनीति आन्दोलनहरु भएका छन्, जुन आन्दोलनहरुवाट समाजले उपलब्धी कम क्षति धेरै ब्यर्होनुपरेको छ । उदारहणका निम्ति सन् १९६६ देखि दस वर्ष चलेको चिनियाँ सांस्कृतिक […]

५ वर्षमा ‘एल’ कट्टी ! २५ वर्षमा समाजवाद 

१५ औं पञ्चवर्षीय योजनामा साथीहरुले सुझाव दिनुभएको छ, यसलाई पञ्चवर्षीय १५ औं योजना नभनेर यो परिवर्तित अवस्थाको, रुपान्तरित अवस्थाको पहिलो योजना भन्नुपर्छ । प्रथम संघीय योजना भन्नुपर्छ । संघीय पञ्चवषर्ीय योजना भन्नुपर्छ । यो परिवर्तित सन्दर्भलाई विशेष जोड दिनुपर्छ भन्ने कुरा बढी साथीहरुले उठाउनुभएको छ । अवश्य नै यस योजनाले मैले अघि पनि भने देशको […]

नागरिकताविहीन बनाउन भ्रमको खेती

संविधान र अदालतको आदेशको बुझाइ कमजोर रहेकाले नेपालमा भ्रम छर्न सजिलो छ । गृह मन्त्रालयले जन्मका आधारमा नागरिकता प्राप्त गरेका नागरिकका सन्तानलाई नागरिकता दिने सम्बन्धमा जारी गरेको सर्कुलरलाई लिएर फेरि भ्रम छर्ने खेल हुँदैछ । संसदले नागरिकतासम्बन्धी विधेयकलाई जसरी पनि अल्झाउने, बल्झाउने र लम्ब्याउने रणनीति लिएको देखिन्छ । यता संसदको हवाला दिँदै ‘खबरदार संसदमा विचाराधीन […]

बहसमा नागरिकता ऐन : महिलामैत्री कि विदेशीमैत्री !

युट्युवमा भाइरल भएकी पाकिस्तानी बुहारी आम्ना सफिकले दुई साताअघि नेपाली नागरिकता लिइन् । बागलुङका पुरुषसँग बिहे गरेको एक महिनाभित्रै उनलाई त्यहाँका प्रमुख जिल्ला अधिकारी आफैंले नागरिकता हस्तान्तरण गरेका थिए । विदेशी बुहारी र ज्वाइँलाई सहजरुपमा नागरिकता दिने सवाल पेचिलो बनिरहेका बेला यो एउटा दृष्टान्तले धेरै प्रश्नको जवाफ दिएको छ र उत्तिकै प्रश्नहरु पनि उब्जाएको छ […]

नश्लवादी राज्य र साम्प्रदायिक द्वन्द्व

अबको दशकमा द्वन्द्वका कारण जनवादी, साम्यवादी होइन, जातीय मुक्ति संघर्षको हुने निश्चित छ । किनभने विगतदेखि वर्तमानसम्म हाम्रो समस्या भनेकै वर्णाश्रम व्यवस्थाद्वारा लादिएको नश्लवादमा आधारित हिन्दु अतिवादी जातीय व्यवस्थाको अन्त्य प्रधान र प्रमुख चुनौती हो । द्वन्द्व व्यवस्थापनमा शान्तिपूर्ण संघर्षतर्फको दीर्घकालीन समाधानको बाटो सहज नबनाइदिनु र ध्वंसात्मक क्रियाकलापलाई सकेसम्म आफ्नो स्वार्थमा प्रयोग गर्न खोज्ने र […]

प्रतिस्पर्धात्मक होइन, प्रेरणादायी शिक्षाले बदल्छ समाज

अलिक अगाडिको घटना । एक हुल शिक्षक हातमा फूलको बुके, माला बोकेर शिक्षा मन्त्रालय जाँदै थिए । केही शिक्षकसँग यस पंतिकारको भेट भयो । ‘पहिलेको शिक्षक अहिले शिक्षामन्त्री हुनुभएको छ । बधाई दिन हिँडेको । शिक्षक शिक्षामन्त्री जस्तो उच्च पदमा पुग्नु भनेको हामी सबै शिक्षकको सम्मान हो, गौरव हो,’ यति भन्दै ती शिक्षक हतारिँदै दगुरे […]

कांग्रेस नेतृत्वको तीर्थाटन

शेरबहादुर देउवाले सभापतिको हैसियतले पार्टीमा उत्साहको रक्तसञ्चार त गर्न सकेनन् नै, देउवाले नेतृत्व दिन नसकेकै कारण पार्टी कमजोर भएको ठान्ने देउवा इत्तरका नेताहरुले समेत भरपर्दो विकल्प दिन सकेनन् । यसले गर्दा राष्ट्रिय राजनीतिमा कांग्रेस आज ‘रक्षात्मक’ पंक्तिमा उभिन पुगेको छ । कांग्रेसका नेताहरु आज देशदौडाहा नामको ‘तीर्थाटन’ गर्दैछन् ! तीर्थाटन गर्ने नेताहरुको एजेण्डा भनेको राजा, […]

हिन्दूत्वको ‘भर्जिन ल्याण्ड’मा पूर्वराजाको अन्तिम कार्ड !

१३ चैत, काठमाडौं । आइतवार अपरान्ह प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली संसदको रोष्टममा उभिएर गणतन्त्र कसैसँग भिक्षा मागेर ल्याइएको होइन भनिरहँदा पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह ओलीकै घरनजिक दमकको चिया बगानमा ‘राजा आऊ देश बचाऊ’ भन्नेहरुसँग गफिँदै थिए । पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाह काठमाडौं छाडेर दमक बस्न थालेको एक महिना नाघिसकेको छ । उनले दमकलाई मुकाम बनाएर धार्मिक भ्रमणका […]